Ayşen Işıklı ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2018/35199)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru; taşınmaz mülkiyetinin Hazine adına tesciline

bağlı olarak ödenen tazminatın yetersiz olması nedeniyle mülkiyet hakkının,

yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 26/11/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu Ünal Işıklı ve diğer başvurucuların murisi

H.I. İzmir'in Buca ilçesi Belenbaşı köyü, 3 pafta, 62 parsel numaralı taşınmazı

3/6/1996 tarihinde H.Ç.den satın almışlar ve tapu, adlarına tescil edilmiştir.

7. Orman Genel Müdürlüğü, belirtilen taşınmazın orman

vasfında olduğu ve özel mülkiyete konu olamayacağını belirterek 19/11/2000

tarihinde tapu iptali ve tescili davası açmıştır.

8. İzmir 4. Asliye Ceza Mahkemesi 29/12/2006 tarihinde

tapunun iptaline ve taşınmazın orman olarak Hazine adına tesciline karar

vermiştir. Karar temyiz edilmeyerek 13/3/2007 tarihinde kesinleşmiştir.

9. Başvurucu İbrahim Işıklı hariç olmak üzere diğer başvurucular

2/11/2007 tarihinde tapu sicilinin doğru tutulmamasından kaynaklı olarak

Hazineye tazminat davası açmıştır.

10. İzmir 10. Asliye Hukuk Mahkemesi 30/3/2009 tarihinde

yargı yolu bakımından görevsizlik kararı vermiştir. Kararda, davaya bakmakla

görevli yargı kolunun idari yargı olduğu belirtilmiştir. Anılan karar temyiz

edilmeyerek 12/5/2009 tarihinde kesinleşmiştir.

11. Bunun üzerine başvurucuların tamamı aynı davayı

5/6/2009 tarihinde İzmir 4. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) açmıştır.

12. Mahkeme 25/11/2009 tarihinde davayı süre aşımı

yönünden reddetmiştir. Kararda, Hazine adına tescilin yapıldığı 13/3/2007

tarihinden itibaren 60 gün içinde doğrudan tam yargı davası açılması gerektiği

ya da uğranıldığı iddia edilen zararın tazmini amacıyla idareye başvuru

yapılarak verilen cevaba göre kalan dava açma süresi içinde dava açılması

gerektiği belirtilmiştir. Belirtilen süreler geçtikten çok sonra 5/6/2009

tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

13. Başvurucular kararı 23/2/2010 tarihinde temyiz

etmiştir.

14. Danıştay Sekizinci Dairesi 8/6/2010 tarihinde temyiz

talebini reddederek mahkeme kararını onamıştır.

15. Başvurucuların 2/9/2010 tarihli karar düzeltme talebi

aynı Dairenin 28/2/2011 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

16. Başvurucular 17/6/2011 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesine (AİHM) başvurmuştur. Başvurularında, yargılamanın uzun sürmesi

nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ve tapu kayıtlarının herhangi bir

tazminat ödenmeksizin iptal edilmesi nedeniyle mülkiyet haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

17. AİHM 5/10/2017 tarihinde başvuruyu kabul edilemez

bulmuştur. Kararda başvurucuların anılan şikâyetler kapsamında 9/1/2013 tarihli

ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların

Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun ile kurulmuş olan Adalet

Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna (Komisyon) başvurmaları gerektiği

belirtilmiştir.

18. Başvurucular bu karar üzerine 6/11/2017 tarihinde

Komisyona başvurmuş, başvurularında taşınmazlarının 2017 yılı rayiç değerinin

emlak bilirkişi ve uzmanlarınca tespitini talep etmiştir. Bunun mümkün olmaması

durumunda Buca Belediyesi tarafından 2017 yılı için metrekare değeri rayiç

bedel kabul edilerek kendilerine 630.355 TL ödenmesini talep etmiştir. Bu

taleplerinin de kabul edilmemesi durumunda tapusu iptal edilen taşınmazlarının

13/3/2007 tarihindeki değeri olan 321.200 TL'nin 13/3/2007 tarihinden itibaren

işleyecek olan yasal faizi ile birlikte ödenmesini istemiştir.

