Cengiz Nergiz Başvurusu (B. No: 2015/2866)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bir

dokümanın ceza infaz kurumu idaresince o tarihte tutuklu olan başvurucuya

verilmemesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 16/2/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucu, başvuru tarihinde Adana F Tipi Kapalı Ceza İnfaz

Kurumunda (İnfaz Kurumu)tutuklu olarak bulunmaktadır.

9. İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu (Eğitim Kurulu) 12/1/2015 tarihli

kararında, 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin

İnfazı Hakkında Kanun'un 62. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca

"Kürt Sorunu ve Demokratik Ulus Çözümü" ile "Hep Kavgaydı

Yaşamım (2. Cilt)" isimli kitapların başvurucuya teslim edilmemesine karar

vermiştir.

10. Eğitim Kurulu adı geçen ilk kitap hakkında mahkemelerce

verilmiş toplatma kararı bulunduğunu belirtmiştir. Diğer kitapta ise PKK terör

örgütünün kurucuları arasında yer alan, "Sara" kod adıyla bilinen ve

örgütün Avrupa sorumlularından biri olarak 2013 yılına kadar faaliyet gösteren

Sakine Cansız'ınörgüt faaliyetlerinde nasıl yer

aldığı, terör örgütü faaliyetlerinin meşru bir özgürlük hareketi olduğu ve

örnek alınması gerekenbir örgüt üyesinin

otobiyografisinin yazıldığı, ayrıca terör örgütünün amaçlarına ulaşması için koşulsuz

itaat ve çalışmanın özendirildiği ifade edilmiştir.

11. Sonuç olarak Eğitim Kurulu, anılan yayınların başvurucuya

verilmesi hâlinde İnfaz Kurumunda gerçekleştirilen iyileştirme faaliyetlerinin

olumsuz etkileneceği ve bu yayınların belli bir örgüt disiplini oluşturmak

amacıyla örgütsel materyal olarak kullanılacağı sonucuna varmıştır.

12. Eğitim Kurulu kararına karşı başvurucunun Adana İnfaz

Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) yaptığı şikâyet, İnfaz Hâkimliğinin 21/1/2015

tarihli kararıyla kabul edilmiştir. İnfaz Hâkimliği ilk kitap hakkındaki

toplatma kararı suretinin dosyaya eklenmediğini belirtmiştir. Kitaplarda

bulunan resim, fotoğraf ve yorumların İnfaz Kurumu güvenliğini tehlikeye

düşürecek nitelikte olmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle İnfaz Hâkimliği,

kitapların başvurucuya teslim edilmemesine dair Eğitim Kurulu kararının

kaldırılmasına hükmetmiştir.

13. Adana Cumhuriyet savcısı, İnfaz Hâkimliğinin ret kararına

karşı itiraz etmiştir. İtirazı inceleyen Adana 2. Ağır Ceza Mahkemesi,

28/1/2015 tarihinde itirazı kabul etmiştir. Kararın ilgili kısmı şu şekildedir:

"...hükümlünün

itirazında belirtmiş olduğu kitapların yasaklanmamış olması, bu kitapların

cezaevi yönetimince hükümlüye serbestçe verilebileceği anlamına gelmediği,

nitekim basılan ve yayınlanan her kitabın Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca basıma

girmeden önce denetlenmediği, dolayısıyla örgüt propagandası yapan bir kitabın

da bastırılıp satışa çıkarılmasının mümkün olduğu, kitapların içeriği

incelendiğinde de anlatılan olayların PKK Terör Örgütü'nü ve eylemlerini haklı,

hukuka ve vicdana uygun masum eylemler olarak gösterdiği ve bu tür anlatımların

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirleriin Hakkındaki

Kanun'un 1 ve 2 maddesinde belirtilen infazın ıslah edici amacını ortadan

kaldıracağı gözetildiğinde açıklanan nedenlerle kitapların hükümlüye

verilmemesinin 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Hakkındaki Kanun'un

62/3 maddesine uygun olduğu anlaşıldığından ..."

14. Başvurucu 16/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

15. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında gözönünde bulundurulan ulusal hukuk kaynakları için bkz. Halil Bayık [GK], (B. No: 2014/20002,

30/11/2017, §§ 15, 16).

