A.ç. Başvurusu (B. No: 2013/3028)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, isnat edilen suça

ilişkin somut delil olmadan uzun süredir tutuklu devam eden yargılama sonunda

mahkûmiyetine karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ile kişi

hürriyeti ve güvenliğinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 2/4/2013 tarihinde

yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona

sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca 27/12/2013 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu 17/6/2009

tarihinde yasa dışı silahlı örgüte (KCK) üye olma suçlamasıyla gözaltına

alınmış ve Şırnak Sulh Ceza Mahkemesinin 18/6/2009 tarih ve 2009/94 sayılı

kararıyla tutuklanmıştır.

6. Diyarbakır Cumhuriyet

Başsavcılığınca başvurucunun da aralarında olduğu sanıklar hakkında açılan kamu

davası Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2009/680 sayılı dosyasında

görülmektedir.

7. Diyarbakır 6. Ağır Ceza

Mahkemesinin 2/1/2013 tarih ve E.2009/680 sayılı kararıyla tutuklu olarak devam

eden yargılamada isnat edilen suç kapsamında başvurucunun sonuç olarak 9 yıl

hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve tutukluluk halinin devamına karar

verilmiştir. Bu karar başvurucunun hazır olduğu duruşmada tefhim edilmiştir.

8. Başvurucu 2/4/2013 tarihinde

bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Başvuru tarihi itibarıyla

dava temyiz aşamasındadır.

B. İlgili

Hukuk

10. 26/9/2004 tarihli ve 5237

sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 314. maddesi şöyledir:

“(1) Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan

suçları işlemek amacıyla, silahlı örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Birinci fıkrada tanımlanan örgüte üye olanlara, beş

yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir.

…”

11. 12/4/1991 tarihli ve 3713

sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi şöyledir:

“3 ve 4 üncü maddelerde yazılı

suçları işleyenler hakkında ilgili kanunlara göre tayin edilecek hapis cezaları

veya adlî para cezaları yarı oranında artırılarak hükmolunur. Bu suretle tayin

olunacak cezalarda, gerek o fiil için, gerek her nevi

ceza için muayyen olan cezanın yukarı sınırı aşılabilir. Ancak, müebbet hapis

cezası yerine, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur.

…”

12. 4/12/2004 tarihli ve 5271

sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. ve devamı maddeleri (B. No: 2013/5267,

7/3/2014, § 14).

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 21/1/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 2/4/2013 tarih ve 2013/3028

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

14. Başvurucu, uzun süredir

tutuklu olduğunu, tahliye taleplerinin reddedildiğini, adil olmayan bir

yargılama sonunda somut bir delil olmadan mahkûmiyetine karar verildiğini

belirterek Anayasa’nın 19. ve 36. maddelerinde düzenlenen kişi hürriyeti ve

güvenliği ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş, maddi ve

manevi kayıplarının giderilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme

15. Başvuru kapsamında adli

yardım talebinde bulunulmuştur. Başvurucu hükmen tutuklu olarak halen ceza

infaz kurumunda bulunmaktadır. Bir geliri olmadığına ve çocuklarının öğrenci

olduğuna ilişkin belgeler ve sosyal güvenlik kayıtlarını sunmuştur.

1. Adli Yardım

Talebi Yönünden

16. Hukukumuzda yargılama

giderlerine ve bu kapsamda harçlardan geçici muafiyete ilişkin adli yardım

hükümleri, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334. ila 340. Maddelerinde

düzenlenmiş olup, bireysel başvuru harcından geçici muafiyete ilişkin adli

yardım talepleri hakkında da bireysel başvurunun niteliğine uygun düştüğü

oranda bu maddeler uygulanır.

17. Adli yardım talebinin kabul

edilebilmesi için başvurucunun kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde

zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama giderini kısmen veya tamamen ödeme

gücünden yoksun olması ve taleplerinin açıkça dayanaksız olmaması

gerekmektedir.

18. Adli yardıma konu talebin

dayanaksız olmamasının, bireysel başvurulara ilişkin 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun' un 48. maddesinin

(2) numaralı fıkrasında yer alan "açıkça

dayanaktan yoksunluktan" farklı bir anlam taşıdığını belirtmek

gerekir. Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun dayanaksız olması

bu kapsamda yapılacak incelemeyle sınırlı bir anlam taşımakta olup, adli yardım

bakımından dayanaksız olmayan bir başvuru, bireysel başvuru bakımından açıkça

dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunabilir (B. No: 2012/1181,

17/9/2013, § 24).

19. Başvuru kapsamında ibraz

edilen belgelere göre (§ 15), başvurucunun adli yardımdan yararlandırılma

şartlarının bulunduğu anlaşıldığından adli yardım talebinin kabulü gerekir.

2. Kabul

Edilebilirlik

a. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği

Yönünden

20. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel

başvuru usulü” kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir. …”

21. Devam eden tutukluluğun

hukuka aykırı olduğu iddiasıyla yapılan bireysel başvurularda şikâyetlerin

temel amacı, tutukluluğun hukuka aykırı olduğunun ya da devamını haklı kılan

sebeplerin bulunmadığının tespitidir. Bu tespit yapıldığı takdirde buna bağlı

olarak ilgilinin serbest kalmasının yolu açılabilecektir. Dolayısıyla bu

kapsamda yapılacak bireysel başvurular, olağan kanun yolları tüketilmek

şartıyla tutukluluk hali devam ettiği sürece yapılabilir (B. No: 2012/726,

2/7/2013, § 30).

