Azizer İnşaat Taahhüt Temizlik Hizmetleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. Başvurusu (B. No: 2018/7875)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, yargılama sırasında sunulan deliller

değerlendirilmeksizin karar verilmesi nedeniyle silahların eşitliği ilkesinin

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 14/3/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu Şirket bünyesinde hizmetli personel olan

H.T., yüklenici şirket işçisi olarak bir bankaya ait işyerlerinde

1/3/2007-21/2/2016 tarihleri arasında çalışmıştır. H.T. tarafından iş akdini

feshetmek zorunda kaldığı belirtilerek kıdem tazminatı, yıllık izin, fazla

mesai ve hafta tatili alacaklarının faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi

istemiyle başvurucu ve banka aleyhine Konya 1. İş Mahkemesinde (Mahkeme) işçi

ile işveren ilişkisinden kaynaklanan alacak davası açılmıştır.

9. Mahkemece dosya üzerinden yaptırılan bilirkişi

incelemesi sonucu düzenlenen 27/1/2017 tarihli bilirkişi raporunda (rapor);

H.T.nin brüt olarak 14.971,41 TL kıdem tazminatı, 7.137 TL yıllık ücretli izin

ücreti, 140,18 TL fazla çalışma ücreti ve 60,50 TL hafta tatili çalışma ücreti

alacağı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca yıllık izin ücreti alacağı talebine

yönelik olarak işçinin yıllık izinlerinin kullandırıldığının ispatının işverene

ait olduğu, bunun yazılı belge ile yapılması gerektiği ve bu hususa ilişkin

herhangi bir belgenin ise dosya kapsamında sunulmadığı değerlendirmesine yer

verilerek 70 gün (5 yıl*14 gün) + 60 gün (3 yıl*20 gün) olmak üzere toplam 130

gün yıllık izin süresinin kullandırılmadığı hesaplanmış ve en son maaşa göre

yapılan hesap uyarınca davacının 7.137 TL (130*54,90) brüt yıllık izin ücreti

alacağı olduğu ifade edilmiştir.

10. Başvurucu, H.T.nin 2013, 2014, 2015 ve 2016

yıllarında kullandığı yıllık izinlere yönelik H.T.nin imzasının ve ilgili banka

yetkilisinin uygun görüşünün bulunduğu belgeleri eklemek suretiyle 17/2/2017

tarihli dilekçe ile rapora itiraz etmesi üzerine ek bilirkişi raporu

alınmıştır. 28/2/2017 tarihli ek raporda H.T.nin gerek başvurucu Şirket gerekse

diğer alt yükleniciler bünyesinde çalıştığı dönemde yıllık izinlerini

kullandığını ispatlar mahiyette yazılı bir belgenin dosyaya sunulmadığı, bu

sebeple ilk rapordaki hesaplamayı değiştirecek bir hususun bulunmadığı

belirtilmiştir.

11. Mahkeme 10/4/2017 tarihli kararı ile raporda belirlenen

alacaklar yönünden davanın kabulüne, fazlaya yönelik istemlerin ise reddine

hükmetmiştir. Kararın gerekçesinde ayrıca, tüm yıllık izinlerinin

kullandırıldığının ya da karşılığının ödendiğinin başvurucu tarafından

kanıtlanamadığı da belirtilmiştir.

12. Karara karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine Ankara

Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin (İstinaf Mahkemesi/Daire) 16/1/2018

tarihli hükmüyle istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak karar

verilmiştir. İstinaf mercii kararının gerekçesinde; başvurucu tarafından

istinaf dilekçesine ekli olarak davacı tarafından verildiği ileri sürülen bir

kısım yıllık izne ayrılma talebi içeren dilekçelerin ibraz edildiği ve bu

belgelerin yargılama aşamasında da sunulduğunun ileri sürüldüğü, buna karşın dosya

kapsamındaki belgelerden ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ortamında

kayıtlı belgelerin incelenmesinden belgelerin ilk defa istinaf aşamasında ibraz

edildiğinin anlaşıldığı ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu'nun 357. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca yargılama aşamasında

sunulmayan söz konusu dilekçelerin istinaf aşamasında dikkate alınmadığı hususu

da belirtilmiştir.

13. Nihai karar 12/2/2018 tarihinde başvurucu vekiline

tebliğ edilmiştir.