B. Uluslararası Hukuk

16. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında gözönünde bulundurulan uluslararası hukuk kaynakları için

bkz. Ahmet Temiz (6), (B. No:

2014/10213, 1/2/2017, §§ 17, 18).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 18/4/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

18. Başvurucu; başvuruya konu dokümanların kendisine

verilmemesinin keyfî olduğunu, itiraz mercinin

yeterli bir inceleme yapmadan soyut bir gerekçeyle itirazlarını reddettiğini

belirtmiş ve anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp, olay ve olguların hukuki nitelendirmesini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu kapsamda başvurucunun şikâyeti ifade

özgürlüğü bağlamında incelenecektir.

20. Anayasa’nın 26. maddesinin ilgili bölümüşöyledir:

"Herkes, düşünce ve

kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak

açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi

olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...

Bu hürriyetlerin kullanılması, ... kamu

düzeni, kamu güvenliği, ... suçların önlenmesi, ... gereğine uygun olarak

yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir...

Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin

kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir."

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

21. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan

başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

a. Müdahalenin Varlığı

22. Başvuru tarihinde İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunan

başvurucuya gönderilen yazılı bir dokümanın kendisine verilmemesinin, haber

veya fikir alma özgürlüğü ve dolayısıyla ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale

oluşturduğu kabul edilmiştir.

b. Müdahalenin İhlal Oluşturup

Oluşturmadığı

23. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa’nın 13. maddesinde

belirtilen koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa’nın 26. maddesinin

ihlalini teşkil edecektir.Anayasa’nın

13. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

"Temel hak ve

hürriyetler, ... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere

bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik

toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."

24. Sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve somut

başvuruya uygun düşen; kanun tarafından öngörülme, Anayasa’nın 26. maddesinin

ikinci fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma,

demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama

koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

i. Kanunilik

25. Müdahaleye dayanak olan 5275 sayılı Kanun’un 62. maddesinin

kanunla sınırlama ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.

ii. Meşru Amaç

26. Başvuruya konu doküman İnfaz Kurumunun düzeninin ve

güvenliğinin sağlanması ve mahkûmun ıslahı amacıyla başvurucuya verilmemiştir.

Anılan müdahalenin, Anayasa’nın 26. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında meşru

bir amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır.

iii. Demokratik Toplum

Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük

(1) Genel İlkeler

27. Başvuru konusu olay bakımından yapılacak değerlendirmelerin

temel ekseni, müdahaleye neden olan idarenin ve derece mahkemelerinin

kararlarında dayandıkları gerekçelerin ifade özgürlüğünü kısıtlama bakımından

“demokratik toplum düzeninin gereklerine” ve “ölçülülük” ilkelerine uygun

olduğunu inandırıcı bir şekilde ortaya koyup koyamadığı olacaktır (Demokratik

toplum düzeninin gereklerine uygunluk ilkesine ilişkin açıklamalar için bkz. Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151,

4/6/2015, § 51; Mehmet Ali Aydın [GK],

B. No: 2013/9343, 4/6/2015, § 68; Halil

Bayık, § 28; ölçülülük ilkesine ilişkin açıklamalar için bkz. AYM,

E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007; Bekir

Coşkun, §§ 53, 54; Sebahat Tuncel,

B. No: 2012/1051, 20/2/2014, § 84; Mehmet

Ali Aydın, §§ 70-72). İfade özgürlüğüne gerekçesiz olarak veya

Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri (Halil Bayık, §§ 28-43) karşılamayan bir gerekçe ile yapılan

müdahaleler Anayasa'nın 26. maddesini ihlal edecektir (Halil Bayık, § 43).

28. Anayasa Mahkemesi Halil

Bayık kararında, mevcut başvuruya benzer şikâyetlerde derece

mahkemelerinin ve kamu gücünü kullanan diğer organların gerekçelerinin ilgili

ve yeterli sayılabilmesi için kararlarda bulunması gereken ve benzer

başvuruların koşullarına göre değişebilecek unsurları şu şekilde belirlemiştir:

i. Başvurucunun hangi suçtan dolayı hangi tür ceza infaz kurumunda

bulunduğu ve başvurucunun bulunduğu ceza infaz kurumu ile işlediği suçun söz

konusu tedbirin alınmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığı

değerlendirilmelidir.

ii. Bir yayının tümünün veya bir kısmının mahkûma verilmemesi

şeklindeki kısıtlamanın mahkûmun ıslahı ile bağlantısı var ise yayının içeriği

ile mahkûmun ıslahı arasındaki ilişkinin tam olarak gösterilmesi gerekir.

