Balçova Termal Turizm ve Otelcilik Ticaret A.ş. Başvurusu (B. No: 2013/2687)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1.

Başvuru, İzmir 3. İdare Mahkemesinde açılan davada taraf mevkiinden çıkarılma

nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2.

Başvuru, 19/4/2013 tarihinde İzmir 5. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinde belirlenen eksiklikler tamamlatılmış ve başvurunun Komisyona

sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3.

İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 30/4/2015 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4.

Bölüm Başkanı tarafından 15/6/2015 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5.

Adalet Bakanlığına (Bakanlık) başvuru konusu olay ve olgular bildirilmiş,

başvuru belgelerinin bir örneği görüş için gönderilmiştir. Bakanlık, yazılı

görüşünü 17/8/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine

sunmuştur.

6.

Bakanlık görüş yazısı, başvurucuya 26/8/2015 tarihinde

bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne cevaplarını içeren dilekçesini 9/9/2015 tarihinde sunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

7.

Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve başvuruya konu yargılama

dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

8.

Başvurucu Şirket, %99,96 hissesi İzmir İl Özel İdaresine ait bir anonim şirket

olup aktifinde kayıtlı Büyük Balçova Otelini açık teklif artırma usulüyle

kiralamıştır.

9.

Üçüncü kişi Radyo 35 İzmir Televizyon Yayıncılığı ve Reklamcılık A.Ş.

tarafından ihaleye çıkma işlemi ile 22/12/2009

tarihinde yapılacak ihalenin iptali istemiyle dava açılmıştır. İzmir 3. İdare

Mahkemesi 23/12/2009 tarihli ve E.2009/1836,

K.2009/2034 sayılı kararında; söz konusu Otelin maliki olan başvurucunun anonim

şirket olduğu, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabi

olmadığı, yerleşik içtihatlara göre kamu kurum ve kuruluşlarının kâr elde etmek

amacıyla kurdukları şirketlerle ilgili uyuşmazlıkların çözüm yerinin adli yargı

yerleri olduğu, bu itibarla kamu gücüne dayanmadan tesis edilen işlemlerden

kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle

görev yönünden davanın reddine karar vermiştir.

10.

Davacının temyiz istemi, Danıştay Onüçüncü Dairesinin

24/12/2010 tarihli ve E.2010/993, K.2010/8746 sayılı

kararıyla kabul edilerek davalı Şirketin sermayesi ile yönetim ve denetim

yapısı dikkate alındığında iptali istenilen işlemlerin idari işlem niteliğinde

olduğu, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu, buna göre

görevsizlik kararının hukuka aykırı olduğu, ancak davada husumetin davalı

Şirketin hâkim ortağı olan İzmir İl Özel İdaresine yöneltilmesi gerektiği

gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

11.

Başvurucunun karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 28/11/2012

tarihli ve E.2011/2881, K.2012/3438 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

12.

Bozma kararına uyarak uyuşmazlığı yeniden inceleyen İzmir 3. İdare Mahkemesi, 26/2/2013 tarihli ve E.2013/94 sayılı hasım düzeltme

kararında husumetin İl Özel İdaresine yöneltilmesi suretiyle davanın idari

yargıda görülmesi gerektiği gerekçesiyle başvurucuyu hasım mevkiinden

çıkarmıştır.

13.

Bu karar 22/3/2013 tarihinde başvurucu Şirkete tebliğ

edilmiş ve başvurucu, hasım düzeltme kararıyla mülkiyet ve mahkemeye erişim

hakkının ihlal edildiği iddiası ile 19/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuruda bulunmuştur.

14.

Öte yandan İlk Derece Mahkemesi 18/4/2013 tarihli ara

kararıyla başvurucuya davayı ihbar etmiş, başvurucu 22/5/2013 tarihli dilekçe

ile davalı idare yanında davaya müdahale talebinde bulunmuş ve Mahkemenin

26/6/2013 tarihli kararıyla başvurucunun talebi kabul edilerek davalı idare

yanında davaya katılması sağlanmıştır.

15.

İlk Derece Mahkemesi 12/12/2014 tarihli ve E.2013/94,

K.2014/1821 sayılı kararıyla davanın reddine karar vermiştir.

16.

Davacı Şirket tarafından karar temyiz edilmiş olup Danıştay Onüçüncü

Dairesinin temyiz incelemesi devam etmektedir.

B. İlgili Hukuk

17. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü

Kanunu’nun 31. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

" Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet,

üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri,

feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti,

yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların

mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak

hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü

Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.”

18. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 66. maddesi şöyledir:

“Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan

taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir.”

19.

6100 sayılı Kanun’un 67. maddesi şöyledir:

“(1) Müdahale talebinde bulunan üçüncü kişi, yanında

katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını belirten bir

dilekçeyle mahkemeye başvurur.

(2) Müdahale dilekçesi, davanın taraflarına tebliğ edilir.

Mahkeme, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi de dinlemek üzere davet

eder, gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında karar verir.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

20.

Mahkemenin 1/12/2015 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda, başvurucunun 19/4/2013 tarihli ve 2013/2687 numaralı bireysel

başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

21.

