Abdulğani Orhan Başvurusu (B. No: 2017/22833)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin

denetlenmesi neticesinde elde edilen kayıtların imha edilmediği ve

alenileştirildiği ileri sürülerek açılan tazminat davasının reddedilmesi

nedeniyle özel hayata saygı hakkı ile haberleşme hürriyetiyle bağlantılı olarak

etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 5/5/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

9. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık)

tarafından Hizbullah terör örgütü adına eylem ve faaliyetlerde bulundukları

gerekçesiyle birçok şüpheli hakkında 2011 yılında soruşturma başlatılmıştır.

10. Soruşturma sürecinde şüpheliler hakkında 4/12/2004

tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesi kapsamında

iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması tedbiri uygulanmıştır. Söz

konusu tedbirlerin uygulanması sürecinde başvurucunun şüphelilerle yaptığı

telefon görüşmeleri de dinlenmiş ve kayıt altına alınmıştır.

11. Başvurucunun telefon görüşmesi yaptığı şüphelilerin

de aralarında olduğu altmış dört şüpheli hakkında Başsavcılık tarafından

2/11/2015 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar

verilmiştir. Kararın gerekçesinde, şüpheliler hakkında telekomünikasyon yoluyla

iletişimin denetlenmesi tedbiri uygulandığı ve söz konusu tedbirin

uygulanmasına 22/5/2013 tarihinde son verildiği belirtilmiştir. Kararda; yürütülen

soruşturmada operasyon yapılmasını gerektirecek mahiyette yeterli delile

ulaşılamadığı, şüphelilerin gerçekleştirdiği görüşmelerin güncel görüşmeler

kapsamında kaldığı ve neticede delil elde edilemediğinden şüpheliler hakkında

kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği ifade edilmiştir. Kararda; mahkeme

kararlarına dayanılarak icra edilen iletişimin dinlenmesi, tespiti, kayda

alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin tedbirlerin

kaldırıldığı vurgulanmıştır. Ayrıca telekomünikasyon yoluyla iletişimin

denetlenmesi nedeniyle 5271 sayılı Kanun'un 137. maddesinin (4) numaralı

fıkrası uyarınca ilgili kişilere gerekli bildirimlerin yapılmasına, adli emanet

memurluğunda bulunan kayıtlı materyallerin aynı maddenin (3) numaralı fıkrası

uyarınca imha edilmesine, bu hususta anılan merciye yazı yazılmasına da karar

verilmiştir.

12. Başvurucu; telekomünikasyon yoluyla iletişimin

denetlenmesine ilişkin koruma tedbirinin uygulanması neticesinde elde edilen

kayıtlar arasında kendisinin gerçekleştirdiği telefon görüşmelerinin de

olduğunu, 2/11/2015 tarihli takipsizlik kararıyla birlikte imha edilmesine

karar verilen söz konusu kayıtların Başsavcılık tarafından farklı mahkemelere

gönderildiğini ve bunların 11/4/2016 tarihinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'ne

yüklendiğini (UYAP), kayıtların bu suretle alenileştirildiğini ileri sürerek

5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen koruma tedbirleri nedeniyle

tazminat davası açmıştır. Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) kayda

alınan ve 20.000 TL manevi tazminat talebi içeren 1/6/2016 tarihli dava

dilekçesinde başvurucu, imha edilmesi gereken kayıtların -tespit edebildiği

kadarıyla- yirmi dört farklı dava dosyasına girdiğini iddia etmiş ve bu hususta

mahkeme adı, esas numarası gibi detaylı bilgiler sunmuştur. Başvurucu;

takipsizlik kararının üzerinden beş ayı aşkın bir süre geçmesine rağmen

soruşturma kapsamında elde edilen dinleme kayıtlarının hâlen imha edilmemiş

olmasının ve bu kayıtların UYAP'a yüklenerek ve farklı mahkemelere gönderilerek

alenileştirilmesinin 5271 sayılı Kanun'da yer alan usullere açıkça aykırı

olduğunu ileri sürmüştür. Kişinin mahremiyetine ve haberleşmesine yönelik

müdahaleler dolayısıyla oluşan zararların devlet tarafından tazmin edilmesi

gerektiğini, fiili durumun Cumhuriyet savcılarının eksik ve yanlış şekilde

yaptığı işlemlerden kaynaklandığını ve açtığı davanın 5271 sayılı Kanun'un 141.

maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmeye uygun olduğunu

iddia etmiştir.

13. Cumhuriyet savcısı tarafından Mahkemeye sunulan esas

hakkındaki mütalaada, 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesindeki yasal koşulların

oluşmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

14. Mahkeme 26/1/2017 tarihinde davanın reddine karar

vermiştir. Kararın gerekçesinde 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1)

numaralı fıkrasına yer verilmiş ve bu kapsamda değerlendirmelerde

bulunulmuştur. Kararda, açılan tazminat davasına konu olan tedbirin 5271 sayılı

Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen koruma tedbirleri arasında sayılmadığı ve

söz konusu maddede öngörülen yasal koşulların gerçekleşmediği ifade edilmiştir.

