Durmaz Oto. Petrol Ürünleri İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. Başvurusu (B. No: 2013/1746)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, idarenin cevap

yazısı ve duruşma günü kendisine tebliğ edilmeden hakkındaki idari para

cezasının iptali yönündeki talebinin reddine karar verildiğini belirterek, Anayasa'nın

36. maddesinde belirtilen adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüş ve yeniden yargılanma talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 8/2/2013

tarihinde yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci

Komisyonunca, 29/12/2014 tarihinde kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 25/2/2015 tarihinde kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Adalet Bakanlığının 16/3/2015 tarihli görüş yazısı 23/3/2015 tarihinde başvurucu

vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne cevaplarını içeren

dilekçesini 7/4/2015 tarihinde sunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu şirket adına

kayıtlı 21 KA 534 plakalı araca, taşıma için belirlenen istiap haddinin üstünde

yük taşındığının tespit edildiğinden bahisle 13/10/1983

tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 65. maddesinin birinci

fıkrasının (b) ve (e) bentlerinin ihlal edildiği gerekçesiyle 30/9/2012 tarihli

ve 830213 seri numaralı tutanak ile 7.124,00 TL idari para cezası kesilmiştir.

8. Başvurucu, söz konusu cezaya

karşı Diyarbakır 1. Sulh Ceza Mahkemesine Emniyet Müdürlüğünün ceza kesme

yetkisinin bulunmadığı ve düzenlenen ceza tutanağının usul ve yasaya aykırı

olduğu gerekçesiyle başvuruda bulunmuştur. Başvuru üzerine Mahkeme, 22/10/2012 tarihinde tensip tutanağını düzenleyerek,

4/12/2012 tarihini duruşma günü olarak belirlemiştir. Ancak duruşma günü

taraflara tebliğ edilmemiştir.

9. Mahkeme, idarenin cevabi

yazısı üzerine, 4/12/2012 tarih ve 2012/1134 D. İş

sayılı kararı ile başvurucunun talebini dosya üzerinden reddetmiştir.

11.

Ret gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Kararına itiraz edilen kurum 09/11/2012

tarihli cevap dilekçesinde Diyarbakır ili Elazığ Yolu İplik Kavşağında yapılan

uygulamada durdurulan 21 KA 527 plakalı aracın aşırı yüklü olduğunun görülmesi

üzerine, periyodik muayene ayar ve denetimleri Diyarbakır Ticaret Odası

tarafından sürekli olarak yapılıp kontrol edilen Doğru Petrol 80 tonluk

elektronik tır kantarında yapılan tartım sonucunda aracın yüklü ağırlığının

48840 kg olarak tespit edilerek idari para cezası uygulandığını, aracın tartım

sonuçları ile araca ait polnet çıktısının ve

uygulanmış olan trafik idari para cezası karar tutanağının gönderildiği

karayolları trafik kanununun 65 maddesinde araçların yüklenmesinde

yönetmeliklerle belirlenen ölçü ve esaslara aykırı olarak azami yüklü

ağırlığının veya izin verilen azami yüklü ağırlığın aşılması halinde 3562 TL

işletene ve gönderene ayrı ayrı idari para cezası verileceği işleten ve

gönderenin aynı olması halinde 1.fıkraya uymayan işleten ve gönderen için

uygulanacak idari para cezasının toplamının uygulanacağının belirtildiğini

idari para cezası karar tutanağı düzenleme yetkisinin Karayolları Trafik

Kanunu’nun düzenlenmesi başlığının 2. bölümünde düzenlendiğini yapılan işlemin

yasalara uygun olduğunu belirtmiş cevap dilekçesi ekinde buna ilişkin aracın

tartım sonucu polnet çıktısı trafik idari para cezası

karar tutanağı, tebliğat kabul listesi, Diyarbakır 5.

Asliye Ceza Mahkemesinin örnek kararı ve yönetmelik fotokopisini gönderdiği

görülmüştür.

Tüm dosya kapsamı dikkate alınarak yükü gönderen ile

işletenin aynı olması nedeniyle toplam 7124 TL idari para cezasının kesildiği,

Karayolları Trafik Yönetmeliğine göre emniyet müdürlüğünün ceza kesme

yetkisinin bulunduğu,düzenlenen

tutanağın usul ve yasaya uygun bulunduğu görülmekle itirazın reddine karar

vermek gerekmiştir.”

10. Başvurucu, anılan karara

karşı Diyarbakır 3. Asliye Ceza Mahkemesine itiraz etmiştir.

