Aysel Kırali ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2015/13946)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; taşınmazın gerçek bedeli altında kamulaştırma

yapılması nedeniyle mülkiyet hakkının, bu duruma yönelik açılan davanın uzun

sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 11/8/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucuların da dâhil olduğu bazı kimselere ait İstanbul

ili Maltepe ilçesi 212 ada ve 12 parselde kayıtlı taşınmazın 120,62

metrekarelik kısmına yönelik olarak Ulaştırma Bakanlığınca inşa ettirilecek

olan ve yapım ihalesi gerçekleştirilen Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-Halkalı

banliyö hattının iyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçit İnşaatı Projesi

kapsamında 12/5/2004 tarihli ve 25460 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan Bakanlar Kurulunun 2004/7255 sayılı kararı gereğince acele

kamulaştırma kararı alınmıştır.

9. Ulaştırma Bakanlığı 2007 yılında (kapatılan) Kartal 3. Asliye

Hukuk Mahkemesinden (Mahkeme) bedeli tespit edilmek kaydıyla anılan taşınmaza

acele el konulmasını talep etmiştir.

10. Mahkeme, ilgili tarihli kararı ile bilirkişi raporuna

dayanarak el koyma bedelini 885.995 TL olarak belirleyip bedelin davacılara

ödenmesine ve bahsedilen taşınmaza acele el konulmasına karar vermiştir.

11. Tarafların kamulaştırma bedelinde anlaşamamaları üzerine

idare, başvurucular ve diğer malikler adına kayıtlı olan tapu kaydının iptali

ile mezkûr taşınmazın kendi adına tapuya tesciline karar verilmesi ve

kamulaştırma bedelinin tespiti talebiyle (kapatılan) Kartal 4. Asliye Hukuk

Mahkemesinde 14/1/2008 tarihinde dava açmıştır.

12. Mahkeme, dava konusu taşınmazın başında uzman bilirkişiler

ile birlikte keşif yapmıştır. Yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi

raporunda, taşınmazın kısmi olarak kamulaştırılmasının imar planına uygun

olmayacağı belirtilmiştir. Bilirkişi Kurulu emsal karşılaştırma yöntemine göre

taşınmazın metrekare değerini 4.300 TL olarak tespit etmiştir.

13. Mahkemedeki mezkûr dava devam ederken aralarında

başvurucuların da bulunduğu bazı malikler Kartal 4. Sulh Hukuk Mahkemesine

başvurarak Mahkemeden delil tespiti talebinde bulunmuşlar ve bu kapsamda

taşınmazın giriş katında kafe olarak kullanılan kendi mülkiyetlerindeki

bölümünün değerinin tespitini talep etmişlerdir. Mahkemece bilirkişilerden

görüş alınmak suretiyle yapılan inceleme neticesinde anılan kafenin değeri

5.200.000 TL olarak tespit edilmiştir.

14. (Kapatılan) Kartal 4. Asliye Hukuk Mahkemesi (sonradan

İstanbul Anadolu 15. Asliye Hukuk Mahkemesi) bu defa davanın 26/6/2009 tarihli

duruşmasında ilk bilirkişi raporuna yapılan itirazlar üzerine yeniden keşif

yapılmasına karar vermiş, anılan karar doğrultusunda 7/8/2009 tarihinde yapılan

keşif sonucunda hazırlanan ve 15/10/2009 tarihinde Mahkemeye sunulan ikinci

bilirkişi raporunda taşınmazın metrekare fiyatı bu defa 6.200 TL olarak

belirlenmiştir.

15. Mahkeme bu defa da davanın 21/5/2010 tarihli duruşmasında

bilirkişi raporları arasında takdir olunan değerler arasında mübayenet

oluştuğundan yeniden keşif yapılmasına karar vermiş, anılan karar doğrultusunda

3/6/2010 tarihinde yapılan keşif sonucunda hazırlanan üçüncü ve son bilirkişi

raporunda taşınmazın metrekare fiyatı 4.500 TL olarak tespit edilmiştir. Buna

göre Bilirkişi Kurulu, arsa bedelini 2.218.725 TL ve bina bedelini de 429.975

TL olarak belirlemek suretiyle kamulaştırma bedelini toplamda 2.648.700 TL

olarak tespit etmiştir.

