Abdullah Ekim ve Celalettin Sami Erengül Başvurusu (B. No: 2014/12490)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, tutukluluğunun makul süreyi aşması nedeniyle kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının; hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen

delillerin mahkûmiyete esas alınması, gözaltındayken avukat ile görüşme

hakkının kısıtlanması, yargılamanın özel statülü mahkemece yapılması ve makul

sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 23/7/2014 tarihinde

yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göre

ilgili olaylar özetle şöyledir:

6. Başvuruculardan Abdullah Ekim 1979 tarihinde Bursa'da,

Celalettin Sami Erengül 1975 yılında Bilecik'te

doğmuş olup olayların gerçekleştiği tarihte Bursa ilinde ikamet etmektedirler.

7. Başvuruculardan Abdullah Ekim 9/11/2002,

Celalettin Sami Erengül ise 28/12/2002 tarihinde

tutuklanmış olup iki başvurucu da 11/6/2012 tarihinde tahliye olmuştur.

8. Başvurucular hakkında İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Başsavcılığının 2002 ve 2003 tarihli iki ayrı iddianamesiyle

anayasal düzeni cebir yolu ile değiştirmeye matuf fiil işlemek, İBDA-C terör

örgütüne üye olmak ve patlayıcı madde atmak suçlarından kamu davaları

açılmıştır. Anılan davalar, daha sonra İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK

250. madde ile görevli) (Mahkeme) nezdinde birleştirilmiştir.

9. Mahkemece 23/10/2008 tarihli kararla

başvurucuların terör örgütüne üye olma, patlayıcı imali ve nakli ile mala zarar

verme suçlarından cezalandırılmalarına karar verilmiştir.

10. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 12/11/2009

tarihli kararıyla eylemin anayasal düzeni değiştirmeye kalkışma suçunu

oluşturduğu gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

11. Mahkeme 31/1/2013 tarihli kararla

anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçundan başvurucuların

müebbet hapis cezası ile cezalandırılmalarına karar vermiştir.

12. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 24/6/2014

tarihli kararıyla hüküm onanmıştır.

13. Başvurucular, kararı 2/7/2014

tarihinde öğrendiklerini bildirmişlerdir.

14. Başvurucular 23/7/2014 tarihinde

bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

15. Bireysel başvuru sonrasında başvurucular vekili 14/1/2016 tarihli dilekçeyle, başvuru konusu yargılamadaki

diğer sanık hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 9/3/2015 tarihli tebliğnameyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza

Muhakemesi Kanunu’nun 308. maddesi uyarınca itiraz kanun yoluna müracaat

edildiğini, Yargıtay Ceza Genel Kuruluna (Kurul) gönderilen dosyanın Kurulun

2015/1116 sayılı esasında derdest durumda olduğunu ve İstanbul 13. Ağır Ceza

Mahkemesinin 8/1/2016 tarihli kararıyla itiraz incelemesinin neticesinin

beklenmesi gerektiği nedeniyle diğer sanık hakkında infazın durdurulmasına

karar verildiğini belirtilerek başvurucular hakkında da itiraz kanun yoluna

başvurulması talebinde bulunmuştur.

16. Başvurucuların söz konusu talebi Mahkemenin 20/1/2016 tarihli yazısıyla 2015/1116 esasında kayıtlı

dosyada birlikte incelenmek üzere Kurula iletilmiştir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 26/12/2017 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Kişi Hürriyeti ve

Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

18. Başvurucular, tutukluluğunun makul süreyi aştığını

belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

19. Anayasa Mahkemesi, benzer iddiaların ileri sürüldüğü

başvurulara ilişkin olarak birçok kararında “zaman bakımından yetkisi”yle ilgili ilkeleri belirlemiştir. İlk derece

mahkemesince verilen mahkûmiyet kararının anılan yetkinin başladığı 23/9/2012 tarihinden sonra verilmiş olması gerektiği, bu

tarihten önce verilen bir nihai kararla sona eren tutukluluk hâllerine ilişkin

başvuruların zaman bakımından yetki dışında kaldığı kabul edilmiştir (Osman Büyüksu, B. No: 2013/5512, 3/4/2014, §§ 20-24; Ali Öksüz,

B. No: 2013/6065, 3/4/2014, §§ 20-23; Cevdet Genç, B. No: 2012/142, 9/1/2014,

§§ 24-29).

