Ali Çiçek Başvurusu (B. No: 2014/9725)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucu, uzun süredir tutuklu olduğunu, 5271 sayılı Kanun'da

belirlenen azami tutukluluk süresini doldurmasına rağmen tutukluluğunun devam

ettiğini ve tahliye taleplerinin reddedildiğini belirterek anayasal haklarının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru,

20/6/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına

engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3.

İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 18/9/2014 tarihinde kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4.

Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 26/11/2007 tarih

ve E.2007/1474 sayılı iddianamesi kapsamında, 1/11/2007 tarihinde gözaltına

alınarak 5/11/2007 tarihinde tutuklanmıştır.

6.

İstanbul 12. Ağır Ceza Mahkemesinin 6/12/2012 tarih ve E.2007/510, K.2012/328

sayılı kararı ile başvurucunun hapis cezası ile cezalandırılmasına ve

tutukluluk halinin devamına karar verilmiştir.

7.

Başvurucu, hakkındaki mahkumiyet kararını 10/12/2012

tarihinde temyiz etmiştir. Dava temyiz aşamasında derdesttir.

8.

Başvurucu, temyiz talebinden sonra müteaddit defa tahliye talebiyle Mahkemeye

başvurmuş, ancak talepleri reddedilmiştir

9.

Bireysel başvuru ise, 20/6/2014 tarihinde yapılmıştır.

B. İlgili Hukuk

10.

4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesi

şöyledir:

“(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve

bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında

tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik

tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.

(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı

şüphesini uyandıran somut olgular varsa.

b) Şüpheli veya sanığın davranışları;

1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,

2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması

girişiminde bulunma,

Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.

(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe

sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk

Ceza Kanununda yer alan;

…

9. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci

fıkralar hariç, madde 220),

…

(4) Sadece adlî para cezasını gerektiren veya hapis

cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı

verilemez.”

11. 5271 sayılı Kanun’un 104.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli

veya sanık salıverilmesini isteyebilir.”

5271 sayılı Kanun’un 104. maddesi (1) şöyledir:

(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında

şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.

(2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin devamına veya

salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararına itiraz

edilebilir.

(3) Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya

geldiğinde salıverilme istemi hakkındaki karar, bölge adliye mahkemesi veya

Yargıtay ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya üzerinde

yapılacak incelemeden sonra verilir; bu karar re'sen

de verilebilir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

12.

Mahkemenin 4/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 20/6/2014

tarih ve 2014/9725 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

13.

Başvurucu, uzun bir süredir tutuklu olduğunu, 5271 sayılı Kanun'da belirlenen

azami tutukluluk süresini doldurmasına rağmen tutukluluğunun devam ettiğini ve

tahliye taleplerinin reddedildiğini belirterek Anayasa’nın 19., 36. ve 141.

maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tahliye edilerek tazminata

hükmedilmesi talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

14.

Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde, başvurunun doğrudan kişi özgürlüğü ve

güvenliği hakkının ihlali iddiasına yönelik olduğu görülmektedir. Zira

başvurucu, 1/11/2007 tarihinde gözaltına alındığını, ilk derece Mahkemesince

yapılan yargılama sonucunda 6/12/2012 tarihinde hakkında karar verildiğini,

dosyanın temyiz aşamasında olduğunu, derece mahkemesi önünde 5 yıl 1 ay 5 gün

tutuklu kaldığını belirtmiştir. Bu sebeple başvurucunun iddiaları kişi

özgürlüğü ve güvenliği hakkı çerçevesinde değerlendirilmiştir.

15.

Anayasa’nın 19. maddesinin yedinci fıkrası şöyledir:

“Tutuklanan kişilerin, makul süre içinde yargılanmayı ve

soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakları vardır.

Serbest bırakılma ilgilinin yargılama süresince duruşmada hazır bulunmasını

veya hükmün yerine getirilmesini sağlamak için bir güvenceye

bağlanabilir."

16.

30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru

usulü” kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir. …”.

17.

Başvurucu, uzun süredir devam eden tutukluluk nedeniyle mağdur olduğunu ifade

etmektedir. Bu şikâyetin Anayasa’nın 19. maddesinin yedinci fıkrası kapsamında

değerlendirilmesi gerekmektedir.

18.

Devam eden tutukluluğun hukuka aykırı olduğu iddiasıyla yapılan bireysel

başvurularda şikâyetlerin temel amacı, tutukluluğun hukuka aykırı olduğunun ya

da devamını haklı kılan sebep veya sebeplerin bulunmadığının tespitidir. Bu

tespit yapıldığı takdirde buna bağlı olarak ilgilinin tutukluluk halinin

devamına gerekçe olarak gösterilen hukuki sebeplerin varlığı sona erecek ve

böylece kişinin serbest kalmasının yolu açılabilecektir. Dolayısıyla belirtilen

nedenlerle ve serbest bırakılmayı temin edebilecek bir karar alma amacıyla

yapılacak bireysel başvuruların, olağan kanun yolları tüketilmek şartıyla,

tutukluluk hali devam ettiği sürece yapılabilmesi mümkündür (B. No: 2012/726,

2/7/2013, § 30).

19.

