Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/3493 K.2025/4703

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalılar vekilleri ile ihbar olunanlar vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildi.

Davalı ... AŞ ve ihbar olunanlar vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılması istenilmiş ise de; inceleme konusu dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369. maddesinde temyizde duruşmaya tâbi davalar arasında belirtilmediğinden, duruşma isteminin reddi ile incelemenin dosya üzerinden yapılmasına karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; merkezi "... Otomotiv (...) Mah. 3. Cad. No:11/2 .../..." adresinde bulunan ... Otomotiv AŞ’ye ait işyerlerinde muvazaalı alt işverenlik ilişkileri kurulması nedeniyle müvekkili Sendika tarafından 01.02.2022 tarihli ve 2022/646 sayılı yazı ile ...

Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına başvuruda bulunulduğunu, teftiş sonucunda başvurunun reddedildiğini, Bakanlığın tespitine itiraz ile işyerinde gerek mevcut durumda gerekse de müvekkili Sendikanın örgütlenme faaliyeti yürüttüğü geçmiş dönemde muvazaalı alt işverenlik ilişkileri kurulduğunun tespiti amacıyla dava açma zorunluluğunun hasıl olduğunu, davalı Şirketin aynı adreste ve aynı fabrika kompleksi içerisinde olan birimlere farklı farklı adresler alarak Sosyal Güvenlik Kurumu açılışlarını yaptığını ve farklı işkollarında gösterdiklerini, davalı Şirket bu şekilde işyerinde herhangi bir sendikanın örgütlenmesini engellemeyi amaçladığını,

bununla da yetinmeyerek her bir adreste muvazaalı şekilde alt işverenlik ilişkisi kurarak fabrika içerisinde çalışan işçileri farklı alt işveren firmalarına bölerek ve sendikal örgütlenmeyi imkânsız hâle getirdiğini, müvekkili Sendikanın Bakanlığa yetki başvurusundan sonra dilekçede anılan alt işveren Şirketlerle sözleşmelerin feshedilerek işçilerin birçoğunun ...

Kaynakları ve İstihdam Ofisi Tic AŞ firması üzerinden işe tekrar alındıklarını, bu firmayla kurulan alt işverenlik ilişkisinin de muvazaalı olduğunu, ...

Otomotiv AŞ'ye bağlı fabrikada asıl işverende veya alt işverenlere bölünerek farklı şirketlerde çalıştırılan işçilerin, ücretlerinin düşük olması, çalışma koşullarının çok sert, saygısız ve zaman zaman insanlık onuruna aykırı oluşu, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine riayet edilmemesi, gerekli eğitimler verilmeden işe başlatılmaları, yeterli iş güvenliği malzemelerinin temin edilmemesi, fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesi ya da eksik ödenmesi,

zorla fazla çalışmaya bırakılmaları, sürekli işten atılmakla tehdit edilerek psikolojik tacize (mobbing) maruz kalmaları gibi sebeplerle ücretlerinin ve çalışma koşullarının insani düzeye getirilmesi amacıyla müvekkili Sendikaya üye olma talebinde bulunduklarını, bu nedenle müvekkili Sendikanın, ...

Otomotiv AŞ fabrikasında örgütlenme faaliyetlerine 2022 Ocak ayı itibarıyla başlandığını, farklı ünvanlar altında ve farklı işkollarında çalışan işçiler yönünden tek bir yetki tespit başvurusu yapılması mümkün olmadığından müvekkili Sendikanın faaliyet yürüttüğü metal işkolunda kayıtlı ve yasal çoğunluğun sağlandığı işyerleri yönünden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına 24.01.2022 tarihinde yetki tespit başvurusunda bulunulduğunu, Bakanlığın 26.01.2022 tarihli yetki tespit yazılarıyla 5 alt işveren şirkette de müvekkili Sendikanın yetkili sendika olduğunun tespit edildiğini,

Bakanlığın yetki tespitine karşı işveren tarafından itiraz edildiğini, dosyaların derdest olduğunu, müvekkili Sendikanın örgütlenme ve yetki tespit sürecinde ...