20. Somut olayda başvurucuların suç isnadına bağlı tutukluluk

durumları tahliye edildikleri 11/6/2012 tarihinde yani

bireysel başvuruların incelenmeye başlandığı tarih olarak belirlenen 23/9/2012

tarihinden önce sona ermiştir.

21. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

22. Başvurucular, kendilerinden kaynaklanmayan nedenlerle

yargılamanın uzadığını belirterek makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50.

maddesinin (5) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün

(İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi gereği başvurudan

feragat edilmesi hâlinde düşme kararı verilmesi gerektiği öngörülmüştür. Ancak İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrası gereği

Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve

sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı

hâllerde, feragat hâllerinde de başvurunun incelenmesine devam edilebilir (İrfan Akkaya, B. No: 2012/69, 12/2/2013, §§ 16, 17).

24. Somut olayda başvurucular, başvuru konusu yargılamaya

ilişkin makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiasıyla 24/3/2015 tarihinde Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat

Komisyonuna (Komisyon) başvuruda bulunmuşlardır. Başvurucular vekili tarafından

bu durum 7/5/2015 tarihli dilekçe ile Anayasa

Mahkemesine bildirilmiş ve makul sürede yargılanma hakkı bakımından inceleme

yapılmaması talep edilmiştir.

25. Komisyonun 28/9/2015 tarihli

kararıyla başvurucular lehine 15.600 TL tazminata hükmettiği ve tazminatın

ödendiği, başvurucuların makul sürede yargılanma hakkına ilişkin

başvurularından feragat ettikleri ve başvurunun incelenmesine devam edilmesini

gerektiren bir husus da bulunmadığı gözönüne

alındığında ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılarak başvurucuların

mağdurluk statülerinin sona erdiği ve başvurunun incelenmesine devam edilmesini

gerektiren bir husus bulunmadığı anlaşılmaktadır.

26. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının düşmesine karar verilmesi gerekir.

C. Diğer İhlal İddiaları

27. Başvurucular, kolluk nezdinde müdafii

bulunmaksızın baskı ve işkence altında alınan ifadelerinin mahkûmiyetlerine

esas alınması ve yargılamanın CMK 250. madde ile görevli Mahkeme tarafından

yapılması nedenleriyle adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

28. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası

uyarınca bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için olağan kanun yollarının

tüketilmiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).

29. Ceza yargılamasında tüketilmesi gereken son başvuru yolu

temyizdir. Temyiz incelemesinden geçen kararlara karşı Yargıtay Cumhuriyet

Başsavcısının itiraz yetkisinin bir olağanüstü kanun yolu olarak düzenlendiği

açıktır. Ancak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca bu yetki kullanılmış ise

Yargıtay Ceza Genel Kurulunca Daire kararının kaldırılabilme ihtimali de

görmezden gelinemez. Dairenin onama kararının kaldırılması üzerine Yargıtay

Ceza Genel Kurulunca verilen bozma kararı doğrultusunda ilk derece mahkemesince

yeni bir karar verilecektir. Olağanüstü bir kanun yolu olan Yargıtay Cumhuriyet

Başsavcısının itiraz yetkisinin somut olayda geldiği aşama dikkate alındığında

etkili olarak değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Bu durumda aynı dava

sürecinin farklı düzlemlerde hem Anayasa Mahkemesince hem de Yargıtay Ceza

Genel Kurulunca yargısal incelemeye tabi tutulması, Anayasa Mahkemesinin

bireysel başvurudaki ikincil nitelikteki rolüne uygun olmayacağından

başvurucunun adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki iddialarının

öncelikle derece mahkemelerince incelenmesi gerekmektedir. (Fuat Karaosmanoğlu, B. No: 2013/9044, 5/11/2014, § 46).

30. Somut olayda başvurucuların, itiraz kanun yoluna aynı

nedenlerle giden ve itiraz nedenleri Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca kabul

edilip Yargıtay Ceza Genel Kuruluna itiraz yoluna başvurulan diğer sanığınkiyle

aynı yöndeki iddiaları içeren itiraz dilekçesinin birlikte incelenmek üzere

Kurula iletildiği ve Kurul tarafından bireysel başvuru sonrasında daitirazın neticelenmediği görülmüştür. Dolayısıyla

başvurucular, etkili hâle gelen olağanüstü kanun yolunu tüketmeksizin bireysel

başvuruda bulunmuşlardır.

31. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Burhan ÜSTÜN Üyeler : Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Abdullah EKİM 2. Celalettin Sami ERENGÜL Vekili : Av. Mehmet ERBİL