Başvurucu, aktifinde kayıtlı Otelin 22/12/2009

tarihinde yapılan ihale sonucunda kiralandığını ancak çoğu ihaleye katılmayan

gerçek ve tüzel kişiler tarafından adli ve idari yargıda ihalenin iptali için

davalar açıldığını, bunlardan birinin de Radyo 35 Anonim Şirketi tarafından

açılan dava olduğunu, bu davada İlk Derece Mahkemesinin verdiği davanın görev

yönünden reddine ilişkin kararın Danıştay Onüçüncü

Dairesince bozulduğunu, kanun yolu başvurularının sonuç vermediğini,

nihayetinde maliki olduğu Otelin kiralanmasına ilişkin davanın kendisinin dahli

olmaksızın devam ettiğini belirterek Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen

mülkiyet hakkının ve 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüş; ihlalin tespiti ile yargılamanın yenilenmesine karar

verilmesi talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

22.

Başvurucu, İlk Derece Mahkemesince davalı konumundan çıkarılması nedeniyle

mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

23.

Bakanlık görüşünde başvurucunun davaya müdahale talebinde bulunduğu ve bu

talebin kabul edildiği, bu doğrultuda müdahile verilen yetkiler çerçevesinde

davayı takip etme olanağına sahip kılındığı ve davanın da reddedildiği dikkate

alındığında somut olayda başvurucunun haklarının etkili bir şekilde

korunmasının tehlikeye atılıp atılmadığı hususunun değerlendirilmesinin Anayasa

Mahkemesinin takdirinde olduğu beyan edilmiştir.

24.

Başvurucu bu görüşe karşı başvuru formundaki iddialarını tekrarlamıştır.

25.

Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“... Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı

fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

27.

Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru yoluyla Anayasa

Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması

gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının anayasal

ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak ihlallerinin

düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenle temel hak ve

özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece mahkemeleri önünde

ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve bir çözüme

kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).

28.

Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin

derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte

bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca,

başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve

süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu

konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması ve aynı

zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş

olması gerekir (Ayşe Zıraman

ve Cennet Yeşilyurt, § 17).

29.

İdari işlemlerden kaynaklanan hak ihlallerinin giderilmesi için öncelikle idari

yargıda usulüne uygun dava açılması gerektiği, olağan kanun yolları usulüne

uygun tüketildikten sonra hak ihlali hâlâ devam ediyorsa ancak bu takdirde

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabileceği açıktır. ( Yaşar Öz, B. No: 2012/26, 26/3/2013, §§ 16-19).

30.

Başvuru konusu olayda başvurucunun aktifinde kayıtlı Büyük Balçova Otelinin

açık teklif arttırma usulüyle kiralanması ihalesinin iptali istemiyle

başvurucuya karşı İdare Mahkemesinde dava açılmış, İlk Derece Mahkemesi 23/12/2009 tarihinde davanın görev yönünden reddine karar

vermiş; Danıştay Onüçüncü Dairesi, davada idari

yargının görevli olduğu ve husumetin İl Özel İdaresine yöneltilerek davanın

görülmesi gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuş ve İlk

Derece Mahkemesinin bozma kararına uyarak 26/2/2013 tarihli kararıyla

başvurucuyu hasım mevkiinden çıkarması üzerine başvurucu Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuruda bulunmuştur.

31.

Diğer taraftan İlk Derece Mahkemesi 18/4/2013 tarihli

ara kararıyla başvurucuya davayı ihbar etmiş, başvurucunun 22/5/2013 tarihinde

davaya katılma talebinde bulunması üzerine 26/6/2013 tarihinde davalı idare

yanında davaya katılmasına karar vermiş, 12/12/2014 tarihli kararıyla da

başvurucunun lehine olacak şekilde davanın reddine karar vermiştir.

32.

2577 sayılı Kanun’un 31. maddesi ve bu maddenin yollamada bulunduğu 6100 sayılı

Kanun’un 66. ve 67. maddeleri uyarınca idari yargıda davaya katılma talebinde

bulunulabileceği, başvurucu her ne kadar hasım mevkiinden çıkarılması kararı

nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiası ile

bireysel başvuru da bulunmuş ise de başvurucunun davaya katılma talebi üzerine

İlk Derece Mahkemesinin aldığı karar ile davalı idare yanında davaya müdahil

olarak katılmış ve sonrasında dava başvurucu lehine sonuçlanmıştır.

33.

Bu durumda başvurucunun mevzuatta öngörülmüş yargısal başvuru yollarının

tamamını usulüne uygun tüketmeden hasım mevkiinden çıkarılması üzerine doğrudan

bireysel başvuruda bulunduğu görülmektedir.

34.

Açıklanan nedenlerle anayasal hakkının ihlal edildiği iddiasının yetkili derece

mahkemeleri önünde tanınan başvuru yolları usulüne uygun olarak tüketilmeden

bireysel başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından başvurunun, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir

M. Emin KUZ

Raportör : Bahadır YALÇINÖZ Başvurucu : Balçova Termal Turizm ve Otelcilik Ticaret A.Ş. Vekili : Av. Hatice ASLAN ATABAY