15. Başvurucu, söz konusu kararın bozulması ve davanın

kabulüne karar verilmesi talebiyle Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesine istinaf

başvurusunda bulunmuştur. 10/2/2017 tarihli istinaf dilekçesinde; 5271 sayılı

Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrasının açık olduğunu, bu düzenlemeyle

suç soruşturması ya da kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya

diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet

savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle devlet

aleyhine tazminat davası açılabileceğinin hüküm altına alındığını ve

mahkemelerin her şeyin kanunlarda açık şekilde düzenlenmesini beklemelerinin

hukuka uygun olmadığını iddia etmiştir. Başvurucu, Yargıtay Ceza Genel

Kurulunun 12/5/2015 tarihli kararını da zikretmiş; kanunların her sorunu

çözemeyeceğini, sorunların çözümü için uygun kurallar manzumesini ortaya

koyduklarını, sorunların ise ancak karar vericiler tarafından çözülebileceğini

ifade etmiştir. Başvurucu; aynı konu hakkında farklı mahkemelerce verilen kabul

kararlarının bulunduğunu, bu yöndeki kararların 5271 sayılı Kanun'un 141.

maddesinin (3) numaralı fıkrası çerçevesinde verildiğini, oluşan manevi

zararlarının giderilmesi yönündeki talebinin yersiz gerekçelerle reddedildiğini

ileri sürmüştür.

16. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 16. Ceza Dairesinin

14/3/2017 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak

karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, farklı mahkemelere gönderilerek

çeşitli dava dosyalarına giren söz konusu kayıtların aleni hâle gelmediği ve

soruşturma dışında bulunan başvurucu açısından 5271 sayılı Kanun'un 141.

maddesinde düzenlenen tazminat koşullarının oluşmadığı belirtilmiştir.

17. Nihai karar 28/4/2017 tarihinde öğrenilmiştir.

18. 5/5/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

A. Ulusal Hukuk

1. İlgili

Mevzuat

19. 5271 sayılı Kanun’un "İletişimin tespiti,

dinlenmesi ve kayda alınması" kenar başlıklı 135. maddesinin ilgili

kısmı şöyledir:

"(1) (Değişik: 21/2/2014–6526/12

md.) Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine

ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka

suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim veya

gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli

veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi (…) dinlenebilir, kayda

alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını

derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde

verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde

tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.

...

(4) Birinci fıkra hükmüne göre verilen

kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği,

iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite

imkân veren kodu, tedbirin türü, kapsamı ve süresi belirtilir. Tedbir kararı en

çok iki ay için verilebilir; bu süre, bir ay daha uzatılabilir. (Ek cümle:

25/5/2005 – 5353/17 md.) Ancak, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla

ilgili olarak gerekli görülmesi halinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak

her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere

uzatılmasına karar verebilir.

...

(6) (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Şüpheli

ve sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında

hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma

aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır. Kararda, yüklenen suçun türü,

hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon

numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu ve tedbirin süresi

belirtilir...

(7) Bu madde hükümlerine göre alınan

karar ve yapılan işlemler, tedbir süresince gizli tutulur.

..."

20. 5271 sayılı Kanun’un "Kararların yerine

getirilmesi, iletişim içeriklerinin yok edilmesi" kenar başlıklı 137.

maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkraları şöyledir:

"(3) 135 inci maddeye göre verilen

kararın uygulanması sırasında şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair

karar verilmesi ya da aynı maddenin birinci fıkrasına göre hâkim onayının

alınamaması halinde, bunun uygulanmasına Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl

son verilir. Bu durumda, yapılan tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtlar

Cumhuriyet savcısının denetimi altında en geç on gün içinde yok edilerek, durum

bir tutanakla tespit edilir.

(4) Tespit ve dinlemeye ilişkin

kayıtların yok edilmesi halinde soruşturma evresinin bitiminden itibaren, en

geç onbeş gün içinde, Cumhuriyet Başsavcılığı, tedbirin nedeni, kapsamı, süresi

ve sonucu hakkında ilgilisine yazılı olarak bilgi verir."

21. 5271 sayılı Kanun’un "Tazminat istemi"

kenar başlıklı 141. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"(1) Suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında;

a) Kanunlarda belirtilen koşullar

dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim

önüne çıkarılmayan,

c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veya

hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı

hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde

hakkında hüküm verilmeyen,

e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan

veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya

beraatlerine karar verilen,

f) Mahkûm olup da gözaltı ve

tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya

işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle

zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,

g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve

haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı

bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,

h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları

yakınlarına bildirilmeyen,

i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir

şekilde gerçekleştirilen,

j) Eşyasına veya diğer malvarlığı

değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli

tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı

kullanılan veya zamanında geri verilmeyen, k) (Ek: 11/4/2013-6459/17 md.)

Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından

yararlandırılmayan,

Kişiler, maddî ve manevî her türlü

zararlarını, Devletten isteyebilirler.

...

(3) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci

fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında

kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler

nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir.

..."

22. 5271 sayılı Kanun’un "Tazminat isteminin

koşulları" kenar başlıklı 142. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"(1) Karar veya hükümlerin

kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya

hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde

bulunulabilir.

(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer

ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu

işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın

yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.

(3) Tazminat isteminde bulunan kişinin

dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın

nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir.

...

(6) İstemin ve ispat belgelerinin

değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine göre verilecek

tazminat miktarının saptanmasında mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı

yapmaya veya hâkimlerinden birine yaptırmaya yetkilidir.

...

(8)

Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi,

istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır.

..."

23. 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a 18/6/2014 tarihli ve 6545

Kanun'un 86. maddesiyle eklenen geçici 8. madde şöyledir:

"(1) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği

tarihten önce suç soruşturması ve kovuşturması sırasında yapılan her türlü

işlem veya alınan karar nedeniyle hâkimler ve Cumhuriyet savcıları hakkında

hukuk mahkemelerinde açılan ve hâlen derdest olan tazminat davasına ilişkin

dosyalar mahkemesince, Yargıtay incelemesinde bulunan dosyalar ise esası

incelenmeksizin ilgili dairece yetkili ağır ceza mahkemesine gönderilir. Bu

davalar ağır ceza mahkemelerince, Ceza Muhakemesi Kanununun 141 inci ve devamı

maddeleri uyarınca Devlet aleyhine yürütülmek suretiyle karara bağlanır."