Otomotiv AŞ işvereni tarafından üye işçilere yönelik baskı yapılmaya başlandığını, sendikadan istifa etmeleri şartı koşularak ücret zammı ve sosyal haklar verileceğine dair vaatler de bulunulduğunu, müvekkili Sendikanın işyerinde çoğunluğu sağlamasından rahatsız olan işverenin, baskı ve tehditlere rağmen işçilerin birçoğunun sendika hakkından vazgeçmemesi üzerine haklı ve geçerli bir neden yokken müvekkili Sendika üyelerini işten çıkarıldığını, aynı fabrika çatısı altında alt işveren işçileri tarafından yapılan işlerin tamamının asıl iş niteliğinde olduğunu,

hukuka ve kanuna aykırı olarak asıl işlerde ve muvazaalı bir şekilde alt işveren işçisinin çalıştırıldığını belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle ... Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının teftiş sonucu ile ... Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğünce düzenlenen E-69772711-660-00011316734 sayılı yazısına itirazlarının kabul edilerek ... Otomotiv AŞ'ye işyerlerinde muvazaalı alt işveren ilişkilerinin kurulduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; teftiş süresi içinde önemli sayıda işçinin alt işverenden asıl işverene devir sözleşmesi ile geçişlerinin yapılması, alt işverenlik sözleşmesinin feshedilmesi,

alt işveren uhdesinde kalan işçilerin de zaman içerisinde asıl işverene geçişlerinin yapılacağının hem noter ihtarnamesinde belirtilmesi hem de işveren vekilleri tarafından taahhüt edilmesi nedeniyle alt işverenlik hususu ile ilgili olarak müfettişlikçe işverenler hakkında 2015/4 sayılı Genelge Eki Teftiş Rehberi İkinci Kısım 1. Bölüm Esaslar 1.6. maddesinde "Teftiş sürecinde tespit edilen noksanlık ve mevzuata aykırılıkların giderilmesi hâlinde idari para cezası uygulanmaz." hükmü gereği idari yönden yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığına karar verildiğini,

açıklamaya çalışılan tüm bu nedenlerle iş müfettişlerince tanzim edilen inceleme raporunda tespit edilen hususların hukuka ve mevzuata uygun olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ...

AŞ vekili cevap dilekçesinde; mevzuatta muvazaa tespiti hâlinde dava yolu açık olmakla birlikte, muvazaa olmadığına dair tespite ilişkin herhangi bir başvuru yolu öngörülmediğini, davacının alt işverenlerle kurulu sözleşmeler ve fesih sürecine dair iddialarının hukuki mesnedi olmadığı gibi davacı yanın yaşanan olayları müvekkili Şirketin sözleşmelerini ve fesih koşullarını da bilmesinin mümkün olmadığını, genel olarak asıl işe destek kabul edilebilecek yardımcı iş olabilecek işlerin alt işverenlerce yürütüldüğünü, asıl mal ve hizmet üretimi müvekkili Şirket işçilerince yürütülmekte olduğunu,

dolayısıyla salt sözleşmelerdeki işlerin özetlerinin dâhi davacının iddiasını çürüttüğünü, bu sözleşmeler feshedilmeden evvel muhtelif kararlardan sunduğumuz alıntılarla da görüleceği üzere, müvekkili Şirketin muvazaalı bir asıl işveren alt işveren ilişkisinin bulunduğuna dair iddialar içeren davalarda muvazaa olmadığına dair kararlar verildiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin tarihli kararı ile; "Davanın Kabulü İle; ... ... Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğünce düzenlenen E-69772711-660-00011316734 sayılı teftiş raporunun iptali ile ... Otomotiv A.Ş firmasının işyerlerinde muvaazalı alt işveren ilişkilerinin kurulduğunun tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 21.09.2023 tarihli kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri ile ihbar olunanlar vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesinin 16.07.2024 tarihli kararı ile; başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 16.07.2024 tarihli kararının süresi içinde davalılar vekilleri ile ihbar olunanlar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, davacı vekilinin dava dilekçesi ile müfettiş raporunun iptaline karar verilmesini talep etmediği, bu itibarla Mahkemece müfettiş raporunun iptaline karar verilmesinin, taleple bağlılık ilkesine aykırı olduğu.

İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiş ise de somut olarak hangi alt işverenlik ilişkisi bakımından ve hangi işyerlerine ilişkin olarak muvazaa kararı verildiğinin belirsiz nitelikte olduğu, Mahkemece muvazaa tespit talebine konu işyerlerinin sicil numaraları ile belirlenmesi, somut olarak muvazaa tespiti yapılan işverenler ve alt işveren işyerleri bakımından işyeri sicil numaraları da belirtilmek suretiyle infazda tereddüt yaratmayacak şekilde hüküm kurulması gerektiği gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; uyulan bozma ilâmı doğrultusunda hüküm fıkrasında işyeri sicil numaraları da belirtilmek suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davalılar vekilleri temyiz dilekçesinde; cevap dilekçelerinde belirttikleri sebeplerle kararın bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur. 2. İhbar olunanlar vekili temyiz dilekçesinde; benzer gerekçelerle kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, asıl işveren alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğunun tespiti istemine ilişkindir. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR