Adem Yıldırım ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2018/1332)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ceza davasında esaslı talep ve görüşlerin

değerlendirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 2/1/2018 ve 9/1/2018 tarihlerinde yapılmıştır.

3. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

4. 2018/1366, 2018/1344, 2018/1357, 2018/4442, 2018/1360,

2018/1362, 2018/1365, 2018/1363, 2018/1361, 2018/1358, 2018/1356, 2018/1364 ve

2018/1345 numaralı bireysel başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki irtibat

nedeniyle 2018/1332 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine;

incelemenin 2018/1332 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine

ve diğer başvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş sunulmasına gerek bulunmadığını

bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 26/10/2009 tarihli

iddianamesi ile başvurucular hakkında pek çok ülkede faaliyet gösteren Hizb-ut Tahrir isimli örgütün üyesi olma ve ruhsatsız silah

bulundurma suçlarından cezalandırılmaları talebiyle kamu davası açılmıştır.

9. İstanbul (Kapatılan) 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 24/1/2013

tarihli kararıyla başvurucuların terör örgütü üyesi olma suçundan 6 yıl 3 ay

hapis cezası ile cezalandırılmalarına, ayrıca başvuruculardan Sedat Temiz'in

ruhsatsız silah bulundurma suçundan 5 ay hapis ve 400 TL adli para cezası ile

cezalandırılmasına hükmedilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısımları

şöyledir:

"...Hizb-üt

Tahrir terör örgütünün amacı, Türkiye yapılanması, amaca ulaşmak için tespit

ettikleri yöntemleri, dosyada mevcut olan belge ve bilgiler hep birlikte değerlendirildiğinde,Hizb-üt Tahrir isimli örgütün Türkiye

Cumhuriyetinin Anayasasının 2.maddesinde belirtilen 'Türkiye Cumhuriyeti

toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içersinde

insan haklarına saygılı, Atatürk Milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen

temel ilkelere dayalı demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir' şeklinde

tarif edilen devletin temel niteliklerini değiştirerek yerine Şer-i esaslara

dayalı 'Raşidi Hilafet' olarak adlandırılan bir

hilafet devleti kurmayı amaçladığı bu amaca varmak maksadıyla bir çok kişiyi

örgüt üyesi olarak kazandığı, bu kişilere yemin ettirerek örgüt faaliyetlerinde

kullandığı anlaşılmaktadır.

Örgütün bu amacı gerçekleştirmek maksadıyla

illegal bir yapılanma içerisine girdiği, örgüt sorumlularının talimatları

doğrultusunda basın açıklamaları, örgüte eleman kazandırma maksadıyla sohbet ve

toplantılar (HALAKA) düzenlediği, sempatizanların halakalarda

eğitilerek örgüte üye kazandırma ve bu tür faaliyetler ile gerekli güç ve

sayıya ulaştığında mevcut Anayasal düzeni değiştirmeyi hedeflediği tespit

edilmiştir.

Hizb-üt Tahrirörgütünün yapısı incelendiğinde,

Türkiye'de mevcut Anayasal düzeni değiştirerek yerine Şer-i esaslara dayalı Raşidi Hilafet olarak adlandırılan bir devlet kurmayı

amaçladığı, bu amaca varmak maksadıyla bir çok kişiyi örgüt üyesi olarak

kazandığı, bu kişilere yemin ettirerek örgüt faaliyetlerinde kullandığı, daha

önce bu örgüte yönelik Türkiye'de yapılan operasyonlarla örgütle ilişkisi olan

yaklaşık 400 kişinin tespit edildiği, haklarında davalar açıldığı, örgüte

yönelik 26.07.2009tarihinde ülke genelinde eşzamanlı yapılan operasyondaörgütle bağlantılı 165 kişinin yukarıda

ayrıntısı zikredilen silah,mermi ve örgütsel

malzemelerle birlikte yakalandığı,farklı illerde

yakalanan şahısların birbirleriyle irtibatlı veorganize

bir şekilde çalıştığı göz önünde bulundurulduğunda; örgütün daha geniş bir

taban desteği sağlamak gayesiyle eğitim ve propaganda faaliyetlerini

yoğunlaştırdığı, kadrolaşma çalışması yaparak örgüt üyelerinin sempatizanları

dini sohbet adı altında toplayarak örgütün ve amacının propagandasını yapıp,

örgüte eleman kazandırmak, bu şekilde kitleleşmek hususunda faaliyetler

yürüttüğü, internet sitelerinde örgüt propagandasını ve bildirileri

yayınladığı, Köklü Değişim ve benzeri dergilerde örgüt amacının propagandasının

yapıldığı, yapılan operasyonda elde edilen bir kısım örgütsel notlarda bazı

örgüt üyelerinin benzer amaçlar için örgütlenen terör örgütleriylegörüşmeler

yaptığının, diğer ülkelerde faaliyet gösteren kişilerle işbirliğiiçerisinde

olduğu belirlenmiştir.