2. İlgili Yargı

Kararları

24. Bakırköy 11. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/12/2017 tarihli

ve E.2016/59, K.2017/349 sayılı kararın ilgili kısmı şöyledir:

"... İstanbul Cumhuriyet

Başsavcılığının ... soruşturma sayılı evrakın incelenmesinde; Davacının

İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Müdacele Şube Müdürlüğünce yürütülen

soruşturma sırasında teknik takip altında tutulduğu, telefonlarının dinlendiği,

hakkında iletişim tespit kararları verildiği ve bu kararların bir çok kez

uzatıldığı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının ... evrakında verilen

02/11/2015 tarihli ... kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği

anlaşılmış, böylece hakkında haksız yere koruma ve denetim tedbirlerinin

uygulandığı, KYOK kararı verildikten sonra davacı hakkında yapılan dinleme

kayıtlarının, teknik takip kayıtlarının uyap sistemine yüklenerek 24 farklı

dosyaya girdiği, davacı hakkında haksız dinleme sonucunda elde edilen dinleme

kayıtlarının hukuka aykırı olarak elde tutulduğu ve yok edilmediği, bu

sebeplerle davacının CMK'nun 141/3 maddedeki şartların gerçekleştiği

anlaşılmakla haksız koruma ve denetim tedbirlerine maruz kalan davacının

zenginleşemeye yol açmayacak şekilde iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda

alınması ile teknik takip tedbirine başvurulmasından dolayı meydana gelen

mağduriyetinin giderilmesi için 1.500 TL manevi tazminatın 02/02/2016

tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte, haksız dinleme

sonucunda elde edilen dinleme kayıtlarının hukuka aykırı olarak elde

tutulmasından ve yok edilmemiş olmasından dolayı meydana gelen mağduriyetinin

giderilmesi için 1.500 TL manevi tazminatın 10/05/2016 tarihinden itibaren

işleyecek yasal faizi ile davalı hazineden alınarak davacıya ... verilmesine

hükmedilmesi gerekmiştir.

..."

25. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 11/11/2015 tarihli ve

E.2015/13049, K.2015/17584 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...ceza yargılama mevzuatımızda

kişilerin gizli veya özel hayatı ile ilgili kabul edilebilecek bilgiler ile

kişilerin onur ve saygınlığını zedeleyecek ifade ve ibarelerin iddianamede

bulunmasını yasaklayıcı pozitif bir hukuk kuralı bulunmamaktadır. Ancak, böyle

bir düzenlemenin bulunmaması kişilerle ilgili her türlü bilginin iddianamede

gösterilmesini hukuka uygun kılmakta mıdır? Başka bir anlatımla diğer

kişilerden beklenen, özel hayata saygı, onur ve saygınlığı zedeleyici

davranışlardan kaçınma özen ve yükümlülüğü Cumhuriyet savcısı veya hakimden

beklenmeyecek midir?

Anayasamızın

başlangıç bölümünde yer alan "Her Türk vatandaşının ... milli kültür,

medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddi ve manevi

varlığını bu yönde geliştirme varlığını hak ve yetkisine doğuştan sahip

olduğu" özel hayatın gizliliğini düzenleyen 20. maddesinde ise " Herkes,

özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.

Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz" şeklindeki

düzenlemeye paralel olan; 4721 sayılı MK’nın 24. maddesindeki; “Hukuka aykırı

olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı

korunmasını isteyebilir.

Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası,

daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin

kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına

yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.” hükmü ile; 6098 sayılı Türk Borçlar

Kanununun 58. maddesinin 1. fıkrasındaki; “Kişilik hakkının zedelenmesinden

zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir

miktar para ödenmesini isteyebilir.” hükmü ve yine Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesinin "Özel hayatın ve aile hayatının korunması başlıklı 8.

maddesindeki; "Herkes özel hayatına, aile hayatına, konutuna ve

haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir." hükümleri birlikte

değerlendirildiğinde;

CMK'nın 170. maddesinin 3. fıkrasındaki

"iddianamede yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle

ilişkilendirilerek açıklanır" hükmünü uygulayan Cumhuriyet savcıları da,

zorunluluk ve gereklilik ilkelerine uygun hareketle özenli davranmalı,

kişilerin gizli veya özel hayat alanına ait olan, haberleşme içerikleri,

kişiler arasındaki konuşmalar, özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerle

ilgili bilgi ve belgelere iddianame içeriğinde yer vermelerinin gerekli olması

halinde, maruz kalınan suçlar bakımından kişilerin onur ve saygınlığını en az

zedeleyecek şekilde yer vermeli, zorunluluk ve gereklilik bulunmadıkça yer

vermemelidir. Gereklilik ve zorunluluğun belirlenmesinde ise suçun sübutu ve

nitelendirilmesine etki ölçüsüyle hareket edilmeli, isnat edilen suçun

niteliği, tarafların davadaki konumları, kişilerin ileriki yaşamlarındaki

etkileri, cinsiyeti, yaşı gibi özellikleri göz önünde bulundurulmalı yer

verilmesinin gerekli olduğu sonucuna ulaşıldığı takdirde ise bireysel hakları

en az ihlal edecek ve bu ihlali haklı gösterecek bir yöntem benimsenmelidir. Yargılama

makamları da, kamusal ve özel yararlar arasındaki dengeyi gözeterek, özel

bilgilerin kamuya yayılmasının önüne geçecek tedbirleri almalı, gerek

kararlarında gerekse yargılamada bu hususlarda daha dikkatli ve özenli

davranmalıdır.