16. Yapılan tüm bu tespitler ışığında Mahkeme 13/10/2010 tarihli

kararı ile toplanan delillere, mahallinde yapılan keşiflere ve son bilirkişi

raporuna dayanarak taşınmaza ait kamulaştırma bedelini 2.648.700 TL olarak

belirlemiştir. Mahkeme, belirlenen kamulaştırma bedelinden daha önce ödenen

tutarın mahsubu ile idare tarafından bloke edilen 1.762.705 TL'nin davalılara

hisseleri oranında verilmesine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca bedelin

başvurucuların da dâhil olduğu söz konusu davalılara ödenmesine ve bunlar adına

olan tapu kaydının iptali ile mezkûr taşınmazın idare adına tapuya kayıt ve

tesciline karar vermiştir.

17. Temyiz edilen karar Yargıtay 5. Hukuk Dairesince 13/10/2010

tarihinde düzeltilerek onanmıştır. Onama kararında, kamulaştırılan taşınmazın

Hazine yerine davacı idare adına tescil edilmesinin doğru olmadığı belirtilerek

temyiz edilen hüküm bu yönüyle düzeltilmiştir.

18. Başvurucular, Yargıtay kararının yetkisiz temsilciye tebliğ

edilmesi nedeniyle karar düzeltme hakkını kullanamadıkları iddiasıyla bu hakkın

kullanılabilmesini teminen 20/6/2013 tarihinde eski

hâle getirme talebi ile birlikte (kapatılan) Kartal 4. Asliye Hukuk Mahkemesi

yerine açılan İstanbul Anadolu 15. Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde gecikmiş

karar düzeltme başvurusunda bulunmuşlardır. Mahkeme 6/9/2013 tarihli kararıyla

eski hâle getirme talebini yerinde görmeyerek talebi reddetmiştir.

19.Başvurucular bu defa anılan ret kararını temyiz etmişlerdir.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi de 3/11/2014 tarihli kararı ile yerel mahkemenin ret

kararını kaldırmış ve kendisinin 30/6/2011 tarihli kararını düzelterek onama

kararının başvuruculara yeniden usulüne uygun olarak tebliğ edilmesi

gerektiğine karar vermiştir. Mezkûr karar başvurulara tebliğ edilmiştir.

20. Düzelterek onama kararına karşı başvurucularca karar

düzeltme yoluna gidilmesi üzerine aynı Dairenin 20/5/2015 tarihli kararıyla bu

defa "Gerekçeli kararın hüküm

fıkrasının a) Tescile dair 3. bendindeki (davacı) kelimesinin çıkartılmasına,

yerine (Hazine) kelimesinin yazılmasına, b)Bedelin ödenmesine ilişkin 5.

bendinin sonuna (iş bu bloke edilen toplam fark bedel (1.762.705,00) TL'dan temyiz eden davalılar Yusuf Ziya, Yüksel Mustafa

Yalçın ve Fatma Bayraktar ile Aysel Kırali

hisselerine düşen bedellere 15.05.2008 tarihinden karar tarihi olan 13.10.2010

gününe kadar yasal faiz işletilmesine) cümlesinin eklenmesine, hükmün

böylece" düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.

21. Nihai karar, başvuruculara 14/7/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

22. Başvurucular 11/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

23. 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun

"Kamulaştırma şartları" kenar başlıklı 3. maddesi şöyledir:

“İdareler,

kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya

teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve

irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen

hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler.