iii. Her mahpusun toplumsal geçmişi ve suç sicili, entelektüel

kapasitesi ve kabiliyeti, şahsi tabiatı, hapis cezasının süresi ve tahliye

edildikten sonrası için beklentileri dikkate alınmalıdır.

iv. Bu bağlamda söz konusu yayınların, terör suçlarından mahpus

olan kişilerin iddia edilen mağduriyetlerin sorumlusu olarak gördükleri

kişilere veya devlete karşı daha fazla şiddete yönelmelerine sebebiyet verip

vermediği değerlendirilmelidir.

v. Mahpusa verilmeyen süreli veya süresiz yayının cinsi,

içeriği, yayımlayanı ve sorunlu görülen kısımların hangileri olduğu

belirtilmeli ve mahpusa verilmesi sakıncalı bulunan kısımların detaylı analizi

yapılmalıdır.

vi. Böyle bir analizin yapılabilmesi için eğer söz konusu

yayının terör örgütleriyle veya terör faaliyetlerinin meşru gösterilmesiyle bir

ilişkisi varsa mahpusun ifade özgürlüğü ile demokratik toplumun terör

örgütlerinin faaliyetlerine karşı kendini korumaya ilişkin meşru hakkı arasında

denge kurulmalıdır.

vii. Zikredilen dengelemenin yapılabilmesi için;

-Bütünüyle ele alındığında müdahaleye konu yayının özel bir

kişiyi, kamu görevlilerini, halkın belirli bir kesimini veya devleti hedef

gösterip göstermediğinin, onlara karşı şiddete teşvik edip etmediğinin,

-Bireylerin fiziksel şiddet tehlikesine maruz bırakılıp

bırakılmadığının, bireylere karşı nefreti alevlendirip alevlendirmediğinin,

-Yayında iletilen mesajda şiddete başvurmanın gerekli ve haklı

bir önlem olduğunun ileri sürülüp sürülmediğinin,

-Şiddetin yüceltilip yüceltilmediğinin; kişileri nefrete,

intikam almaya, silahlı direnişe tahrik edip etmediğinin,

-Suçlamalara yer vererek veya nefret uyandırarak ülkenin bir

kısmında veya tamamında daha fazla şiddete sebebiyet verip vermeyeceğinin,

-Söz konusu yayında yer alan ifadelerin ceza infaz

kurumunun güvenliğini, disiplinini ve düzenini tehlikeye düşürüp düşürmediğinin,

-Terör ve çıkar amaçlı suç örgütü veya diğer suç örgütleri

mensuplarının örgütsel amaçlı olarak haberleşmelerine neden olup olmadığının,

-Kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış

bilgileri, tehdit ve hakaret oluşturan ifadeleri içerip içermediğinin,

-Yayın tarihinde veya mahpusa verilmesinin istendiği sırada

ülkenin bir kısmında veya tamamında çatışmaların yoğunluk derecesi ile ceza

infaz kurumundaki ve ülkedeki tansiyonun yükseklik derecesinin yayının mahpusa

verilmesine etki edip etmediğinin,

-Karara konu sınırlayıcı tedbirin, demokratik bir toplumda

zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik olup olmadığının

ve tedbirin başvurulabilecek en son çare niteliğinde bulunup bulunmadığının,

-Son olarak sınırlamanın, güdülen kamu yararı amacını

gerçekleştirmek için ifade özgürlüğüne en az müdahale eden ölçülü bir sınırlama

niteliğinde olup olmadığının yayının içeriğiyle birlikte değerlendirilmesi

gerekir.

viii. Derece

mahkemelerinin ve kamu gücünü kullanan diğer organların söz konusu

değerlendirmeleri yaparken olayın koşullarına göre uzman kişilerin

görüşlerinden faydalanmaları, gerekirse konusunda uzman sosyal bilimciler,

araştırmacılar ve akademisyenlerden rapor ve görüş almaları her zaman

mümkündür. Böylece süreli veya süresiz bir yayının bir mahpusa verilmemesi

şeklindeki müdahalenin kanunlar ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarında ortaya

konan kriterlere uygunluğunun denetimi daha etkili yapılabilecektir (Halil Bayık, § 45).

