Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/4098 K.2025/8627

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı Şirketin yurt dışı projelerinde 2012-2014 yılları arasında kalıpçı ustası olarak çalıştığını, son ücretinin sabit net 1.400,00 USD olduğunu, davacının 15 günde bir gün hafta tatili verilmek suretiyle haftada 7 gün 07.00-20.00/21.00 saatleri arasında çalıştığını, müvekkilinin hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinde de çalıştığını, davacının her türlü giderlerinin ücretten bağımsız olarak davalı Şirket tarafından karşılandığını, iş sözleşmesinin haksız olarak feshedildiğini, işçilik alacaklarının ödenmediğini,

davanın belirsiz alacak davası olduğunu ileri sürerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının 12.01.2013-23.01.2014 tarihleri arasında ... Elçiliği inşaatında çalıştığını, bu çalışmaları ....

Firmasında yaptığını, bu Şirket bünyesinde yapılan çalışmalar açısından husumet itirazlarının olduğunu, davalı Firma ile sözü edilen Firma arasında mal ve hizmet sözleşmesi olduğunu, asıl işveren alt işveren ilişkisi bulunmadığını, davanın husumet yokluğundan reddi gerektiğini, alacakların zamanaşımına uğradığını, davacının iş görme borcunu yabancı bir ülkede ifa etmesi sebebiyle taraflar arasındaki ilişkide yabancılık unsurunun bulunduğunu, uyuşmazlığa yabancı ülke hukukunun uygulanması gerektiğini, davacının alacak taleplerinin belirlenebilir olduğunu, belirsiz alacak davası ikame edilmeyeceğini,

davacının belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştığını, kıdem tazminatına hak kazanamayacağını, davacının alacak taleplerini beyan ederken topluluk sigortasından yararlanıp yararlanmadığı, isteğe bağlı sigortalı olup olmadığı konusunda bilgi verilmediğini, davacının aylık sabit ücret iddiasının doğru olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 04.02.2020 tarihli kararı ile; davacının davalı Şirketin yurt dışı projelerinde 12.01.2013-23.01.2014 tarihleri arasında çalıştığı, davacının gerçek ücretinin aylık brüt 1.733,75 USD olduğu, davalı vekili uyuşmazlığa yabancı hukukun uygulanmasına yönelik talepte bulunmuş ise de davacının yurt dışında çalışmasına karşın davalı işveren Türk şirketi olup işyerinin merkezinin Türkiye'de bulunduğu, iş hukukunun emredicilik yönü ve işçinin korunması ilkesi uyarınca yabancılık unsuru taşıyan bu tür uyuşmazlıklarda Türk hukukunun uygulandığı, davacının iş sözleşmesinin işveren tarafından haksız feshedildiği,

davacının kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı, davacının fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin bilirkişi raporunda belirlendiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 04.02.2020 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesinin 27.04.2022 tarihli kararı ile davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 27.04.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, taraflar arasında davacının çalışma dönemine ilişkin olarak 21.01.2013 tarihli ve belirsiz süreli yurt dışı iş sözleşmesi düzenlendiği, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (5718 sayılı Kanun) 27. maddesi gereğince hukuk seçimi anlaşması bulunan çalışma döneminde Afganistan hukukunun uyuşmazlıkta uygulanması gerektiği, hâl böyle olunca, uzman bir bilirkişiden denetime elverişli rapor alınmak suretiyle dosya kapsamındaki delil durumu birlikte değerlendirilerek dava konusu alacaklar hakkında usuli kazanılmış haklar da gözetilerek bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; Afganistan İslam Emirliği Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşleri Genel Müdürlüğü Hukuk, Suç ve Tutuklu İşleri Genel Müdür Yardımcılığı Hukuk Masasına ait 07.09.2022 tarihli ve 78 sayılı yazısında Afganistan ülkesinde işçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıklara uygulanacak olan 131, 1 32... . maddelerin bildirildiği, buna göre çalışılan ülke mevzuatında dava konusu taleplere ilişkin herhangi bir hukuki düzenlemenin bulunmadığı, bu hâliyle taraflar arasındaki uyuşmazlığın Türk hukukuna göre çözümlenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde; 1. Belirsiz alacak davası olarak açılan davanın reddi gerektiğini, 2. Husumet itirazında bulunduklarını, 3. Davacının kıdem ve ihbar tazminatlarına hak kazanmadığını, 4. Davacının ücretinin hatalı belirlendiğini, 5. Ücretin brütleştirilmesinde hata yapıldığını, 6. Giydirilmiş ücretin hatalı tespit edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık; uygulanacak hukuk, davalının hüküm altına alınan alacaklardan sorumlu olup olmadığı ile bu alacakların ispat ve hesaplanması hususlarına ilişkindir.