Tüm bu açıklamalar ışığında davacının

iddiaları değerlendirildiğinde, iddianamede mağdur olarak gösterilen davacı

hakkında tutulan fişleme kayıtlarının iddianamede aynen yer alması, içeriğiyle

ilgili hiçbir değerlendirme yapılmaksızın ve değer yargısında bulunulmaksızın

CMK’nın 141/3. fıkrası uyarınca tazminatı gerektirmektedir. Zira sanıklara

isnat edilen suç gözetildiğinde, bu kayıtların iddianamede aynen yer alması

gerekmediği gibi, aynen yer almasında kamusal bir yarar da bulunmamaktadır.

Yargılama faaliyetlerinden kaynaklanan ve emredici veya yasaklayıcı bir norm

bulunmaması nedeniyle, kişisel kusur veya haksız fiil kapsamında

değerlendirilemeyecek bu özensiz davranış nedeniyle doğan zararın

giderilmesinde, Devletin kusursuz sorumluluğu söz konusu olup, yapılan

soruşturma ve kovuşturmalarda oluşan bu tür zararların tazminat hukukunun genel

ilkeleri çerçevesinde Devlet tarafından karşılanması gerekmektedir.

Açıklanan ilkeler çerçevesinde,

ispatlandığı takdirde maddi zararı ile yargılama faaliyetleri nedeniyle

zedelenen kişilik haklarından dolayı makul bir miktarda manevi tazminata

hükmedilmesi gerekirken, isabetsiz gerekçelerle davanın reddine karar

verilmesi, Kanun'a aykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu nedenle

yerinde görüldüğünden ... hükmün bozulmasına ... oybirliğiyle karar

verildi."

26. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 11/6/2018 tarihli ve

E.2018/2990, K.2018/6506 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...yeterli uzmanlığı bulunmayan

bilirkişiye rapor düzenlettirerek, bu raporu esas alıp dava açan Cumhuriyet

savcısının eylemlerinden ötürü manevi tazminat isteminde bulunulduğu

görülmekle, belirtilen davanın 5271 sayılı CMK'ın 141/3 maddesinde düzenlenen

hakim ve Cumhuriyet savcısının verdiği karara ve yaptığı işleme dayanılarak

açıldığı, 6545 sayılı Kanunun 70. maddesi ile ekli CMK'nın 141/3 maddesinde,

'Birinci fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil

olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya

yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine

açılabileceği'nin belirtildiği, aynı Kanun'un 86. maddesi ile 5320 sayılı

Kanuna eklenen geçici 8. maddesinde ki 'Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten

önce suç soruşturması ve kovuşturması sırasında yapılan her türlü işlem veya

alınan karar nedeniyle hâkimler ve Cumhuriyet savcıları hakkında hukuk

mahkemelerinde açılan ve hâlen derdest olan tazminat davasına ilişkin dosyalar

mahkemesince, Yargıtay incelemesinde bulunan dosyalar ise esası incelenmeksizin

ilgili dairece yetkili ağır ceza mahkemesine gönderilir. Bu davalar ağır ceza

mahkemelerince, Ceza Muhakemesi Kanununun 141 inci ve devamı maddeleri uyarınca

Devlet aleyhine yürütülmek suretiyle karara bağlanır.' şeklinde düzenleme

dikkate alındığında, CMK'nın 141/3 maddesinde belirtilen hakim ve Cumhuriyet

savcılarının karar veya işlemlerine dayalı tazminat davalarının ağır ceza

mahkemelerinde karar bağlanacağı hususu gözetilmeden, davanın görev yönünden

reddine dair yazılı şekilde hüküm tesisi, Kanuna aykırı olup, ... sair yönleri

incelenmeyen hükmün bu sebepten dolayı ... bozulmasına ... karar verildi."

27. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 28/5/2018 tarihli ve

E.2017/8495, K.2018/5987 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"... tarihli duruşmada davacı

vekili tarafından, dinleme kararı veren hakim hakkında, kurul tarafından

soruşturma açıldığının iddia edilmesi karşısında, tazminat istemine dayanak

soruşturma dosyasında görev yapan Cumhuriyet savcıları ve hakimler hakkında

yürütülen adli ve idari soruşturma olup olmadığı, olması halinde sonucunun,

Cumhuriyet savcıları ve hakimlerin kişisel kusur, haksız fiil veya diğer

sorumluluk hâllerinin bulunup bulunmadığı, CMK'nın 141/3. maddesinde belirtilen

halin davacı lehine oluşup oluşmadığının araştırılmaması ... Kanuna aykırı olup

... hükmün ... bozulmasına ... karar verildi."

B. Uluslararası

Hukuk

28. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel

ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı 8. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

"(1) Herkes özel ve aile hayatına,

konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir."

29. Sözleşme'nin "Etkili başvuru hakkı" kenar

başlıklı 13. maddesi şöyledir:

"Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak

ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası

için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci

önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir."

30. AİHM, Sözleşme'nin 13. maddesi uyarınca temel hak ve

özgürlüklerin ulusal düzeyde korunması için etkili bir başvuru yolunun var

olması gerektiğini belirtmektedir. AİHM'e göre Sözleşme'nin 13. maddesi yetkili

ulusal makamlar tarafından Sözleşme kapsamına giren bir şikâyetin esasının

incelenmesine izin veren ve uygun bir telafi yöntemi sunan bir iç hukuk yolunun

sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Ayrıca bu hukuk yolunun teoride olduğu kadar

pratikte de etkili bir yol olması gerekmektedir (İlhan/Türkiye [BD], B.

No: 22277/93, 27/6/2000, § 97; Kudla/Polonya [BD], B. No: 30210/96,

26/10/2000, § 157; Özpınar/Türkiye, B. No: 20999/04, 19/10/2010, § 82).

31. AİHM etkili başvuru hakkının Sözleşme çerçevesinde savunulabilir

nitelikteki bir şikâyetin etkili bir şekilde mahkemelerce incelenmesini ve

öngörülen yolun uygun bir telafi imkânı sunmaya elverişli olmasını güvence

altına aldığını vurgulamaktadır (Kudla/Polonya, § 157;

Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, B. No: 11379/03, 10/2/2011, § 35). AİHM, iç

hukuktaki düzenlemelerin başvuruculara bu anlamda asgari güvenceleri içerecek

şekilde yeterli bir hukuk yolu sunup sunmadığını irdelemektedir (Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan,

§ 36).

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

32. Mahkemenin 9/9/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

33. Başvurucu;

i. Başsavcılık tarafından yürütülen bir soruşturmada

haklarında iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasına ilişkin koruma

tedbiri verilen şüphelilerle telefon görüşmeleri gerçekleştirdiğini, şüpheliler

hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ve elde edilen kayıtların imha edilmesine

karar verildiğini, 5271 sayılı Kanun'un 137. maddesinin (3) numaralı fıkrası

gereğince yapılan tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtların en geç on gün içinde

imha edilmesi gerektiğini, sonraki süreçte açılan davalarda mahkemelerce

soruşturma dosyasının Başsavcılıktan talep edildiğini belirtmiştir.

ii. Soruşturma dosyasıyla birlikte haksız şekilde kayıt

altına alınan ve imha edilmesi gereken tapelerin/görüşmelerin de takipsizlik

kararının üzerinden beş ay geçmesine rağmen Başsavcılık tarafından yirmi dört

farklı mahkemeye gönderildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca imha edilmeyen

kayıtların UYAP üzerinden gönderildiğini, bu suretle özel hayatının ve

haberleşmesinin ifşa edildiğini iddia etmiştir.

iii. Cumhuriyet savcısının ihmalinden ve yaptığı işlemden

kaynaklanan manevi zararlarının karşılanması talebiyle 5271 sayılı Kanun'un

141. ve devamı maddelerinde öngörülen koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

davası açtığını, anılan maddenin (3) numaralı fıkrası gereğince davasının

etkili bir şekilde incelenmesi ve açık olan ihlal nedeniyle lehine manevi

tazminata hükmedilmesi gerekirken söz konusu davayı açmak için kanunda

öngörülen koşulları taşımadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğini

belirtmiştir.

iv. Mahkemenin 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesindeki

dava yolu hakkında geliştirdiği ve hakkın özünü korumayan dar yorumu nedeniyle

manevi zararlarını karşılayamadığını, devletin sorumluluğuna gidemediğini

belirterek özel hayata saygı hakkının, haberleşme hürriyetinin ve adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

34. Bakanlık görüşünde, başvuru konu edilen süreçte yargı

organlarınca verilen kararlara ilişkin genel bilgiler aktarılmıştır.

35. Bakanlık görüşüne karşı başvurucu tarafından sunulan

cevap dilekçesinde bireysel başvuru formunda yer alan talepler tekrar

edilmiştir.

B. Değerlendirme

36. Anayasa’nın "Özel hayatın gizliliği" kenar

başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

“Herkes, özel hayatına ...saygı

gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ... gizliliğine

dokunulamaz.”

37. Anayasa’nın "Haberleşme hürriyeti" kenar

başlıklı 22. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Herkes, haberleşme hürriyetine

sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır."

38. Anayasa’nın "Devletin temel amaç ve

görevleri" kenar başlıklı 5. maddesi şöyledir:

“Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak,

kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak

ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak

surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın

maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya

çalışmaktır.”

39. Anayasa’nın "Temel hak ve hürriyetlerin

korunması" kenar başlıklı 40. maddesi şöyledir:

"Anayasa ile tanınmış hak ve

hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma

imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.

Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin

hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek

zorundadır.

Kişinin, resmî görevliler tarafından

vâki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin

edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır."

40. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun yargı makamlarınca gerçekleştirilen işlemlerden ve

ihmallerden kaynaklanan ve özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin

gizliliğinin ihlal edilmesi suretiyle oluşan zararlarının tazmin edilmesi

talebiyle açtığı davanın etkili bir çözüm imkânı sunmadığına ilişkin şikâyetleri,

Anayasa'nın 20. ve 22. maddeleriyle bağlantılı olarak Anayasa'nın 40.

maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkı kapsamında

değerlendirilmiştir. Etkili başvuru hakkı bakımından yapılacak incelemenin

sonucuna göre bu aşamada özel hayata saygı hakkı ile haberleşme hürriyeti

bakımından ayrıca bir inceleme yapılmayacaktır (aynı yönde değerlendirmeler

için bkz. Murat Haliç, B. No: 2017/24356, 8/7/2020, § 40).

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

41. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

a. Genel

İlkeler

42. Anayasa'nın 12. maddesine göre herkes kişiliğine

bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.

Bu genel nitelikteki anayasal düzenleme ile bireylerin kişilik değerlerine

yönelen ve zarar veren olumsuz tutum ve davranışlar dışlanmaktadır. Bunun

yanında Anayasa'nın 5. maddesinde, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin

korunması için gerekli şartların hazırlanması devletin temel amaç ve

görevlerinden biri olarak sayılmaktadır. Bu düzenlemeler ışığında devletin

bireylerin özel hayata saygı haklarına ve haberleşme hürriyetlerine keyfî

olarak müdahale etmemenin yanında üçüncü kişilerin anılan hak ve özgürlüklere

karşı saldırılarını önlemekle yükümlü kılındığı, bu bağlamda pozitif

yükümlülüklerinin bulunduğu söylenebilir (Ali Çığır, B. No: 2015/19298,

8/5/2019, § 32; Erol Kumcu, B. No: 2015/18988, 9/5/2019, § 32; U.B.,

B. No: 2015/3175, 10/10/2019, § 33; Murat Haliç, § 42).

43. Söz konusu yükümlülükler, kişilerin özel hayatlarına

ve haberleşmelerine yönelik gerçekleşmesi yakın tehlikelere karşı gerçek

anlamda bir koruma sağlayabilmeli ve oluşan zararların tazmin edilmesi için

kamu makamlarınca gerçekleştirilen işlemler, yapılan eylemler ve ihmaller

konusunda kişilere etkili bir karşı çıkma ve telafi imkânı tanımalıdır. Bu imkân

ise ancak etkili bir başvuru yolu tanınması ile sağlanabilir (Murat Haliç, §

43).

44. Etkili başvuru hakkı; anayasal bir hakkının ihlal

edildiğini ileri süren herkese, hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını

inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini

engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama)

elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanması

olarak tanımlanabilir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; Murat

Haliç, § 44).

45. Anayasa Mahkemesi manevi zararların ağırlıkta olduğu

ihlal iddialarında -kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı, özel hayata

saygı hakkı ile haberleşme hürriyeti kapsamında- hukuki tazmin yolunu daha

yüksek başarı şansı sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuru yolu

olarak kabul etmiştir (Işıl Yaykır, B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 44; Aslı

Kırmızı Demirseren, B. No: 2013/5680, 15/4/2014, § 41; Gülşin Oral,

B. No: 2013/6129, 16/9/2015, § 47; Sümeyye Örnek, B. No: 2014/11091,

7/6/2017, § 26). Bunun gerekçesi ise kasten veya taksirle başkalarına verilen

zararın hukuki sorumluluk kapsamında giderilmesi imkânının daha fazla olması,

ceza hukuku alanında objektif sorumluluğa yer verilmezken hukuki sorumluluk

alanında objektif sorumluluk esasının da etkili şekilde uygulanması ve hukuki

sorumluluk alanında aynı maddi vakıalar çerçevesinde daha düşük bir ispat

standardı kullanılması olarak açıklanmıştır. Ayrıca hukuk sistemimizde hukuki

sorumluluk alanındaki tazmin yükümlülüğünün asıl gayesinin zarar görenin

zararının telafi edilmesi olduğu dikkate alındığında özellikle manevi zarara

dayanan uyuşmazlıklar açısından hukuki tazmin yolu ilgililere daha yüksek

başarı şansı sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuru yolu olarak

nitelendirilmiştir (Işıl Yaykır, § 44; Aslı Kırmızı Demirseren, §

41; Mesut Özbezen, B. No: 2013/8175, 15/4/2014, § 40; Murat Haliç, §

45).

46. Ayrıca Anayasa Mahkemesi kişilik haklarına saldırı

mahiyetindeki iddiaların adli ve idari yargı düzenindeki mahkemelerce

değerlendirilebileceğini, bu doğrultuda ilgili mevzuat kapsamında kişilik

haklarına yönelen saldırıların sona erdirilmesi ve zararın tazmin edilmesi

hususunda hukuk davası ile tam yargı davası açılabileceği konusunda bir

tereddütün bulunmadığını da vurgulamaktadır (Ali Çığır, § 41; Erol

Kumcu, § 41; Cansun Sarıyıldız, B. No: 2015/11671, 8/1/2020, § 30; Murat

Haliç, § 46).

47. Devletin suçların soruşturulması faaliyeti kapsamında

şüpheliler hakkında birtakım tedbirler alarak onları gözetimi altında tuttuğu

durumlarda ise şüphelilerin sonradan ileri sürecekleri şikâyetlerinin olması

olağandır. Usul kurallarının yoğun şekilde öngörüldüğü bu özel durumlar

yönünden söz konusu şikâyetlerin esasının incelenmesine imkân sağlayan ve

gerektiğinde uygun bir telafi yöntemi sunan etkili hukuk yollarının olması da

ilgililere etkili başvuru hakkının sağlanması bakımından bir gerekliliktir.

5271 sayılı Kanun'un 141. ve devamı maddelerinde düzenlenen koruma tedbirleri

nedeniyle tazminat davaları da bu bağlamdaki gerekliliği karşılamaya uygun bir

yöntem sunmalıdır (Murat Haliç, § 47).

48. H.Ö. (B. No: 2017/34332, 12/12/2018) kararında

Anayasa Mahkemesi, koruma tedbirleri tazminat davaları ile 5271 sayılı Kanun'un

141. maddesinin (3) numaralı fıkrası yönünden birtakım değerlendirmelerde

bulunmuştur. Söz konusu düzenlemeler ile pratikteki uygulamaların bu tür

şikâyetler açısından etkili bir hukuk yolu olarak değerlendirilebilmesi için

gerekli olan yargısal yaklaşıma ilişkin yapılan açıklamalarda Anayasa Mahkemesi

5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı 141.

maddesinin (3) numaralı fıkrasında suç soruşturması veya kovuşturması sırasında

kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdiği kararlar veya yaptığı işlemler

nedeniyle devlet aleyhine tazminat davası açılabileceğinin öngörüldüğünü,

anılan hüküm kapsamında Cumhuriyet savcılarının yapmış oldukları işlemler

nedeniyle zarar gördüğünü düşünen mağdurlar yönünden bir başvuru mekanizmasının

oluşturulduğunu tespit etmiştir (H.Ö., § 41; ayrıca bkz. M.Y., B.