(2) İlkelerin Olaya

Uygulanması

29. Başvuruya ilişkin olayda kitap biçimindeki yazılı

dokümanların Eğitim Kurulu tarafından biri hakkında toplatma kararı bulunduğu,

diğerinin ise örgüt kurucularından birinin biyografisi niteliğinde olduğu ve

özetle içeriğinde örgüt faaliyetlerinin meşrulaştırıldığı gerekçesiyle

başvurucuya verilmediği görülmektedir. Eğitim Kurulu kararına yapılan itirazı

inceleyen İnfaz Hâkimliği, söz konusu kitapların İnfaz Kurumunun güvenliğini

tehlikeye düşüren bir içeriği bulunmadığı gerekçesiyle kitapların başvurucuya

verilmemesi kararını kaldırmıştır.

30. İnfaz Hâkimliği kararına itirazı inceleyen Ağır Ceza

Mahkemesi ise nihai olarak haklarında yasaklama kararı bulunmamasına rağmen söz

konusu kitapların içeriğinde terör örgütü faaliyetlerinin meşrulaştırıldığı ve

bu durumun mahkûmun ıslahını engelleyeceği gerekçesiyle İnfaz Hâkimliği

kararının kaldırılmasına ve kitapların başvuruculara teslim edilmemesine karar

vermiştir.

31. Somut olayda söz konusu kitaplar kendisine verilmeyen

başvurucunun bu tarihte henüz tutuklu bulunduğu, Eğitim Kurulu ve itiraz mercinin ise mahkûmun ıslahını engelleyeceği gerekçesiyle

başvuru konusu kitapların başvurucuya teslim edilmemesine karar verdikleri

anlaşılmaktadır. Ceza infaz kurumlarında tutuklu olarak bulunan şahıslar

yönünden tutulma henüz bir tedbir niteliğinde olduğu ve ceza infazı söz konusu

olmadığından, "mahkûmun ıslahı" ilgili bir gerekçe olarak

nitelendirilemez. Bu bağlamda yukarıda sayılan diğer hususları da

değerlendirmediği anlaşılan idare ve derece mahkemelerinin, konu ile tamamen

bağlantısız bir gerekçe ile itirazı reddettiği görülmektedir. Başka bir deyişle

başvuruya konu kitap biçimindeki yazılı dokümanların başvurucuya verilmemesinin

demokratik bir toplumda gerekli olduğu ilgili ve yeterli bir gerekçe ile

gösterilebilmiş değildir.

32. Öte yandan sakıncalı olduğu kabul edilen ifadelerin yer

aldığı bölümler çıkarılarak geri kalan kısmın başvurucuya teslim edilmesinin

mümkün olup olmadığı da tartışılmamıştır. Sakıncalı kısımların yayından

ayrılmasının mümkün olmadığı veya bu kısımlar çıkartıldığında geri kalan

bölümün bir öneminin kalmadığı hâllerde yayının tümünün mahpusa verilmemesi

yoluna gidilebilirse de bu özel durumun da ilgili kararda gerekçelendirilmesi

gerekir (Sinan İyit

(2) [GK], B. No: 2013/1495, 30/11/2017, § 56).

33. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 26. maddesinde güvence

altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

34. Bu ihlal kararı başvuruya konu yayınların başvurucuya

verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. İlgili derece mahkemeleri, Anayasa

Mahkemesi kararında ortaya konulan kriterler ve gösterilen yöntemle yeniden

yargılama yaparak yargılamanın sonucuna göre bahse konu yayınların ya da bir

kısmının başvurucuya verilmesine veya verilmemesine karar vermelidirler.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1)

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. …

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir."

36. Başvurucu ihlalin tespiti ile manevi tazminat talebinde

bulunmuştur.

37. Başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır. Bu ihlal kararı başvuruya konu yayının başvurucuya verilmesi

gerektiği şeklinde yorumlanamaz.

38. İfade özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan

kararın bir örneğinin -Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterler ve

gösterilen yöntemle- yeniden yargılama yapmak ve yargılamanın sonucuna göre

başvurucunun itirazı hakkında yeni bir karar vermek üzere Adana İnfaz

Hâkimliğine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

39. 226,90 TL harç ve 1.980 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.206,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

40. İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucuya bir

dokümanın verilmemesi şeklindeki müdahale yönünden, ifade özgürlüğünün ihlal

edildiğinin tespiti ile kararın, yeniden yargılama yapmak üzere ilgili yargı

merciine gönderilmesine hükmedilmesinin yeterli olacağı değerlendirildiğinden

başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade

özgürlüğünün İHLAL EDİLDİĞİNE,

F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

18/4/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör Yrd.

:

Ceren Sedef

EREN

Başvurucu

:

Cengiz

NERGİZ

Vekili : Av. Rezan SARICA