11. Diyarbakır 3. Asliye Ceza

Mahkemesinin 11/1/2013 tarihli ve 2013/27 D. İş sayılı

kararıyla başvurucunun itirazı, düzenlenen tutanağın usul ve yasaya uygun

olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.

12. Anılan kararın gerekçesinin

ilgili kısmı şöyledir:

“…Tüm dosya kapsamı dikkate alınarak yükü gönderen ile

işletenin aynı olması nedeniyle toplam 7124 TL idari para cezasının kesildiği,

Karayolları Trafik Yönetmeliğine göre Emniyet Müdürlüğünün ceza kesme

yetkisinin bulunduğu, düzenlenen tutanağın usul ve yasaya uygun bulunduğu

görülmekle itirazın reddine karar vermek gerekmiştir.”

13. İtirazın reddi kararı,

başvurucuya 24/1/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

14. Bireysel başvuru 8/2/2013 tarihinde yapılmıştır.

B. İlgili Hukuk

15. 2918 sayılı Kanun'un 65.

maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Araçların

yüklenmesinde, yönetmeliklerle belirlenen ölçü ve esaslara aykırı olarak;

…

b) Azami yüklü

ağırlığın veya izin verilen azami yüklü ağırlığın aşılması,

…

e) Tehlikeli ve

zararlı maddelerin gerekli izin ve tedbirler alınmadan taşınması,

…

yasaktır.

Birinci fıkranın (b)

bendine uymayarak;

…

e) % 25'in üzerinde

fazla yüklemelerde 3.000 Türk Lirası,

…

İşleten ve gönderenlere ayrı ayrı idarî para cezası

verilir.”

16. 13/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı

Kabahatler Kanunu’nun “Başvurunun

incelenmesi” kenar başlıklı 28. maddesinin ilgili fıkraları

şöyledir:

“…

(4) Mahkeme, başvuruda bulunan kişilere cevap dilekçesinin

bir örneğini tebliğ eder; talep üzerine veya re'sen

tarafları çağırarak belli bir gün ve saatte dinleyebilir.

Dinleme için belirlenen günle tebligatın yapılacağı gün arasında en az bir

haftalık zaman olmasına dikkat edilir. Dinleme sırasında taraflar veya

avukatları hazır bulunur. Mazeretsiz olarak hazır bulunmama, yokluklarında

karar verilmesine engel değildir. Bu husus, tebligat yazısında açıkça

belirtilir.

…

(6) Dinlemede sırasıyla; hazır bulunan başvuru sahibi ve

avukatı, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun temsilcisi, varsa tanıklar dinlenir,

bilirkişi raporu okunur, diğer deliller ortaya konulur.

(7) Mahkeme, ilgilileri dinledikten ve bütün delilleri

ortaya koyduktan sonra aleyhinde idarî yaptırım kararı verilen ve hazır bulunan

tarafa son sözünü sorar. Son söz hakkı, aleyhinde idarî yaptırım kararı verilen

tarafın kanunî temsilcisi veya avukatı tarafından da kullanılabilir. Mahkeme

son kararını hazır bulunan tarafların huzurunda açıklar…”

17. 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı

Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik

Yönetmeliği’nin (Yönetmelik) 161. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Karayolları Trafik Kanununda yazılı trafik suçlarını

işleyenler hakkında;

a) Emniyet Genel Müdürlüğünün;

1) Trafik zabıtası personeli, …,

tarafından suç veya ceza tutanağı düzenlenir…”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 7/5/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun

8/2/2013 tarihli ve 2013/1746 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği

düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

19. Başvurucu, İlk Derece

Mahkemesince, kararına itiraz edilen idarenin cevap dilekçesinin bir örneğinin

kendisine tebliğ edilmediğini, bu nedenle Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğünün

dosyaya sunduğu cevap dilekçesine karşı herhangi bir beyanda bulunamadığını,

ayrıca Diyarbakır 1. Sulh Ceza Mahkemesince 4/12/2012

tarihi olarak belirlenen duruşma gününün de kendisine bildirilmediğini,

böylelikle davalı idarenin cevaplarına karşı savunma yapamadığını ve

Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

20. Başvurucu, idarenin cevap

yazısı ve duruşma günü kendisine tebliğ edilmeden karar verildiğini ileri

sürmüştür. Başvurucunun iddialarının esas itibariyle Anayasa’nın 36. maddesinde

düzenlenen adil yargılanma hakkının unsurları olan silahların eşitliği ve

çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlaline ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

Başvurucu, bu yöndeki iddiasını davalı idarenin cevaplarına karşı savunma

yapmasına imkân verilmemesi bağlamında dile getirmiştir. Bu nedenlerle,

başvurucunun iddia ettiği koşullar ve iddialarını dile getirme biçimi dikkate

alınarak somut başvuru, adil yargılanma hakkının belirtilen unsurları

çerçevesinde incelenmiştir.