Ancak başvurucu hakkında ilk derece mahkemesinde mahkûmiyet kararı verilmiş

ise, bireysel başvuru açısından talep hukuka aykırılığın tespiti ve tazminatla

sınırlı kalacaktır. Dolayısıyla bu tür ihlal iddiaları bakımından varsa başvuru

yolları denendikten sonra bireysel başvuru yapılmalıdır (B. No: 2012/726, 2/7/2013,

§ 31).

20.

Kişi serbest bırakılmadan yargılandığı davada ilk derece mahkemesinin kararıyla

mahkûm olmuşsa, mahkûmiyet tarihi itibarıyla tutukluluk hali sona erer. Çünkü

bu durumda kişinin hukuki durumu “bir suç

isnadına bağlı olarak tutuklu” olma kapsamından çıkmaktadır.

Bireysel başvuru incelemesi açısından, tutuklamanın şartları ile mahkûmiyete

hükmedilmesi arasındaki esaslı fark bunu gerektirir. Zira mahkûmiyete karar

verilmiş olmakla, isnat olunan suçun işlendiği, bundan failin sorumlu olduğunun

sübuta erdiği kabul edilmekte ve bu nedenle sanık hakkında hürriyeti bağlayıcı

cezaya ve/veya para cezasına hükmedilmektedir. Mahkûmiyetle birlikte kişinin

kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedenine bağlı olarak tutukluluk hali

sona ermektedir. Bu açıdan mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması ayrıca

gerekmez. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Yargıtay, mahkûmiyet

kararı sonrası tutulma halini tutukluluk olarak nitelendirmemektedir. AİHM, ilk

derece mahkemesi kararıyla mahkûm olan bir sanığın, söz konusu mahkûmiyet

kararından sonraki tutulmasını Sözleşme’nin 5. maddesinin birinci fıkrasının

(a) bendi hükmü uyarınca “mahkûmiyet sonrası

tutma” olarak değerlendirmekte ve tutukluluk süresinin hesabında

dikkate almamaktadır (B. No: 2012/726, 2/7/2013, § 33).

21.“Bir suç isnadına bağlı olarak”

tutuklulukta geçen sürenin başlangıcı, başvurucunun ilk kez yakalanıp gözaltına

alındığı durumlarda bu tarih, doğrudan tutuklandığı durumlarda ise tutuklama

tarihidir. Sürenin sonu ise kural olarak kişinin serbest bırakıldığı ya da ilk

derece mahkemesince hüküm verildiği tarihtir (B. No: 2012/1137, 2/7/2013, §

66). Belirtilen tarihler arasında geçen süre esas alınarak “bir suç isnadına bağlı olarak”

tutuklulukta geçen sürenin makul olup olmadığı değerlendirmesi yapılacaktır.

22.

Bu kapsamda “bir suç isnadına bağlı olarak

tutuklu olma” durumunda, tutukluluk süresinin makul olmadığı

iddiasıyla yapılacak bireysel başvurunun ilk derece yargılaması devam ederken

tutukluluğun devamına karar verilen her aşamada başvuru yolları tüketildikten

sonra ve serbest bırakılma dışında, nihayet bu durumun ortadan kalktığı

mahkûmiyet kararından itibaren süresi içinde yapılması gerekir. AİHM de,

mahkumiyet kararından itibaren altı ay içerisinde yapılmayan “bir suç isnadına bağlı” tutma

kapsamındaki başvurunun süresinde olmadığını belirtmiştir ( Öztürk / Türkiye (KK), B. No: 54890/09, 7/1/2014, § 37-41).

23.

Somut olayda başvurucu, isnat edilen suçlar nedeniyle 1/11/2007 tarihinde

gözaltına alınmış ve 5/11/2007 tarihinde tutuklanmıştır. Başvurucu hakkında

yürütülen yargılama neticesinde İstanbul 12. Ağır Ceza Mahkemesince 6/12/2012

tarihinde mahkumiyet hükmü kurulmuştur. Söz konusu

karar 10/12/2012 tarihinde başvurucu tarafından temyiz edilmiştir.

24.

Başvurucunun, isnat edilen suçlarla ilgili yargılama kapsamında ilk derece

mahkemesince mahkûmiyet kararının verildiği tarihe kadar geçen sürede “bir suç isnadına bağlı olarak”

özgürlüğünden yoksun bırakıldığı, mahkûmiyet kararından sonra geçen sürenin “mahkûmiyet sonrası tutma” kapsamında

olduğu anlaşılmaktadır.

25.

Bu belirlemeler karşısında, “bir suç

isnadına bağlı olarak” tutuklulukla ilgili şikayetleri içeren

bireysel başvurunun ilk derece mahkemesinin nihai kararını verdiği 6/12/2012

tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılması gerekirken 20/6/2014 tarihinde

yapılan bireysel başvuruda süre aşımı olduğu sonucuna varılmıştır.

26.

Açıklanan nedenlerle, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün

içinde yapılmayan bireysel başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden

incelenmeksizin “süre aşımı”

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Başvurunun,

“süre aşımı” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılama

giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, 4/11/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

M. Emin KUZ

Raportör : Hüseyin TURAN Başvurucu : Ali ÇİÇEK Vekili : Av. Mehmet Oktar AYKUT