19. Komisyon, başvurucuların uzun süren yargılama

nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğine ilişkin

iddialarını yargılamanın sona ermesinden itibaren altı ay içinde AİHM'e

başvurulmadığından açıkça dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle 20/7/2018

tarihinde reddetmiştir. Öte yandan mülkiyet hakkı yönünden ise başvurucuların

iç hukuk yollarını tüketmesi nedeniyle taşınmazlarının Hazine adına tescil

edilmesine bağlı olarak uğramış oldukları zararın tazmin edilebilmesi için

yapabilecekleri bir şey kalmadığını belirterek zararlarının tazmini yoluna

gitmiştir. Uğramış oldukları zararı tespit ederken de yaptırmış olduğu

bilirkişi incelemesi neticesinde 128.000 TL ödenmesine karar vermiştir. Söz

konusu miktarı tespit ederken orman vasıflı taşınmazın 2018 yılı birim

bedelinin metrekare başına 7 TL, ağaç bedelinin ise ağaç başına 15 TL, birim

değerinin ise metre başına 3,6 TL olarak kabul etmiştir.

20. Komisyon kararı başvuruculara 28/7/2018 tarihinde

tebliğ edilmiştir. Başvurucular karara 10/8/2018 tarihinde itiraz etmişlerdir.

Dilekçelerinde 2018 yılında Buca Belediyesi tarafından ilan edilen emlak

vergisi rayiç bedelinin dikkate alınmadığını, bununla birlikte rayiç emsal

değeri araştırmasının yapılmadığını, belirlenen tazminat miktarının piyasa

rayiç değerine aykırı olduğunu ve bilimsel veriye dayanmadığını ifade

etmişlerdir. Tazminat miktarının tespitine dair gerekçenin açıklanmamasından

yakınmış, öte yandan tazminat miktarına yasal faiz ile birlikte hükmedilmesi

gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

21. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesi

4/10/2018 tarihinde itirazı reddetmiştir. Kararda, Komisyon tarafından yapılan

bilirkişi incelemesi sonucunda ödenmesi gereken tutarın usule uygun olarak

tespit edildiği belirtilerek mülkiyet hakkı yönünden adil dengenin gözetildiği

ifade edilmiştir. Öte yandan kararda, yargılamanın 13/3/2007 tarihinde son

bulduğu tarihten itibaren başvurucular altı ay içinde AİHM'e

başvurmadıklarından makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmesinin usul ve yasa

hükümlerine aykırı olmadığı belirtilmiştir.

22. Nihai karar başvuruculara 13/11/2018 tarihinde tebliğ

edilmiştir. Başvurucular 26/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

23. Mahkemenin 11/2/2021 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

24. Başvurucular, Komisyon tarafından belirlenen tazminat

tutarının hakkaniyete aykırı olduğunu belirtmiştir. Tazminat belirlenirken 2018

yılında Buca Belediyesi tarafından ilan edilen emlak vergisi rayiç bedelinin

dikkate alınması gerektiğini, bu yapılamıyorsa rayiç emsal değeri araştırması

yapılarak tazminat tutarının belirlenmesi gerektiğini ifade etmiştir. Tazminat

miktarının yasal faizi ile birlikte hükmedilmediğinden yakınan başvurucular

sonuç olarak tazminat tutarının az olması dolayısıyla mülkiyet haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

25. Anayasa’nın "Mülkiyet hakkı" kenar

başlıklı 35. maddesi şöyledir:

“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla,

kanunla sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum

yararına aykırı olamaz.”

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul

edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun

ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin

olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya

zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul

edilebilir (Hikmet Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

27. Başvurucuların şikâyetine konu tapu kaydının

iptaline bağlı olarak ödenmesi gereken tazminatın mevcut olduğu, Komisyon

ve Bölge İdare Mahkemesince kabul edilmiştir. Başvurucuların bu alacağının Anayasa'nın

35. maddesi anlamında mülkiyet hakkı kapsamında mülk teşkil ettiği

kuşkusuzdur.