21. Başvurucu, idarenin cevap

dilekçesinin kendisine tebliğ edilmediğini, duruşma açılması kararı verilmesine

rağmen bu karardan daha sonra vazgeçildiğini, bu nedenlerle savunma imkânından

mahrum kaldığını belirterek, Anayasa’nın 36. maddesinde belirtilen adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

22. Adalet Bakanlığı görüşünde,

adil yargılama hakkında yer alan güvencelerden birinin de silahların eşitliği

ilkesi olduğu, bu ilke gereği davanın taraflarından birinin diğeri karşısında

zayıf duruma düşürülmemesi gerektiği, somut başvuruda tebliğ edilmesi gereken

belgeler tebliğ edilmiş olsaydı başvurucunun hangi ilave tezleri ileri

süreceğine ilişkin açıklamada bulunmadığı, bu durumun silahların eşitliği

ilkesinin ihlal edilip edilmediği incelenirken göz önünde bulundurulması

gerektiği yönünde beyanlarda bulunmuştur.

23. Başvurucu, başvuru

formundaki iddiaları tekrarlamış duruşma açılmamasını değil, duruşma açılması

kararı verilmesine rağmen bu karardan sonradan vazgeçilmesinin ihlal teşkil

ettiğini ileri sürmüştür.

24. Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın

36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü, Sözleşme’nin

6. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) lafzi

içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına

dâhil edilen silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesi gibi ilke ve

haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38).

25. “Hakkaniyete

uygun yargılanma”nın temel unsuru, yargılamanın “çelişmeli” olması ve taraflar arasında “silahların eşitliği”nin sağlanmasıdır (Benzer

yöndeki AİHM kararı için bkz. Rowe ve Davis/Birleşik Krallık [BD], B. No: 28901/95, 16/2/2000, § 60). Adil yargılanma hakkının unsurlarından

olan çelişmeli yargılama ilkesi taraflara dava malzemesi hakkında bilgi sahibi

olma ve yorum yapma hakkının tanınmasını ve bu nedenle tarafların yargılamanın

bütününe aktif olarak katılmasını gerektirmektedir. Bu anlamda, mahkemece

tarafların dinlenilmemesi, taraflara delillere karşı çıkma imkânı verilmemesi,

yargılama faaliyetinin hakkaniyete aykırı hale gelmesine neden olabilecektir

(Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Ruiz-Mateos/İspanya, § 63; Feldbrugge/Hollanda, B. No. 8562/79, 29/05/1986, § 44).

26. Silahların eşitliği

ilkesinin tamamlayıcısı olan çelişmeli yargılama ilkesi, kural olarak bir hukuk

ya da ceza davasında tüm taraflara, gösterilen kanıtlar ve sunulan görüşler

hakkında bilgi sahibi olma ve bunlarla ilgili görüş bildirebilme imkânı

vermektedir (Benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. J.J./Hollanda, B. No: 9/1997/793/994,

27/3/1998, § 43; Vermeulen/Belçika,

B.No: 19075/91, 20/2/1996, § 33).

27. Adil yargılanma hakkının unsurlarından

biri de silahların eşitliği ilkesidir. Silahların eşitliği ilkesi davanın

taraflarının usuli haklar bakımından aynı koşullara

tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma

düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile

getirme fırsatına sahip olması anlamına gelir (Yaşasın

Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013,

§ 32).

28. Genel anlamda hakkaniyete

uygun bir yargılamanın yürütülebilmesi için silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama

ilkeleri ışığında taraflara tanık delili de dâhil olmak üzere delillerini sunma

ve inceletme noktasında da uygun imkânların tanınması gerekir. Bu anlamda,

delillere ilişkin dengesizlik veya hakkaniyetsizlik iddiaları da yargılamanın

bütünü ışığında değerlendirilecektir (Yüksel Hançer,

B. No. 2013/2116, 23/1/2014, § 19). Bu bakımdan, daha

önce ulaşılamayan bilgi ve belgelere üst yargılama aşamasında ulaşılmış ve

bunlara karşı iddia ve itirazlar dile getirilmiş ise silahların eşitliği ilkesi

ihlal edilmiş sayılmayabilir. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru

kapsamındaki görevi, somut olayın usul kurallarına uygunluğunu denetlemek

değil, adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvencelerin somut olayda ihlal

edilip edilmediğini denetlemektir.

