Ahmet Çalışkan Başvurusu (B. No: 2014/11717)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin adaylık

başvurusunun Yüksek Seçim Kurulunun (YSK) 3/7/2014

tarihli kararıyla reddedildiğini belirterek, Anayasa’nın 67. maddesinde

tanımlanan seçilme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 16/7/2014 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 17/9/2014

tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına,

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAYLAR VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, 2/7/2014 tarihinde

YSK'ya başvurarak Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin olarak adaylığının kabul

edilmesi talebinde bulunmuştur.

6. Başvurucunun istemi YSK'nın 3/7/2014

tarih ve 3140 sayılı kararıyla, 19/1/2012 tarih ve 6271 sayılı Cumhurbaşkanı

Seçimi Kanunu’nun 7. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi dışından en az

yirmi milletvekilinin imzasıyla aday gösterilebileceğinin düzenlendiği,

başvurucunun başvurusunun bu hükme uymadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.

7. Başvurucu, anılan kararı 14/7/2014

tarihinde öğrenmiştir.

8. Başvuru, 16/7/2014 tarihinde

yapılmıştır

B. İlgili Hukuk

9. 6271 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

"Cumhurbaşkanlığına Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri içinden

veya Meclis dışından aday gösterilebilmesi en az yirmi milletvekilinin yazılı

teklifiyle mümkündür"

10. 6271 sayılı Kanun'un 3. maddesi şöyledir:

"Cumhurbaşkanı seçimleri beş yılda bir

yapılır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.

Cumhurbaşkanı

seçimi, Cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından önceki altmış gün içinde;

makamın herhangi bir şekilde boşalması hâlinde ise boşalmayı takip eden altmış

gün içinde tamamlanır. Cumhurbaşkanı seçim dönemi, Cumhurbaşkanının görev

süresinin dolmasından önceki altmışıncı gün, makamın herhangi bir şekilde

boşalması hâlinde ise boşalmayı takip eden gün başlar.

İkinci fıkrada öngörülen süreler içinde

seçimin tamamlanması amacıyla, Yüksek Seçim Kurulu tarafından, seçim takvimi

resen belirlenir ve ilân edilir.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

11. Mahkemenin 4/11/2014 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 16/7/2014 tarih ve 2014/11717 numaralı

bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

12. Başvurucu, Anayasa'nın 101. maddesinde belirlenen

Cumhurbaşkanlığı adaylığı için geçerli şartlara sahip olduğunu, Cumhurbaşkanı

adayını belirleme yetkisinin sadece siyasi partiler ve milletvekillerine ait

olduğunu kabulün Türk vatandaşlarının seçme ve seçilme hakkının özüyle

bağdaşmadığını, YSK'nın 3/7/2014 tarihli kararı

nedeniyle seçilme hakkının doğrudan etkilendiğini belirterek, Anayasa’nın 67.

maddesinde tanımlanan seçilme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

13. Başvuru dosyasının incelenmesinde öncelikle Anayasa’nın

148. maddesinin üçüncü fıkrasında çizilen çerçevede başvurunun Anayasa

Mahkemesinin konu bakımından yetkisi içinde olup olmadığı hususunun ortaya

konulması gerekmektedir.

14. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin

kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine

başvurabilir.”

15. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel

başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf

olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal

edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

16. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre, Anayasa

Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için, kamu

gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına

alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve

Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Bir

başka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir

hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün değildir (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18; B.

No: 2012/917, 16/4/2013, § 16).

17. Anayasa'nın "Seçme,

seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları" başlıklı 67.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara

uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içinde

siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir."

18. Anayasa'nın "Siyasi

Haklar ve Ödevler" başlıklı dördüncü bölümünde yer alan 67.

maddede seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasî

faaliyette bulunma hakkı güvence altına alınmıştır (B. No: 2012/1051, 20/2/2014 § 65).

19. Sözleşme’nin Türkiye'nin taraf olduğu Ek 1 Nolu Protokolün 3. maddesi şöyledir:

"Yüksek Sözleşmesi Taraflar, yasama

organının seçilmesinde halkın kanaatlerinin özgürce açıklanmasını sağlayacak

şartlar içinde, makul aralıklarla, gizli oyla serbest seçimler yapmayı taahhüt

ederler."

20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına göre,

anılan maddede geçen “yasama”

ifadesi mutlak anlamda ulusal parlamento anlamına gelmemekte, söz konusu

ifadenin devletlerin anayasal yapısı ışığında yorumlanması gerekmekte, federal

devletlerde federe devletlerin parlamentoları da bu madde anlamında “yasama” organı olarak kabul edilmektedir

(Mathieu-Mohin ve Clerfayt/Belçika, B.

No: 9267/81, 2/3/1987;

Matthews/Birleşik Krallık, B. No: 24833/94, 18/2/1999, § 40).

21. Bunun yanı sıra AİHM, kapsam ve güç bakımından yeterli

yasama yetkisine sahip olmayan yerel yönetim seçimlerini “yasama organı” seçimi kapsamında

görmemektedir (X/Birleşik Krallık,

B. No: 7215/75, 5/11/1981; Clerfayt, Legros/Belçika, B. No: 10650/83, 17/5/1985; Booth-Clibborn/Birleşik

Krallık, B. No: 11391/85, 5/7/1985; Malarde/Fransa, B.No: 46813/99, 5/9/ 2000;

Molka/Polonya, B. No: 56550/00,

11/4/2006).

22. Görüldüğü üzere Sözleşme’ye Ek

1 No.lu Protokol kapsamında korunan hak, yasama

organının seçimi ile ilgili olup başvurucunun “Cumhurbaşkanlığı seçimi”yle ilgili ihlal iddiaları, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi kapsamında

değildir. Bu itibarla, başvurucunun şikâyetlerinin bireysel başvuru konusu

yapılabilmesi mümkün değildir.

23. Sonuç itibarıyla, başvurucuların ihlal iddiasının konusu,

Anayasa’da güvence altına alınmış ve Sözleşme kapsamında olan temel hak ve özgürlüklerin

koruma alanı dışında kalmaktadır.

24. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun şikâyetlerinin

Anayasa’nın 67. maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu

Protokol’ün 3. maddesinin ortak koruma alanına girmediği anlaşıldığından

başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör : Akif YILDIRIM Başvurucu : Ahmet ÇALIŞKAN