28. Anayasa Mahkemesi; kanun koyucunun bir hak olarak

öngördüğü veya kamu borcu hâline gelmiş ödemelerin geç yapılması nedeniyle

mağdur olunduğu iddiasıyla yapılan başvurularda, alacakta veya hakka konu

bedelde meydana gelen değer aşınmalarının başvurucular üzerinde orantısız bir

yük oluşturması hâlinde mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (Mehmet

Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013; Akel Gıda San. ve

Tic. A.Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015; Ferda Yeşiltepe [GK], B. No:

2014/7621, §§ 63-76). Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, mahkemelerce hükmedilen

alacak veya tazminatların enflasyon karşısında aşırı ölçüde değer kaybettiği

başvurularda ölçülülük yönünden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar

vermiştir (Abdulhalim Bozboğa, B. No: 2013/6880, 23/3/2016, §§ 48-66; ANO

İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, §§ 69-82).

29. Başvuruya konu olayda Komisyon, başvurucuların

taşınmazlarının orman vasfında kabul edilerek Hazine adına tescil edilmesine

bağlı olarak mülkiyet haklarının ihlal edildiğine karar vermiş ve taşınmazın

değerine oranla tespit etmiş olduğu tazminatın başvuruculara ödenmesi gerektiği

sonucuna varmıştır. Başvurucular söz konusu husus ile ilgili olarak tespit

edilen tazminat tutarının az olduğundan yakınmıştır. Ancak hesap edilen

tazminat tutarının enflasyon karşısında değer kaybettiği ya da geç ödenme

nedeniyle değer aşınmasına uğradığı konusunda herhangi bir iddia ileri

sürmemiştir. Bu durumda başvurucuların mülkiyet hakkına yönelik bir ihlalin

olmadığının açık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

30. Açıklanan gerekçelerle mülkiyet hakkının ihlal

edildiğine ilişkin iddia yönünden başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları

yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

31. Başvurucular, uzun süren yargılama nedeniyle makul

sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

32. 6216 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin (8)

numaralı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin

başlangıç tarihi 23/9/2012 olup bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve

kararlar aleyhine yapılan bireysel başvurular incelenebilir (Zafer Öztürk, B.

No: 2012/51, 25/12/2012, § 17).

33. Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin

doğru olarak belirlenebilmesi için kesinleşen nihai işlem ve kararın tarihinin

yanı sıra gerçekleştiği iddia edilen müdahalenin zamanının da doğru tespit

edilmesi gerekir. Bu tespit yapılırken müdahaleyi oluşturan olaylar ve ihlal

edildiği iddia edilen hakkın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir (Zeycan

Yedigöl [GK], B. No: 2013/1566, 10/12/2015, § 31).

34. Somut olayda başvurucuların tapu sicilinin

tutulmasına bağlı olarak açmış oldukları tazminat davası 28/2/2011 tarihinde

sona ermiştir. Bu durumda başvuruya konu sürecin Anayasa Mahkemesinin zaman

bakımından yetkisinin başladığı 23/9/2012 tarihinden önce sonuçlandırıldığı

anlaşılmaktadır. Öte yandan Komisyon da makul sürede yargılanma hakkı

bakımından yapılan başvuruyu, AİHM'e süresinde başvuru yapılmadığından açıkça

dayanaktan yoksun kabul etmiştir. Söz konusu durum makul sürede yargılanma

hakkı bakımından 28/2/2011 tarihinde sona eren süreyi canlandırmayacaktır.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer

kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin zaman bakımından yetkisizlik

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. 1. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Makul sürede yargılanma ihlal edildiğine ilişkin

iddianın zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde

BIRAKILMASINA 11/2/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

Engin YILDIRIM

Celal Mümtaz AKINCI

M. Emin KUZ

Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Ayşen IŞIKLI 2. İbrahim IŞIKLI 3. İlknur KİDER 4. Ünal IŞIKLI Başvurucular Vekili : Av. Serkan CENGİZ