Dairemizin bozma kararında; dava konusu uyuşmazlığa Afganistan hukukunun uygulanması gerektiği belirtilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince; Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü tarafından verilen cevabi yazı ekinde dosyaya ibraz edilen 07.09.2022 tarihli ve 78 sayılı Afganistan İslam Emirliği Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşleri Genel Müdürlüğü Hukuk, Suç ve Tutuklu İşleri Genel Müdür Yardımcılığı Hukuk Masasının; "2008 yılında 966 sayılı resmî gazetede yayımlanan iş kanunun 131,1 32... maddeleri, işçi ve işveren konusunda aşağıdaki hususları içermektedir.

131.madde;

1-Kurum ile işçi veya stajyer arasındaki işten kaynaklanan uyuşmazlık, idare ile işçi veya stajyer arasında işbu kanun, ilgili mevzuat hükümleri ve iş sözleşmeleri esas alınarak doğrudan yapılacak bir anlaşmayla çözüme kavuşturulabilir.

2-İşten kaynaklanan uyuşmazlık kurum ve işçi veya stajyer tarafından çözülemezse konu birinci aşamada kuruma ait uyuşmazlık çözüm komisyonu, ikinci aşamada iş uyuşmazlıkları yüksek çözüm komisyonu, aksi takdirde yetkili mahkeme tarafından çözüme kavuşturulmaktadır.

132.madde:

İşçinin hukuka aykırı olarak işten uzaklaştırılması ve uyuşmazlık çözüm komisyonlarının kararından sonra ilgili mahkemenin hükmüne göre ayrılma süresini kapsayan ücreti ve diğer hakları kendisine ödenir.

133.madde:

İş uyuşmazlığı çözüm komisyonlarının oluşumu, oluşumu ve İş uyuşmazlıklarının nasıl ele alınacağı ile ilgili hususlar ilgili mevzuat belgesine göre düzenlenir." şeklindeki yazısına dayanılarak çalışılan ülke mevzuatında dava konusu taleplere ilişkin herhangi bir hukuki düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle Türk hukuku uygulanarak karar verilmiştir.

5718 sayılı Kanun'un 2. maddesi şöyledir:

"(1) Hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re’sen uygular. Hâkim, yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir.

(2) Yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerinin tüm araştırmalara rağmen tespit edilememesi hâlinde, Türk hukuku uygulanır."

Görüldüğü üzere 5718 sayılı Kanun'un 2/2 hükmü uyarınca; yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerinin tüm araştırmalara rağmen tespit edilememesi hâlinde Türk hukukunun uygulanacağı düzenlenmiş ise de İlk Derece Mahkemesince Afganistan iş mevzuatı bulunup bulunmadığı konusunda yeterli bir araştırma yapılmaksızın Türk hukukunun uygulandığı, bu hâliyle Dairemiz bozma kararının gereğinin yerine getirilmediği ve eksik incelemeyle karar verildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla İlk Derece Mahkemesince yapılacak iş; davalı tarafa da uyuşmazlık konusuna ilişkin tercüme edilmiş kanun maddelerini, ilgili bilgi ve belgeler ile olayın çözümü için gerekli olan tüm dokümanları sunması için süre ve imkân tanınması, Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne yöntemine uygun bir biçimde yazı yazılarak davacının 12.01.2013-23.01.2014 tarihleri arasındaki çalışma dönemindeki değişiklikleri de içerecek şekilde Afganistan İş Kanunu ve ilgili mevzuatın tüm maddeleri ile bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenilmesi, sonucuna göre yeniden değerlendirme yapılmasıdır.

Eksik incelemeyle karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR