Mehmet Alkan Başvurusu (B. No: 2014/3063)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, 2006 yılında verilen soruşturma emri üzerine ''asta müessir fiil'' suçundan 2011

yılında hakkında dava açıldığını, yapılan yargılama sonunda 2013 yılında hükmün

açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verildiğini, bu kararın 2019

yılına kadar geçerli olacağını, makul sürede yargılama yapılmadığını

belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tazminat

talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 10/3/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan

yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına

engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 18/9/2014 tarihinde,

kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 18/12/2014 tarihinde, kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 7/1/2015

tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda

sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama

dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, Türk Silahlı Kuvvetleri emrinde Yarbay olarak

görev yapmaktadır.

8. Başvurucu, 23/4/2006 tarihinde Alay Komutanı hakkında

Jandarma Genel Komutanlığı Jandarma Eğitim Komutanlığına şikâyette bulunmuştur.

9. Jandarma Eğitim Komutanlığı, yaptığı tahkikat sonrasında

16/5/2006 tarihinde tahkikat raporunu hazırlayarak Jandarma Genel Komutanlığına

sunmuş, aynı tarihte başvurucuya bilgi vermiştir.

10. Yapılan işlemler sonrasında Gaziantep 5. Zırhlı Tugay

Komutanlığınca 23/8/2006 tarihinde, "müteaddit

olarak asta müessir fiil, görevi kötüye kullanmak, erleri hizmetçiliğe vermek,

resmi evrakta sahtecilik ve sair hallerde memuriyet nüfuzunu suistimal etmek" suçlarından Askeri

Savcılığa soruşturma emri verilmiştir.

11. Başvurucu ve yedi şüpheli hakkında yapılan soruşturma

sonunda, Kara Kuvvetleri Komutanlığı (KKK) Gaziantep 5. Zırhlı Tugay

Komutanlığı Askeri Savcılığının 18/10/2011 tarih ve E.2011/14 sayılı

iddianamesi ile başvurucunun ''asta müessir

fiil'' suçundan cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmıştır.

12. KKK Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı Askeri

Mahkemesi, 1/10/2013 tarih ve E.2013/412, K.2013/582 sayılı kararı ile

başvurucunun, beş kez "asta müessir

fiil" suçundan yirmi beşer gün hapis cezası ile

cezalandırılmasına, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir.

13. Anılan karara yapılan itiraz, KKK Malatya 2. Ordu

Komutanlığı Askeri Mahkemesinin 13/1/2014 tarih ve 2014/A-12-9 sayılı kararıyla

kesin olarak reddedilmiştir.

14. Karar, başvurucuya 10/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

15. Başvurucu, 10/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

16. 22/5/1930 tarih ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 117.

maddesinin (1) numaralı fıkrası, 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanunu'nun 231. maddesi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

17. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 10/3/2014 tarih ve 2014/3063 numaralı bireysel başvurusu incelenip

gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, 16/5/2006 tarihinde, Jandarma Eğitim

Komutanlığınca düzenlenen tahkikat raporu üzerine Askeri Savcılık tarafından

hakkında soruşturma başlatıldığını, uzun süre işlemsiz bırakılan soruşturma

sonunda 18/10/2011 tarihinde "asta müsessir fiil" suçundan kamu davası

açıldığını, KKK Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı Askeri Mahkemesinin

1/10/2013 tarihli kararına yaptığı itirazın reddedilmesi sonucu, 13/1/2014

tarihinde hükmün kesinleştiğini, 2006 yılından 2011 yılına kadar soruşturma

dosyasında hiçbir işlem yapılmadığı için ilgili Cumhuriyet Savcısı hakkında "ihmal suretiyle görevi kötüye kullanmak"

suçundan kamu davası açıldığını, yargı makamlarının kusurları nedeniyle

yargılamanın uzun sürdüğünü, bu nedenle 2013 yılında verilen hükmün

açıklanmasının geri bırakılması kararının 2019 yılına kadar geçerli olacağını,

makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

19. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

20. Başvurucu, Jandarma Eğitim Komutanlığı tarafından yapılan

tahkikat sonunda 16/5/2006 tarihinde tahkikat raporunun hazırlanarak Jandarma

Genel Komutanlığına sunulduğunu, Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığının

23/8/2006 tarihli soruşturma emri üzerine Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı

Askeri Savcılığınca hakkında açılan kamu davasında makul sürede yargılama

yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

21. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan

alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma

hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca

inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM

içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan

ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve

haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun

dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen

ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca

davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının

görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın

bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının

değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

22. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

23. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

kişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul sürede

karara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, ceza

kanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukunun

kuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın

kendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625,

9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucu hakkında "'asta müessir fiil'' suçunu işlediği iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır.

