Emel Leloğlu Başvurusu (B. No: 2013/3512)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, müdür yardımcısı

olarak görev yaptığı okulun müdürü ve kendisinden önceki vekil müdür yardımcısı

tarafından her türlü psikolojik taciz, baskı ve mobbing

uygulamasına maruz kaldığı ve neticesinde psikolojisinin bozularak tedavi

görmek zorunda kaldığı iddiasıyla yaptığı suç duyurusu üzerine şüpheliler

hakkında soruşturma izni verilmemesine karar verilmesi ve yapılan tahkikatın

adil olmaması nedeniyle, Anayasa’nın 17. ve 36. maddelerinde güvence altına

alınan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, ihlalin tespitiyle soruşturma

izni verilmemesine ilişkin kararın ortadan kaldırılmasına karar verilmesini

talep etmiştir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 22/5/2013 tarihinde

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön

incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölümün İkinci

Komisyonunca, 31/12/2013 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm

tarafından yapılmak üzere dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde

belirtildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, 15/2/2011 tarihi

itibarıyla müdür yardımcısı olarak göreve başladığı okulun müdürü ve

kendisinden öncesi müdür vekili hakkında 2/11/2012 tarihinde Bakırköy

Cumhuriyet Savcılığına verdiği dilekçe ile okul müdürünün kendisini sürekli

aşağıladığını, görev ve yetkilerini elinden aldığını, hademe ve nöbetçi

öğretmenin yapacağı işleri yapmaya zorladığını, dedikodusunu yaptığını,

hakkında soruşturmalar açılmasına ve disiplin cezasıyla cezalandırılmasına

neden olduğunu, kendisine ait olan imza yetkisini önceki vekil müdür

yardımcısına kullandırdığını, hakkında açtırdığı soruşturmalar sonucu başka bir

okula atanmasına neden olduğunu ve benzeri birtakım mobbing

uygulamaları sonucu psikolojisinin bozulmasına ve tedavi görmesine yol

açıldığını belirterek suç duyurusunda bulunmuştur.

6. Şüpheliler hakkında

düzenlenen ön inceleme raporuna istinaden, Bakırköy Kaymakamlığının 17/12/2012

tarih ve 2012/34 sayılı evrakı kapsamında, ileri sürülen iddiaların sübuta

ermediği gerekçesiyle ilgililer hakkında soruşturma izni verilmemesine karar

verilmiştir.

7. Başvurucu tarafından

soruşturma izni verilmemesi kararına karşı yapılan itiraz İstanbul Bölge İdare

Mahkemesinin 19/3/2013 tarih ve E.2013/157, K.2013/149 sayılı kararı ile, ön

inceleme raporunda hazırlık soruşturması yapılmasına yeterli bilgi ve belgenin

dosya muhteviyatı itibarıyla mevcut olmadığının anlaşıldığı belirtilerek

reddedilmiştir.

8. Ret kararı 25/4/2013

tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, 22/5/2013 tarihinde süresi

içinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

9. 4/12/2004 tarih ve 5271

sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. ve 173. maddeleri, 2/12/1999 tarih ve

4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında

Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrası, 5. maddesinin birinci fıkrası, 6. ve 9.

maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

10. Mahkemenin 17/7/2014

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 22/5/2013 tarih ve 2013/3512

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

11. Başvurucu, yaklaşık bir yıl

müdür yardımcısı olarak görev yaptığı okulun müdürü tarafından sürekli

aşağılandığını, görev ve yetkilerinin elinden alındığını, hademe ve nöbetçi

öğretmenin yapacağı işleri yapmaya zorlandığını, dedikodusunun yapıldığını,

hakkında soruşturmalar açılmasına ve disiplin cezasıyla cezalandırılmasına

neden olunduğunu, kendisine ait olan imza yetkisinin önceki vekil müdür

yardımcısına kullandırıldığını, hakkında açtırılan soruşturmalar sonucu başka

bir okula atandığını ve benzeri birtakım mobbing

uygulamaları neticesinde psikolojisinin bozulduğunu, bu sebeple tedavi

gördüğünü, belirtilen eylemler nedeniyle yaptığı suç duyurusu üzerine ilgililer

hakkında soruşturma izni verilmemesine karar verildiğini, yaptığı itirazın da

reddedildiğini ve bu kapsamda yapılan soruşturmanın adil olmadığını beyan

ederek, Anayasa’nın 17. ve 36. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Adil