Hizb-üt Tahrir terör örgütüne yönelik Türkiye'de değişik illerdegeçmiş dönemde yapılan operasyonlar neticesinde

yakalanan örgüt mensubu sanıklar hakkında verilen mahkeme kararlarında

bazılarında anılan örgütün TCK.nun 314.maddesi

kapsamında 'silahlı örgüt' olarak nitelendirildiği, bazı kararlarda ise anılan

örgütün TCK.nun 316. maddesi kapsamında'suç

için anlaşma' hükmüne uygun bir yapılanma içerisinde olduğu yönünde

değerlendirmelerde bulunulmuştur.

29.12.2003 tarihinde Adana 2 nolu DGM.nin 2003/ 240 Esas

sayılı kararıyla Hizb-üt Tahrir örgütünün 4928 S.K.nun 20. maddesi ile değiştirilen 3713 S.K.nun 1. maddesinde belirtilen terör örgütü tanımına

uymadığı yönünde vermiş olduğu kararın, 19.04.2004 tarihinde Yargıtay 9.Ceza

Dairesi tarafından 2004/ 1586 Esas ve 2004/ 1433 Karar no

ile 'Devletin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, Devlet otoritesini

zaafa uğratmak veya yıkmak veya ele geçirmek amacıyla kurulmuş terör örgütü

niteliğinde olduğu gözetilerek, sanığın hukuki durumunun buna göre değerlendirilmesi'

gerekçesiylebozulduğu, anılan karardan da yüksek Yargıtay'ınHizb-üt Tahrir örgütünü terör örgütü olarak

nitelendirdiği, anlaşılmıştır.

Sanıkların aşağıda ayrı ayrı hukuki

durumlarının değerlendirilmesinde anlatılacağı üzere, esasen sanıkların

ekseriyeti Hizb-ut Tahrir örgütünün üyesi olduklarını

ve nihai amaçlarının 'Raşidi hilafet' devleti kurmak

olduğunu ve tüm dünya Müslümanlarının kurulacak bu devlet çatısı altında

toplanmasını gerektiğini ancak teröre bulaşmadıklarını söylemektedirler. Yukarıda

numarası belirtilen yargıtay içtihadı ışığında

değerlendirildiğinde, yeni bir devlet kurmayı amaçlayan kişilerin mevcut

Türkiye Cumhuriyeti devletini yıkmadan bunu başaramayacakları eşyanın

tabiatındandır. Ayrıca sanıkların düzenlemek istedikleri konferansı halifeliğin

kaldırıldığı güne denk getirerek Türkiye'de belli bir güce ulaşmaları nedeniyle

Türkiye yapılanmasını duyurma amacına yönelik olduğu düşünüldüğünde örgütün

belli bir örgütsel güç ve sayıya ulaştığında da silahlı mücadeleye başvuracakları

izahtan varestedir..."

10. Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 19/10/2017 tarihli kararı ile

hüküm onanmıştır. Başvurucular onama kararından 10/1/2018 tarihinde haberdar

olduklarını beyan etmişlerdir.

11. Başvurucular 2/1/2018 ve 9/1/2018 tarihlerinde bireysel

başvuruda bulunmuşlardır.

12. Emniyet Genel Müdürlüğünün Hizb-ut

Tahrir örgütüne ilişkin raporu ve bu örgütle ilgili mahkeme kararları için Yılmaz Çelik ([GK], B. No: 2014/13117,

19/7/2018, §§ 23-29) kararına bakılabilir.

IV. İLGİLİ HUKUK

13. İlgili hukuk kaynakları için Yılmaz Çelik (aynı kararda bkz. §§ 30, 31) kararına

bakılabilir.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

14. Mahkemenin 29/5/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

15. Başvurucular; Hizb-ut Tahrir

isimli oluşumun bir terör örgütü olmadığını, bu oluşumun şiddet içeren herhangi

bir faaliyetinin bulunmadığını belirterek silahlı terör örgütü üyesi olma

suçundan mahkûmiyetlerine karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma haklarının

ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir. Başvurucular ayrıca ilk derece

mahkemesinin Hizb-ut Tahrir örgütünün bir terör

örgütü olmadığına dair muhtelif yargı kararlarına niçin itibar etmediğini,

yasal olarak hâlen piyasada bulunan dergi ve kitapların ne şekilde suç

oluşturduğunu da gerekçeli kararında açıklamadığını iddia etmişlerdir.

B. Değerlendirme

16. Anayasa’nın "Hak

arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası

şöyledir:

“Herkes,

meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı

veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

17. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

18. Anayasa Mahkemesi aynı mahiyetteki şikâyetleri Yılmaz Çelik (aynı kararda bkz. §§ 45-62)

kararında incelemiştir. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin kararlarında Hizb-ut Tahrir'in bir terör örgütü olarak kabul edilmesine

ilişkin olarak yeterli bir değerlendirme yapılmadığını ve derece mahkemelerinin

bazı şablon cümlelerin tekrarı görünümünde olan kararlarını hangi temele

dayandırdıklarını yeterince açık olarak belirtmediklerini tespit etmiştir.

Anayasa Mahkemesi ilave olarak derece mahkemelerinin ve Yargıtayın

Hizb-ut Tahrir örgütünün bir terör örgütü olup

olmadığına yönelik hiç değilse bir kere değerlendirmede bulunması,

gerekçelerini başvurucunun temel iddiaları ile mahkemelerin resen tespit

edecekleri ve yargılamanın doğasının gerektirdiği sorulara cevap verebilecek

nitelikte hazırlaması gerekirken bunu yapmadıkları sonucuna ulaşmıştır. Mahkeme

bu gerekçeyle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma

hakkı kapsamında gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

19. İlk derece mahkemesinin başvurucuların mahkûmiyetine ilişkin

kararının gerekçesi ile Yargıtay ilamı incelendiğinde Hizb-ut

Tahrir'in bir terör örgütü olarak kabul edilmesine ilişkin olarak yeterli bir

değerlendirme yapılmadığı, başvurucuların bu yöndeki iddialarının gerekçede

tartışılmadığı, mevcut başvuruda da anılan Yılmaz

Çelik kararından ayrılmayı gerektiren bir yön bulunmadığı sonucuna

ulaşılmıştır. Bu nedenle başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1)

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2)

Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili

mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan

hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava

açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

21. Başvurucular, ihlalin tespiti ve tazminata hükmedilmesi

taleplerinde bulunmuşlardır.

22. Başvurucuların Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil

yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar

haklarının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla somut

başvuruda ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

23. Bu durumda Yılmaz Çelik

kararında da belirtildiği üzere (aynı kararda bkz. § 69) gerekçeli karar

hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama

ise 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece

mahkemelerince yapılması gereken iş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme

kararının ortadan kaldırılmasından ve ihlal kararı verilmesinin nedenlerini

gideren Anayasa Mahkemesinin belirttiği ilkelere uygun yeni bir karar

verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama

yapılmak üzere (Kapatılan) İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin dosyalarının

devredildiği mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

24. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının

ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunduğu sonucuna varıldığından tazminat talebinin reddine karar

verilmesi gerekir.

25. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 4.125,8 TL harçtan ve

2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 6.600,8 TL yargılama giderinin

başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil

yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkı ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere (kapatılan) İstanbul

14. Ağır Ceza Mahkemesinin (E.2009/306, K.2013/11) dosyalarının devredildiği

mahkemeye GÖNDERİLMESİNE,

D. 4.125,8 TL harçtan ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam6.600,8 TL TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

29/5/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üyeler

:

Burhan ÜSTÜN

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör Yrd.

:

Zehra

GAYRETLİ

Başvurucular

:

1. Adem YILDIRIM

2. Ali

YILDIRIM

3. Aydın

ADAK

4. Bülent

KURŞUN

5. Çınar

DUMAN

6. İsmail

GÖRPÜZ

7. Mehmet

SAYİN

8. Mehmet

Şerif ZEYDAN

9. Mıstık COŞKUN

10. Murat

KALUOĞLU

11. Mustafa

PATAN

12. Osman

YILDIZ

13. Sedat

TEMİZ

14. Uğur

KANKUR

Vekili

:

Av. Orhan

ASLAN