Bakanlar Kurulunca kabul olunan, büyük enerji

ve sulama projeleri ile iskan projelerinin

gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve

turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, bir gerçek veya özel hukuk tüzelkişisine

ödenecek kamulaştırma bedelinin o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktarı,

nakden ve peşin olarak ödenir. Bu miktar, kamulaştırma bedelinin altıda

birinden az olamaz. Bu miktarın üstünde olan kamulaştırma bedelleri, peşin

ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte

ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır. Taksitlere, peşin ödeme gününü takip

eden günden itibaren, Devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddi

uygulanır.

Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan

doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanların bedeli, her halde peşin ödenir.

(Ek: 24/4/2001 -

4650/1 md.) İdarelerce yeterli ödenek temin edilmeden

kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz.”

24. 2942 sayılı Kanun'un "Kamulaştırma

bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili"

kenar başlıklı 10. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Kamulaştırmanın satın alma usulü ile

yapılamaması halinde idare, 7 nci maddeye göre

topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel

tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek

taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz

malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, peşin veya kamulaştırma 3

üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitle ödenmesi

karşılığında, idare adına tesciline karar verilmesini ister."

25. 2942 sayılı Kanun'un "Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları"

kenar başlıklı 11. maddesi şöyledir:

“15

inci madde uyarınca oluşturulacak bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz

mal veya kaynağın bulunduğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır

bulunan ilgilileri de dinledikten sonra taşınmaz mal veya kaynağın;

a) Cins ve nevini,

b) Yüzölçümünü.

c) Kıymetini ektileyebilecek

bütün nitelik ve unsarlarını ve her unsurun ayrı ayrı

değerini,

d) Varsa vergi beyanını,

e) Kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca

yapılmış kıymet takdirlerini,

f) Arazilerde, taşınmaz mal veya kaynağın

mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net

gelirini,

g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden önceki

özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,

h) Yapılarda, resmi birim fiyatları ve yapı

maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,

ı) Bedelin tespitinde etkili olacak diğer

objektif ölçüleri,

Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu

unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını da

dikkate alarak gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz

malın değerini tespit ederler.

...”

V. İNCELEME VE GEREKÇE

26. Mahkemenin 19/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

27. Başvurucular, karar tarihi itibarıyla taşınmazın gerçek

değerinin tespit edilmemesi suretiyle kamulaştırma bedelinin düşük

belirlendiğini iddia etmişlerdir. Başvurucular, yargılamanın her aşamasında

bilirkişi kurullarınca hesaplanan şerefiye bedellerinin kamulaştırma bedeline

eklenmesi gerektiğine ilişkin talepte bulunmalarına karşın mahkemelerce bu

taleplerinin haksız olarak dikkate alınmadığından da yakınmaktadırlar.

Başvurucular, taşınmazlarının hemen yanında bulunan ve kendi taşınmazları ile

aynı özellikleri taşıyan, farklı maliklere ait bir taşınmaza ise kendilerininkine

kıyasla oldukça yüksek bir fiyat bedel biçildiğini ileri sürmüşlerdir.

Başvurucular, Kartal 4. Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan değer tespit işleminde

taşınmazların giriş katındaki kafenin değerinin bilirkişi raporlarındaki

tespitlerin çok üzerinde belirlendiğini ifade etmişlerdir. Başvurucular,

Mahkemenin ödenmesine hükmettiği bedelle o dönemde aynı şartlarda bir taşınmaza

sahip olmanın imkânı bulunmadığını ifade ederek bu durum nedeniyle mağduriyet

yaşadıklarını belirtmişlerdir. Başvurucular, bu gerekçelerle eşitlik ilkesi ile

mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

2. Değerlendirme

28. Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz."

29. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan, B.

No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular eşitlik ilkesi ile mülkiyet ve

adil yargılanma haklarının da ihlal edildiğini ileri sürmekte iseler de

başvurucuların temel şikâyetinin kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesi

nedeniyle maddi kayba uğratılmaları olduğu gözetilerek belirtilen şikâyetin

mülkiyet hakkının ihlali iddiası kapsamında değerlendirilmesi uygun

görülmüştür.