No: 2014/7149, 22/11/2017, § 50). H.Ö. kararında, yargılama

faaliyetlerinden doğan ve emredici ya da yasaklayıcı bir kural bulunmaması

nedeniyle kişisel kusur veya haksız fiil kapsamında değerlendirilemeyecek

özensiz davranışlardan kaynaklanan zararların 5271 sayılı Kanun'un (3) numaralı

fıkrası kapsamında giderilebileceğine ilişkin olarak Yargıtayca verilen bazı

kararlara da yer verilmiş ve anılan fıkranın etkili bir yol olarak işletilebileceğine

işaret edilmiştir (Murat Haliç, § 48).

49. Gerçekten de kişilerin mağduriyetlerinin giderilmesi

amacıyla öngörülen yargı yollarından biri olan koruma tedbirleri nedeniyle

tazminat davası açma imkânının mevzuatta yer alması yalnız başına yeterli olmayıp

bu yolun aynı zamanda pratikte de başarı şansı sunması gerekir. Söz konusu yola

başvurabilmek için öngörülen koşullar somut olaylara tatbik edilirken dayanak

işlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir nitelikteki iddiaların

bu doğrultuda geniş şekilde değerlendirilmesi, koşulların oluşmadığı sonucuna

ulaşılması durumunda ise bu durumun yargı makamları tarafından ilgili ve

yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir (Murat Haliç, § 49).

50. Sonuç olarak tahdidi olarak sayılan koşullar dışında

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptığı

işlemlerden kaynaklanan zararların giderilmesine yönelik girişimlerde bulunma

imkânı sağlayan ve geniş şekilde yorumlanmaya uygun olan söz konusu

düzenlemelerin zarar görenlerin herhangi bir yargı merciine başvurma imkânını

ortadan kaldıracak şekilde dar yorumlanmaması ve etkili bir yargısal koruma

sağlama konusunda yargı makamlarınca temel hak ve özgürlükleri öncüleyen bir

yaklaşım içinde olunması etkili başvuru hakkının gereklerinin sağlanması

açısından önem arz etmektedir (Murat Haliç, § 50).

b. İlkelerin

Olaya Uygulanması

51. Başvuru özetle takipsizlik kararıyla birlikte

Başsavcılık tarafından imha edilmesine karar verilen dinleme kayıtlarının beş

ay geçmesine rağmen tutulmaya devam edilmesi, kayıtların birçok farklı

mahkemeye gönderilmesi ve UYAP'a aktarılması nedeniyle manevi zarara uğradığını

belirten başvurucunun pratikte bu iddialarını dile getirebileceği etkili bir

başvuru yolu bulunmadığına, bir başka deyişle mevcut yargısal sistemin etkili

olmadığına ilişkindir.

52. 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde 18/6/2014

tarihinde yapılan değişikliklerle eklenen (3) numaralı fıkra ile anılan

maddenin (1) numaralı fıkrasında yazan hâller dışında suç soruşturması veya

kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri

de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdiği kararlar veya

yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davalarının devlet aleyhine

açılabileceği kabul edilmiştir. Dolayısıyla bu suretle Cumhuriyet savcılarının

yapmış olduğu işlemler nedeniyle zarar gördüğünü düşünen kişiler yönünden bir

hukuk yolunun getirildiği görülmektedir.

53. Yargıtay, suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil

olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdiği kararlar veya

yaptıkları işlemler nedeniyle zarar gördüğünü iddia ederek 5271 sayılı Kanun'un

141. maddesi kapsamında tazminat davası açan kişilerin durumlarını bazı

hallerde bu bağlamda değerlendirmiştir. Örneğin özel hayatın gizliliği ve

kişisel verilerle ilgili bilgi ve belgelere haksız şekilde iddianame içeriğinde

yer veren Cumhuriyet savcısının bu eylemine karşı açılan tazminat davasında

Yargıtay; yargı mensuplarının zorunluluk ve gereklilik ilkelerine uygun hareket

ederek özenli davranmaları gerektiğini, kişilerin gizli veya özel hayat alanına

ait olan haberleşme içeriklerine, kişiler arasındaki konuşmalara, kişisel

verilerle ilgili bilgi ve belgelere iddianame içeriğinde yer verilmesinin uygun

olmadığını, yer verilmesinin zorunlu olması durumda ise maruz kalınan suçlar

bakımından kişilerin onur ve saygınlığını en az zedeleyecek şekilde bu

hususlara yer verilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Yargıtay, bu durumda

bireysel hakları en az ihlal edecek ve bu ihlali haklı gösterecek bir yöntemin

benimsenmesi gerektiğini ifade ederek aksi yöndeki yaklaşımı özensiz davranış

olarak nitelendirmiş ve 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı

fıkrası gereğince mağdurun manevi zararlarının tazmin edilmesi gerektiği

sonucuna ulaşmıştır (bkz. § 25).