14. Başvurucu 14/3/2018 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

15. 6100 sayılı Kanun'un "Yapılamayacak

işlemler" kenar başlıklı 357. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

"(1) Bölge adliye mahkemesi hukuk

dairelerinde karşı dava açılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz,

davanın ıslahı ve 166 ncı maddenin birinci fıkrası hükmü saklı kalmak üzere

davaların birleştirilmesi istenemez, bölge adliye mahkemesince resen göz önünde

tutulacaklar dışında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar

dinlenemez, yeni delillere dayanılamaz.

...

(3) İlk derece mahkemesinde usulüne

uygun olarak gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir bir sebeple

gösterilmesine olanak bulunmayan deliller bölge adliye mahkemesince

incelenebilir."

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 14/10/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu; H.T.nin yıllık izin kullandığına ilişkin

belgeleri üç kez dosyaya sunduğunu ancak yazılı belgelere mahkemenin itibar

etmediğini, bu belgeler gözardı edilerek hüküm kurulduğunu, lehine olan

delillerin mahkemece değerlendirilmediğini belirterek adil yargılanma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

18. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” kenar

başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucu, lehine olan delillerin değerlendirilmemesi nedeniyle ispat

külfeti konusunda dezavantajlı konuma düşürüldüğünü iddia ettiğinden başvurunun

adil yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan silahların eşitliği ilkesi

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

a. Genel

İlkeler

21. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes iddia,

savunma ve adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa'nın anılan

maddesinde adil yargılanma hakkından ayrı olarak iddia ve savunma

hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme önünde

dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını da içermektedir (Mehmet

Fidan, B. No: 2014/14673, 20/9/2017, § 37).

22. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil

yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf

olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama

hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi

de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına

dâhil edilen silahların eşitliği ilkelerine Anayasa’nın 36. maddesi

kapsamında yer vermektedir. Bu itibarla anılan ilkenin adil yargılanma hakkının

kapsam ve içeriğine dâhil olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Anılan ilkeye uygun

yürütülmeyen bir yargılamanın hakkaniyete uygun olması olanaklı değildir (Mehmet

Fidan, § 38).

23. Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının

usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan

birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve

savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip

olması anlamına gelir (Yaşasın Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, §

32). Bu usul güvencesi gereğince uyuşmazlığın her iki tarafına da savunmasının

temel dayanağı olan delilleri sunma imkânı tanınmasını kapsamaktadır (Yüksel

Hançer, B. No: 2013/2116, 23/1/2014, § 18).

24. Silahların eşitliği ilkesi kapsamında yapılacak

inceleme, başvuru konusu yargılamanın bir bütün olarak adil olup olmadığının

değerlendirilmesidir (Yüksel Hançer, § 19).

25. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yargılamanın

yürütülebilmesi için silahların eşitliği ilkesi ışığında taraflara tanık delili

de dâhil olmak üzere delillerini sunma, inceletme noktasında uygun imkânların

tanınması ve yargılamaya etkin katılımlarının sağlanması gerekir. Bu anlamda

delillere ilişkin dengesizlik veya hakkaniyetsiz olma iddiaları da yargılamanın

bütünü kapsamında değerlendirilecektir. Ceza davaları ile medeni hak ve

yükümlülüklere ilişkin davaların usul kuralları da dâhil olmak üzere

yargılamanın tüm aşamalarında silahların eşitliği ilkesinin güvence altına

alınarak adil yargılanma hakkının korunması hukuk devleti olmanın bir gereğidir

(Mustafa Kupal, B. No: 2013/7727, 4/2/2016, §§ 50, 51, 52).

b. İlkelerin

Olaya Uygulanması

26. Somut olayda başvurucu Şirket bünyesinde hizmetli

personel olan ve yüklenici şirket işçisi olarak bankaya ait işyerlerinde

1/3/2007-21/2/2016 tarihleri arasında çalışan H.T. tarafından kıdem tazminatı,

yıllık izin, fazla mesai ve hafta tatili alacaklarının faiziyle birlikte

tahsiline karar verilmesi istemiyle başvurucu ve banka aleyhine dava

açılmıştır. Mahkemece, dosya üzerinden yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu

düzenlenen rapordaki tespitler uyarınca davanın kısmen kabulüne kısmen reddine

hükmedilmiş; ayrıca tüm yıllık izinlerinin kullandırıldığının ya da

karşılığının ödendiğinin başvurucu tarafından kanıtlanamadığı belirtilmiştir

(bkz. § 11).