Başvurucu hakkında isnat olunan suç, 1632 sayılı Kanun'un 117. maddesinin (1)

numaralı fıkrasında hapis cezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır. Bu

çerçevede başvurucu hakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36.

maddesinin güvence kapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No:

2012/625, 9/1/2014, § 32).

24. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olup

olmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediği

iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olarak

etkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takım

tedbirlerin uygulanması anı ya da kamu davasının açıldığı tarihtir. Somut

başvuru açısından bu tarih, başvurucunun şikâyeti üzerine Jandarma Eğitim

Komutanlığınca tahkikat yapılarak, suç işlediği iddiasına ilişkin tahkikat

raporunun Jandarma Genel Komutanlığına ve başvurucuya bildirildiği 16/5/2006

tarihidir. Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği tarih ise suç isnadının

nihai olarak karara bağlandığı tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih,

KKK Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı Askeri Mahkemesince verilen karara

yapılan itirazın KKK Malatya 2. Ordu Komutanlığı Askeri Mahkemesince kesin

olarak reddedildiği 13/1/2014 tarihidir (B. No: 2013/695, 9/1/2014, § 35).

25. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

başvurucunun, Jandarma Genel Komutanlığı Jandarma Eğitim Komutanlığına yaptığı

şikâyet üzerine Jandarma Eğitim Komutanlığı tarafından 16/5/2006 tarihinde

tahkikat raporu hazırlanarak Jandarma Genel Komutanlığına sunulduğu ve

başvurucuya da bilgi verildiği, yapılan işlemler sonrasında 5. Zırhlı Tugay

Komutanlığınca 23/8/2006 tarihinde Askeri Savcılığa soruşturma emri verildiği

tespit edilmiştir. Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı Askeri Savcılığınca

2006 yılında başlatılan soruşturma sonunda 18/10/2011 tarihinde başvurucu

hakkında “asta müessir fiil”

suçundan kamu davası açıldığı, Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı Askeri

Mahkemesince yapılan yargılama sonunda 1/10/2013 tarihinde mahkûmiyet kararı

verilerek hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına hükmedildiği, itiraz üzerine

Malatya 2. Ordu Komutanlığı Askeri Mahkemesince 13/1/2014 tarihinde itirazın

kesin olarak reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

26. Başvurucu hakkındaki soruşturma dosyasında uzun süre

işlem yapılmadığı ve gecikmeye neden olunduğu iddiasıyla, soruşturmayı yapan

Askeri Savcı hakkında, “ihmal suretiyle

görevi kötüye kullanmak” suçundan 28/2/2014 tarihinde iddianame

düzenlendiği belirlenmiştir.

27. 5271 sayılı Kanun’un öngördüğü yargılama usullerine tabi

mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi

tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar

verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B. No: 2013/695, 9/1/2014, §§

24-40).

28. Başvurunun değerlendirilmesi

neticesinde, başvuruya konu ceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük,

maddi olayların karmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller,

taraf sayısı gibi kriterler dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır.

Başvurucunun tutum ve davranışlarıyla ve usuli

haklarını kullanırken özensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli

ölçüde sebep olduğu da söylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında,

somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön

bulunmadığı ve söz konusu yedi yıl yedi ay yirmi yedi gün devam eden yargılama

sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

29. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

30. Başvurucu, makul sürede

yargılama yapılmadığı için 5.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep

etmiştir.

31. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

32. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yedi yıl yedi ay yirmi yedi gün devam eden yargılama süresi

nazara alındığında, talep ettiği manevi tazminat miktarı da dikkate alınarak,

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 5.000,00 TL

manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

33. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Başvurucunun

1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki

iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına

alınan makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

B. Başvurucuya net 5.000,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE,

C. Başvurucu tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA

ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

10/3/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Burhan ÜSTÜN

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör Yrd. : Derya ATAKUL Başvurucu : Mehmet ALKAN Vekili : Av. İsmail YILDIRIM