Askeri Karaduman Başvurusu (B. No: 2013/1910)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu hakkında yürütülen

soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin makul süre içinde sonuçlanmaması

nedeniyle makul sürede yargılama hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek,

ihlalin tespitiyle uğradığı manevi zararın tazminine karar verilmesini talep

etmiştir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 5/2/2013

tarihinde Diyarbakır 3. Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari

yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 9/7/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 3/1/2014 tarihli yazısında,

Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine

atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu hakkında

Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 15/6/2005

tarihli iddianamesi ile görevli memurun resmi evrakta sahteciliği ve kamu

kurumunu dolandırmak suçlarından cezalandırılması için Diyarbakır 3. Ağır Ceza

Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.

8. Başvurucu, 24/6/2005 tarihinde, görevli memurun resmi evrakta

sahteciliği ve kamu kurumunu dolandırmak suçlarından tutuklanmıştır.

9. Başvurucu hakkında,

Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 7/10/2005

tarihli iddianamesiyle diğer üç sanıkla birlikte müteselsilen

resmi belgede sahtecilik ve kamu kurumunu dolandırmak suçlarını işlediğinden

bahisle cezalandırılması için Diyarbakır 3. Ağır Ceza Mahkemesine yeni bir kamu

davası açılmış ve dosya Diyarbakır 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 2005/312 Esasına

kaydedilmiştir.

10. Diyarbakır 3. Ağır Ceza

Mahkemesi 2005/191 Esas ve 2005/312 Esas sayılı dava dosyaları aralarında fiili

ve hukuki irtibat bulunduğundan bahisle birleştirilmesine ve davanın 2005/191

esas üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.

11. Başvurucu, 1/3/2006 tarihinde tahliye edilmiştir.

12. Başvurucunun, Diyarbakır 3.

Ağır Ceza Mahkemesinin 16/4/2007 tarihli kararı ile

dolandırıcılık ve memurun resmi evrakta sahteciliği suçlarından

cezalandırılmasına karar verilmiştir.

13. Temyiz üzerine Yargıtay 11.

Ceza Dairesinin 15/10/2012 tarihli ilamı ile ilk

derece mahkemesinin kararı, memurun resmi belgede sahteciliği suçundan kurulan

2 yıl 1 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ilişkin mahkumiyet hükmünün

onanmasına, kamu kurumu aleyhine dolandırıcılık suçundan kurulan mahkumiyet

hükümlerinin dava zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle düşürülmesine karar

verilmiştir.

14. Yargıtay ilamı başvurucuya 24/1/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Bireysel başvuru 5/2/2013 tarihinde yapılmıştır.

B. İlgili

Hukuk

15. 13/3/1926 tarih ve 765 sayılı mülga

Türk Ceza Kanunu’nun 339. maddesi ve 504. maddesinin yedinci fıkrası.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun

5/2/2013 tarih ve 2013/1910 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği

düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

17. Başvurucu, hakkında

yürütülen soruşturma ve kovuşturmanın makul süre içinde sonuçlanmadığını beyan

ederek, Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

18. Başvuru formu ile eklerinin

incelenmesi sonucunda, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

19. Başvurucu, hakkında

yürütülen soruşturma ve kovuşturmanın makul süre içinde sonuçlanmaması

nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

20. Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18),

Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya

çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar,

esasen Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da

unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme

yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı

ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir Somut başvurunun dayanağını

oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle

ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de, Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§

38–39).

21. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

22. Anayasa’nın 36. ve

Sözleşme’nin 6. maddeleri uyarınca kişilere, medeni hak ve yükümlülükler ile

ilgili uyuşmazlıkların yanı sıra, cezai alanda yöneltilen suç isnatlarının

makul sürede karara bağlanmasını talep hakkı tanınmıştır. Suç isnadı, bir

kişiye suç işlediği iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi olup,

kişiye cezai alanda yöneltilen iddianın suç isnadı niteliğinde olup olmadığının

tespitinde; iddia olunan suçun pozitif düzenlemelerdeki tasnifinin, suçun

gerçek niteliğinin, suç için öngörülen cezanın niteliği ile ağırlığının

değerlendirilmesi gerekir. Ancak isnat olunan fiil, ceza kanunlarında suç

olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukunun kuralları

uygulanmış ise, ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın, adil

yargılanma hakkının kapsamına girdiği kabul edilecektir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 31).