27. Başvurucunun H.T.nin yıllık izne ayrılma talebini

içeren bir kısım dilekçeleri eklemek suretiyle istinaf başvurusunda bulunması

üzerine ise İstinaf Mahkemesince söz konusu belgelerin ilk defa istinaf

aşamasında ibraz edildiği ve 6100 sayılı Kanun'un 357. maddesinin (1) numaralı

fıkrası uyarınca ilk derece yargılaması aşamasında sunulmayan söz konusu

belgelerin istinaf aşamasında dikkate alınamayacağı belirtilerek başvurucunun

iddialarını kanıtlayamadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar

verilmiştir (bkz. § 12).

28. Anayasa Mahkemesinin tarafların öne sürdüğü ve esasa

etkili olan iddiaların işin mahiyetinin gerektirdiği ölçüde incelenip

incelenmediğini ve özellikle ispat külfeti konusunda taraflardan birinin

diğerine nazaran dezavantajlı bir konuma düşürülüp düşürülmediğini denetleme

görevi bulunmaktadır (Ahmet Korkmaz, B. No: 2014/16232, 25/1/2018, §

29).

29. Başvuru dilekçesinde belirtilmesi üzerine UYAP

üzerinden yapılan incelemede başvurucu tarafından H.T.nin 2013, 2014, 2015 ve

2016 yıllarına yönelik yıllık izne ayrılma taleplerini içeren belgelerin de

ekinde yer aldığı 17/2/2017 tarihli dilekçe ile bilirkişi raporuna itiraz

ettiği, ek bilirkişi raporunda ve mahkeme kararında söz konusu belgelere

yönelik hiçbir ifadeye ve tespite yer verilmediği ve aynı belgelerin istinaf

başvuru dilekçesine de eklendiği görülmektedir.

30. Başvuru konusu olayda başvurucu tarafından H.T.nin

2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına yönelik yıllık izne ayrılma taleplerini

içeren belgeler ilk derece mahkemesinde ileri sürülmesine karşın Mahkemece bu

hususun değerlendirilmediği, bu belgelerin neden değerlendirilmediği yönünde herhangi

bir gerekçe oluşturulmadığı ve belgelerin ilk derece mahkemesinde ileri

sürülmüş olmasına karşın ilk defa istinaf aşamasında ibraz edildiğinden bahisle

söz konusu belgelerin Dairece istinaf incelemesinde de dikkate alınmadığı

anlaşılmıştır.

31. Buna göre başvurucu tarafından ileri sürülen ve

davanın esası yönünde sonuç oluşturabilecek belgelerin Mahkeme ve Dairece hiç

değerlendirilmeksizin hüküm kurulduğu, bu suretle lehine olması muhtemel

delillerin değerlendirilmemesi nedeniyle ispat külfeti konusunda başvurucunun

dezavantajlı konuma düşürüldüğü ve bu durumun silahların eşitliği ilkesiyle

çeliştiği sonucuna varılmıştır.

32. Açıklanan gerekçelerle yargılamaya bir bütün olarak

bakıldığında Anayasa’nın 36. maddesinde hüküm altına alınan adil yargılanma

hakkı kapsamında silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

3. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

33. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda,

başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal

kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme

kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir."

34. Başvurucu, yeniden yargılama yapılmasına hükmedilerek

ihlalin giderilmesi veya 5.000 TL tazminata karar verilmesi talebinde

bulunmuştur.

35. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında

ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel

ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir

kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin

sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi

ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

36. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal

edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle

getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için

ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,

ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan

kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların

giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması

gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

37. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya

mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı

Kanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili

mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki

benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla

yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim

yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına

bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki

yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden

yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi

bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal

yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı

nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını

gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§

58-59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66-67).

38. İncelenen başvuru konusu yargılama sürecinde uyuşmazlığın

esasına etkili olabilecek iddianın değerlendirilmemesi nedeniyle silahların

eşitliği ilkesinin ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla somut

başvuruda ihlalin mahkeme kararlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

39. Bu durumda silahların eşitliği ilkesinin ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki

yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü

düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına

göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda

yapılması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini

ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere

uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin

yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar

verilmesi gerekir.

40. İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı sonucuna

varıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

41. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve

3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.294,70 TL yargılama giderinin

başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan

silahların eşitliği ilkesinin İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin silahların eşitliği ilkesinin

ihlalinin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak

üzere Konya 1. İş Mahkemesine (E.2016/231, K.2017/214) GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,

E. 294,70 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 3.294,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 14/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Selahaddin MENTEŞ Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Azizer İnşaat Taahhüt Temizlik Hizmetleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. Vekili : Av. Nebil Emre GÜLSE