29. Başvurucu, İlk Derece

Mahkemesinin, 5326 sayılı Kanun’un 28. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer

alan “Mahkeme, başvuruda bulunan kişilere

cevap dilekçesinin bir örneğini tebliğ eder” şeklindeki açık hükme

uygun davranmadığını ve duruşma gününü kendisine tebliğ etmeden hakkındaki

idari para cezasının iptali yönündeki başvurunun reddine karar verdiğini

belirterek, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

30. 2918 sayılı Kanun'un 65.

maddesine göre, azami yüklü ağırlığın veya izin verilen azami yüklü ağırlığın

aşılması nedeniyle işleten ve gönderenlere ayrı ayrı idarî para cezası

uygulanır. Başvuru formu ve ekli belgeler ile dosya kapsamından; 30/9/2012 tarihinde Diyarbakır ili Elazığ Yolu İplik

Kavşağında yapılan uygulamada durdurulan 21 KA 534 plakalı aracın aşırı yüklü

olduğunun görülmesi üzerine aracın yapılan tartımı sonucunda mevzuatta

belirtilen azami yüklü ağırlığın aşıldığı gerekçesiyle 2918 sayılı Kanun’un 65.

maddesine istinaden, 830213 seri numaralı

‘idari para cezası karar tutanağı’ düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Tutanakta; aracın cinsi, rengi ve plakası, kabahatin işlendiği yer, hangi

kabahatin işlendiği, kabahatin nasıl tespit edildiği, tutanağı düzenleyen

görevlinin ad ve soyadı ile sicil numarası ve ceza tutarı ile ilgili bilgiler

yer almaktadır. Tebliğ evrakından, bu tutanağın başvurucuya tebliğ edildiği ve

başvurucunun bu tutanağın tebliği ile hakkındaki idari para cezasından haberdar

olduğu görülmektedir.

31. Diyarbakır İl Emniyet

Müdürlüğü tarafından Mahkemeye gönderilen cevap yazısında, trafik uygulamasında

durdurulan 21 KA 534 plakalı aracın azami yüklü ağırlığını aştığı gerekçesiyle

2918 sayılı Kanun’un 65. maddesine istinaden, 830213 seri numaralı ‘idari para cezası karar tutanağı’

düzenlendiği belirtilmiş, tartıma dayanak belge (kantar fişi) ile idari para

cezasını kesmeye yetkili olduklarına dair emsal mahkeme kararları/yönetmelik

fotokopisi yazı ekinde gönderilmiştir.

32. Mahkemenin, önce tarafları

dinlemeye karar vermesi ve

sonradan bu kararından vazgeçmesi bir özensizliği göstermekte ise de, dinleme

gününün taraflara tebliğ edilmediği ve kararın dosya üzerinden verildiği

anlaşılmaktadır.

33. Diyarbakır İl Emniyet

Müdürlüğünün cevabi yazısının ‘idari para

cezası karar tutanağı’ içeriğinde belirtilenlerden başka

başvurucunun bilgisi dâhilinde olmayan ek açıklamalar içermediği, ‘idari para cezası karar tutanağı’nın iptaline yönelik

başvuru dilekçesinde de bu açıklamalara gerekli itirazların yapıldığı,

başvurucu tarafından, aracın belirtilen tarihte o güzergâhta yük taşımadığına

dair bir iddianın ileri sürülmediği görülmektedir. Diğer yandan, idarenin cevap

yazısının ekindeki kantar fişi ile emsal mahkeme kararlarının da üst yargılama

aşamasında öğrenildiği, dilekçede bunlara yönelik gerekli itirazların ileri

sürüldüğü ve “itirazın reddi”

kararında bu şikâyetlerin tartışıldığı anlaşılmaktadır.

34. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkelerinin ihlal

edildiğine ilişkin başvurusunun, açık ve görünür bir ihlalin olmaması nedeniyle

“açıkça dayanaktan yoksun”

olduğundan kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör : Akif YILDIRIM Başvurucu : Durmaz Oto. Petrol Ürünleri İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. Temsilcisi : Remzi DURMAZ Vekili : Av. Devrim BİÇEN