23. Başvuru konusu olayda,

başvurucu hakkında, görevli memurun resmi evrakta sahteciliği ve kamu kurumunu

dolandırmak suçlarından cezalandırılması için kamu davası açılmış ve başvurucu

isnat edilen suçlardan yargılanmıştır. Bu çerçevede başvurucu hakkındaki suç

isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36. maddesinin güvence kapsamına

girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014,

§ 32).

24. Cezai alanda yöneltilen suç

isnatları ile ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde,

sürenin başlangıcı kural olarak, kişiye bir suç işlediği iddiasının yetkili

makamlar tarafından bildirildiği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama

veya gözaltı gibi tedbirlerin uygulandığı an olup, somut başvuru açısından bu

tarih, başvurucu hakkında iddianame düzenlendiği ve böylece isnattan haber

olduğu anlaşılan 15/6/2005 tarihidir. Sürenin bitiş

tarihi ise, suç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği tarihtir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, § 34; B. No: 2012/625, 9/1/2014, §

32). Bu kapsamda, somut yargılama faaliyeti açısından sürenin bitiş tarihinin,

Yargıtay ilamının tarihi olan 15/10/2012 tarihi olduğu

anlaşılmaktadır.

25. Başvurucu hakkında

Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 15/6/2005

tarihli iddianamesi ile görevli memurun resmi evrakta sahteciliği ve kamu

kurumunu dolandırmak suçlarından cezalandırılması için kamu davası açılmıştır.

Başvurucu, hakkında kamu davası açıldıktan sonra 24/06/2005

tarihinde isnat edilen suçlarından tutuklanmıştır. Başvurucu hakkında

kovuşturma devam ederken bu kez Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 07/10/2005 tarihli iddianamesiyle diğer üç sanıkla birlikte müteselsilen resmi belgede sahtecilik ve kamu kurumunu

dolandırmak suçlarını işlediğinden bahisle cezalandırılması için Diyarbakır 3.

Ağır Ceza Mahkemesine yeni bir kamu davası açılmış ve başvurucu hakkındaki iki

dava dosyasının, aralarında fiili ve hukuki irtibat bulunduğundan bahisle

birleştirilmesine karar verilmiştir. Başvurucu, yaklaşık 7 ay tutuklu kaldıktan

sonra 01/03/2006 tarihinde tahliye edilmiştir. Yapılan

yargılama sonunda başvurucunun Diyarbakır 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 16/04/2007 tarihli kararı ile dolandırıcılık ve memurun

resmi evrakta sahteciliği suçlarından cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Temyiz üzerine Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 15/10/2012

tarihli ilamı ile memurun resmi belgede sahteciliği suçundan kurulan 2 yıl 1 ay

hapis cezası ile cezalandırılmasına ilişkin mahkumiyet hükmünün onanmasına,

kamu kurumu aleyhine dolandırıcılık suçundan kurulan mahkumiyet hükümlerinin

dava zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle düşürülmesine karar verilmiş ve

karar aynı tarihte kesinleşmiştir.

26. 5271 sayılı Kanun’un

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde karar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014,

§§ 22-45).

27. Başvuruya konu davada yer

alan kişi sayısı ve davanın mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin

niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymakla

birlikte, davaya bütün olarak bakıldığında, somut başvuru açısından farklı bir

karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusu yedi yıl dört

aylık yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna

varılmıştır.

28. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi Yönünden

29. Başvurucu, yargılamanın

makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle 15.000,00 TL manevi tazminata

hükmedilmesini talep etmiştir.

30. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

31. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık yedi yıl dört aylık yargılama süresi nazara

alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararı karşılığında başvurucuya takdiren net 5.000,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

32. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

10/3/2015 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Serruh KALELİ Üyeler : Burhan ÜSTÜN Nuri NECİPOĞLU Hicabi DURSUN Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör : Yunus HEPER Başvurucu : Askeri KARADUMAN Vekili : Av. Vedat KARADUMAN