22. Ancak kişi hakkında ilk

derece mahkemesinde hüküm verilmiş ise bireysel başvuru açısından talep, “bir suç isnadına bağlı olarak tutukluluğun”

hukuka aykırılığının tespitiyle sınırlı kalacaktır (B. No: 2014/912, 6/3/2014,

§ 48).

23. Kişi serbest bırakılmadan

yargılanmakta olduğu davada ilk derece mahkemesi kararıyla mahkûm olmuşsa,

mahkûmiyet tarihi itibarıyla tutukluluk hali sona erer. Çünkü bu durumda

kişinin hukuki durumu “bir suç isnadına

bağlı olarak tutuklu” olma kapsamından çıkmaktadır. Bireysel başvuru

incelemesi açısından, tutuklamanın şartları ile mahkûmiyete hükmedilmesi

arasındaki esaslı fark bunu gerektirir. Zira mahkûmiyete karar verilmekle isnat

olunan suçun işlendiği, sanığın bundan sorumlu olduğunun sübuta erdiği kabul

edilmekte ve bu nedenle hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedilmektedir.

Mahkûmiyetle birlikte kişinin kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedenine

bağlı olarak tutukluluk hali sona ermektedir. Bu açıdan mahkûmiyet kararının

kesinleşmiş olması ayrıca gerekmez (B. No: 2014/912, 6/3/2014, § 49).

24. “Bir suç

isnadına bağlı olarak” tutuklulukta geçen

sürenin başlangıcı, başvurucunun ilk kez yakalanıp gözaltına alındığı

durumlarda bu tarih, doğrudan tutuklandığı durumlarda ise tutuklama tarihidir.

Sürenin sonu ise kural olarak kişinin serbest bırakıldığı ya da ilk derece

mahkemesince hüküm verildiği tarihtir (B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 66).

25. Bu kapsamda “bir suç isnadına bağlı olarak tutuklu olma” durumunda,

tutukluluk nedeniyle yapılacak bireysel başvurunun ilk derece yargılaması devam

ederken tutukluluğun devamına karar verilen her aşamada başvuru yolları

tüketildikten sonra ve serbest bırakılma dışında nihayet bu durumun ortadan kalktığı

mahkûmiyet kararından itibaren süresinde yapılması gerekir (B. No: 2013/5267,

7/3/2014, § 28).

26. Somut olayda başvurucu,

isnat edilen suç nedeniyle 17/6/2009 tarihinde gözaltına alınmış ve daha sonra

tutuklanmıştır. Tutuklu olarak devam eden yargılamada mahkûmiyet kararının

açıklandığı 2/1/2013 tarihinde tutukluluk hali sona ermiştir. Başvurucu,

hükümle birlikte verilen tutukluluğun devamına dair karara itiraz ettiğine

ilişkin bir belge sunmamıştır.

27. Bireysel başvurunun kabul

edilebilirlik şartlarından biri başvuru süresidir. Süre, başvurunun her

aşamasında dikkate alınması gereken bir usul şartıdır.

28. Bireysel başvuruların 6216

sayılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası uyarınca, başvuru

yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin

öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekmektedir (B. No:

2013/2001, 16/5/2013, § 14,15).

29. Bu belirlemeler karşısında,

tutuklulukla ilgili başvurunun ilk derece mahkemesinin nihai kararını verdiği 2/1/2013

tarihinden veya hükmen tutukluluğa itiraz edilmişse bu yolun tüketildiği

tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekirken 2/4/2013 tarihinde

yapılan bireysel başvuruda “süre aşımı” olduğu

sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle

başvurunun bu kısmının “süre aşımı” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Adil Yargılanma Hakkı

Yönünden

31. 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel

başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

32. Anayasa Mahkemesine bireysel

başvuru, ikincil nitelikte bir hukuk yoludur. Bu nedenle, kanunlarda yer alan

idari ve yargısal başvuru yollarının bireysel başvurudan önce tüketilmiş olması

gerekir (B. No: 2012/363, 5/3/2013, § 17).

33. Başvuru konusu olayda, somut

bir delil olmadan verildiği ileri sürülen mahkûmiyet kararının temyiz edilmiş

olduğu ve ileri sürülen iddiaların temyiz merciince inceleneceği dikkate

alındığında, şikâyetler bakımından etkili bir yargısal başvuru yolunun henüz

tüketilmemiş olduğu açıktır.

34. Açıklanan nedenlerle

başvurunun bu kısmının “başvuru yollarının

tüketilmemiş olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

A. Başvurucunun adli yardım talebinin

kabulüne,

B. Başvurunun,

1. Kişi hürriyeti ve güvenliğinin ihlal edildiğine ilişkin

kısmının “süre aşımı”,

2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

kısmının “başvuru

yollarının tüketilmemiş olması”,

nedenleriyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Başvurucunun başvuru harcını

ödemekten muaf tutulmasına,

21/1/2015 tarihinde OY

BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Serruh KALELİ Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Erdal TERCAN Zühtü ARSLAN Raportör : Muharrem İlhan KOÇ Başvurucu : A. Ç.