30. 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında, açıkça dayanaktan

yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul edilemezliğine karar

verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialarını

kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya

müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama

şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

31. Kamulaştırılan taşınmazın başvurucular adına tapuda kayıtlı

olduğu dikkate alındığında mülkün varlığında tereddüt bulunmamaktadır. Kamulaştırma

yoluyla başvurucuların mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin mülkten yoksun

bırakmaya ilişkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir.

32. Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddeleri uyarınca kamu yararı

bulunması, kamulaştırma kararının kanunda gösterilen esas ve usullerine

uyulması, gerçek karşılığın peşin ve nakden ödenmesi kamulaştırmanın anayasal

ögeleridir. Kamulaştırılan taşınmazın gerçek karşılığı olan bedelinin tespiti

ise uzman mahkemelerin ve Yargıtayın bu konudaki

uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Mülkiyet hakkına yapılan müdahale ile

ödenen bedel arasındaki ilişki yönünden Anayasa Mahkemesinin yapacağı tespit,

orantılılık incelemesinden ibarettir (Mukadder

Sağlam ve diğerleri, B. No: 2013/2511, 22/1/2015, § 49; Abdülkerim Çakmak ve diğerleri, B. No:

2014/1964, 23/2/2017, § 52).

33. Somut olayda kamulaştırılan taşınmaz yönünden emsal

karşılaştırma yöntemi esas alınarak yapılan keşifler sonucu uzman

bilirkişilerce yapılan hesaplamaya göre derece mahkemelerince başvurucular

yararına tazminata hükmedilmiştir. Başvurucular, taşınmazına kamulaştırma

suretiyle yapılan müdahale nedeniyle daha fazla tazminat almaları gerektiğini

iddia etseler de davada 2942 sayılı Kanun'da öngörülen bedel tespiti

prensiplerine uygun olarak kamulaştırma bedelinin hesaplandığı anlaşılmaktadır.

Mahkeme bedel tespitini keşif yaparak, konusunda uzman bilirkişilerin

görüşlerini dikkate alarak ve başvurucuların her aşamada itirazlarını

sunmalarına imkân vermek suretiyle bu itirazları dikkate alarak sonuçlandırmıştır.

Dolayısıyla derece mahkemelerince hükmedilen tazminat miktarının başvurucuların

mülkiyet haklarına yapılan müdahaleyi orantılı kıldığı, müdahalenin taşıdığı

kamu yararı ile başvurucuların mülkiyet hakkının korunması arasında olması

gereken adil dengeyi bozmadığı sonucuna varılmıştır.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

35. Başvurucu, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

36.Bireysel başvuru sonrasında 31/7/2018 tarihli ve 30495 sayılı

Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren

25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve

6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların

Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

37. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi

ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan

bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Komisyon)

tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

38. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)

kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya

da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği

iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara

ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin

yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek etkililiğini

tartışmıştır (Ferat Yüksel, §§ 26-36).

39.Ferat Yüksel

kararında özetle anılan başvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması

ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş

şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden

mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün

olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması nedenleriyle potansiyel

olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu hususunda

değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel,

§§ 33-36). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta

ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgilibaşarı

şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat

Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin

bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak

başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı

vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

40. Somut başvuru yönünden de söz konusu karardan ayrılmayı

gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

41. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduklarına karar verilmesi gerekir.

C. Başvurucunun makul sürede yargılanma hakkına ilişkin iddia

yönünden ilgili idari veya yargısal mercilere başvuru yapması hususunda

MUHTARİYETİNE 19/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

M. Emin

ŞAHİNER

Başvurucular

:

1. Aysel

KIRALİ

2. Fatma

BAYRAKTAR

3. M. Yalçın

BAYRAKTAR

4. Yüksel

BAYRAKTAR

Vekili

:

Av. Seda

ATALAY