54. Başka bir kararında Yargıtay, yeterli uzmanlığı

bulunmayan bilirkişiye rapor düzenlettiren ve bu raporu esas alarak kamu davası

açan Cumhuriyet savcısının eyleminden dolayı ileri sürülen manevi tazminat

talebinin 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında

değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir (bkz. § 26). Yine Yargıtay, dinleme

kararı veren ve hakkında disiplin soruşturması başlatıldığı iddia edilen

hâkimin bu kapsamdaki eylem ve işlemlerinden kaynaklanan zararların tazmini

talebiyle açılan davada 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı

fıkrasının uygulanabileceğini ifade etmiştir (bkz. § 27). Ayrıca başvurucuyla

benzer durumda olan kişiler tarafından aynı hukuki gerekçelerle açılan koruma

tedbirleri nedeniyle tazminat davasında -Bakırköy 11. Ağır Ceza Mahkemesinin

13/12/2017 tarihli kararıyla- 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı

fıkrası kapsamında manevi tazminata hükmedilmiştir (bkz. § 24).

55. Dolayısıyla 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3)

numaralı fıkrasında "suç soruşturması veya kovuşturması sırasında

kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları

işlemler" şeklinde ifade edilen ve her somut olayın özelliğine göre

değerlendirilmesi gereken nedenlere dayanılarak bir zararın meydana geldiği

konusunda savunulabilir iddiaların ileri sürülmesi durumunda yargı makamlarının

bu konuda yapacakları yorum söz konusu temel hakların korunmasını sağlayan

etkili başvuru yolunun bulunup bulunmadığının saptanmasında kilit rol

oynamaktadır (Murat Haliç, § 55).

56. Somut olayda başvurucunun özel hayatının ve

haberleşmesinin gizliliğinin ihlal edilmesi suretiyle manevi olarak zarar

gördüğüne ve bu zararların tazmin edilmesi gerektiğine yönelik şikâyetleri 5271

sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen koşulların oluşmadığı gerekçesiyle

derece mahkemelerince reddedilmiştir.

57. Başvurucunun şikâyet ettiği hususun hangi nedenlerle

5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında

değerlendirilmesi gerektiği hususunda somut ve ikna edici gerekçeler ileri

sürdüğü görülmektedir. Ancak derece mahkemelerince bu hususların değerlendirilmediği

ve savunulabilir nitelikteki iddialara dayanan davanın neden söz konusu

düzenlemenin kapsamında kabul edilmediği hususunda açıklamalarda bulunulmadığı

anlaşılmaktadır. Ayrıca başvurucu ile benzer durumda olan kişiler tarafından

açılan ve başvurucunun durumuna emsal olarak kabul edilebilecek nitelikteki

tazminat davalarında (bkz. § 24) farklı yönde kararlar verildiğine ilişkin

başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar hakkında da herhangi bir gerekçenin

oluşturulmadığı görülmektedir.

58. Başvurucunun içinde bulunduğu koşulların ve

iddialarının 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası

kapsamında olmadığı yönünde verilen kararın ilgili ve yeterli gerekçeler

içermediği ve başvurucuya uygun bir telafi şansı sunmaya elverişli olmadığı anlaşılmaktadır.

Esasında 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrasının kapsamı

konusunda derece mahkemelerince ortaya konulan bu yaklaşımın temel hakların

ihlaline yönelik şikâyetin etkili bir şekilde incelenmesine imkân sağlamadığı

değerlendirilmiştir. Neticede somut olayın koşullarında özel hayata saygı hakkı

ile haberleşme hürriyeti bağlamında oluşan zararlarının tazmini konusunda

başvurucuya asgari güvenceleri içerecek şekilde etkili bir hukuk yolu

sunulmadığı sonucuna varılmıştır.

59. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. ve 22.

maddeleriyle bağlantılı olarak 40. maddesinde güvence altına alınan etkili

başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda,

başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal

kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme

kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

61. Başvurucu; ihlalin tespit edilmesini, yargılamanın

yenilenmesine ve lehine 10.000 TL tazminata hükmedilmesine karar verilmesini

talep etmiştir.

62. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında

ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel

ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir

kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına

da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi ilgili hakkın

ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), B.No: 2016/12506, 7/11/2019).

63. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal

edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle

getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için

ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,

ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan

kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların

giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması

gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

64. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya

mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı

Kanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili

mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki

benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla

yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim

yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına

bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki

yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden

yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi

bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülüğü,

ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle

yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere

gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§ 58-59; Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66-67).

65. İncelenen başvuruda özel hayata saygı hakkı ile

haberleşme hürriyetiyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal

edildiği sonucuna ulaşılmıştır. İhlalin özel hayata saygı hakkı ile haberleşme

hürriyeti bağlamında oluşan zararlarının tazmini konusunda başvurucuya asgari

güvenceleri içerecek şekilde etkili bir hukuk yolu imkânı sunmayan derece

mahkemelerinin kararlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

66. Bu durumda etkili başvuru hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki

yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü

düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına

göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda

yapılması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini

ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere

uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin

yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesine

gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

67. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat

talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

68. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL başvuru

harcı ile 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.257,50 TL yargılama

giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Özel hayata saygı hakkı ve haberleşme hürriyetiyle

bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 40. maddesinde güvence altına alınan

etkili başvuru hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin etkili başvuru hakkının

ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak

üzere Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2016/332, K.2017/19)

GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. 257,50 TL başvuru harcı ile 3.000 TL vekâlet

ücretinden oluşan toplam 3.257,50 TL yargılama giderinin başvurucuya

ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 9/9/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

Celal Mümtaz AKINCI

M. Emin KUZ

Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Abdulğani ORHAN Vekili : Av. Murat SADAK