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiği İddiası

12. Başvurucu, görev yaptığı

kurumda mobbinge maruz kaldığı iddiasıyla Bakırköy

Cumhuriyet Savcılığına yaptığı şikâyet sonucunda yapılan tahkikatta bazı

tanıklarının dinlenilmediğini, muhakkiklerin taraflı davrandığını, soruşturma

kapsamında verilen kararların gerekçesiz ve iddiaları çürütmekten yoksun

olduğunu, soruşturma izni verilmemesi kararına karşı yaptığı itiraz

başvurusunda duruşma talep etmesine rağmen Bölge İdare Mahkemesince duruşma

yapılmaksızın karar verildiğini belirterek, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

13. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin

kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine

başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş

olması şarttır.”

14. 30/11/2011 tarih ve 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf

olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal

edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

15. Anılan Anayasa ve Kanun

hükmüne göre, Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının

incelenebilmesi için, kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen

hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin

kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak

koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18).

16. Anayasa’nın “Hak arama

hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahiptir.”

17. AİHS’nin “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6.

maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile

ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar

konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir. ….”

18. Anayasa’nın 36. maddesinin

birinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil

yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Anayasa’da adil yargılanma

hakkının kapsamı düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin,

Sözleşme’nin “Adil yargılanma hakkı”

kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir (B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 38).

19. Sözleşme’nin adil yargılanma

hakkını düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin “medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili

uyuşmazlıkların” ve bir “suç

isnadının” esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğu

belirtilerek hakkın kapsamı bu konularla sınırlandırılmıştır. Bu ifadeden, hak

arama hürriyetinin ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek

için, başvurucunun ya medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın

tarafı olması ya da başvurucuya yönelik bir suç isnadı hakkında karar verilmiş

olması gerektiği anlaşılmaktadır (B. No: 2012/917, 16/4/2013, § 21).

20. Bir ceza davasında üçüncü

kişilerin suçlanması veya cezalandırılmasını talep eden mağdur, suçtan zarar

gören, şikâyetçi veya katılan sıfatını haiz kişiler, adil yargılanma hakkının

koruma alanı dışında kalmaktadır. Bu kuralın istisnaları, ceza davasında medenî

hak talebine imkân veren bir sistemin benimsenmiş veya ceza davası sonucunda

verilen kararın hukuk davası açısından etkili ya da bağlayıcı olması hâlleridir

(B. No. 2013/1845, 7/11/2013, § 37; Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Perez/Fransa, B. No: 47287/99, 12/2/2004, §

70).

21. Hukuk sistemimiz açısından,

5271 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesi ile ceza muhakemesinde şahsi hak

iddiasında bulunma imkânı ortadan kalkmış olup, başvurucunun ceza muhakemesi

sürecinde medeni haklarını ileri sürme imkânı bulunmamaktadır. Ayrıca somut

olayda başvurucunun isteğinin üçüncü kişilerin cezalandırılmasıyla, verilen

soruşturma izni verilmemesine dair kararın etkilerinin de ceza muhakemesi

süreci ile sınırlı olduğu ve başvurucunun iddiaları göz önünde bulundurulduğunda

hukuk yargılaması açısından bağlayıcı bir etkisi bulunmadığı anlaşılmaktadır

(B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 24).

22. Açıklanan nedenlerle,

Anayasa’nın 36. maddesine dayanan ihlal iddiasının konusunun, Anayasa’da

güvence altına alınmış ve Sözleşme kapsamında yer alan temel hak ve

özgürlüklerin koruma alanı dışında kaldığı anlaşılmakla, başvurunun bu

kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Anayasa’nın 17. Maddesinin İhlal Edildiği İddiası

23. Başvurucu, müdür yardımcısı

olarak görev yaptığı okulun müdürü ve kendisinden önceki vekil müdür yardımcısı

tarafından her türlü psikolojik taciz, baskı ve mobbing

uygulamasına maruz kaldığını ve neticesinde psikolojisinin bozularak tedavi

görmek zorunda kaldığını belirterek, Anayasa’nın 17. maddesinde tanımlanan

haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

24. Anayasa’nın 17. maddesinin

birinci ve üçüncü fıkraları şöyledir:

“Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve

geliştirme hakkına sahiptir.

...

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan

haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”

25. Sözleşme’nin “İşkence yasağı” kenar başlıklı 3. maddesi

şöyledir:

“Hiç kimseye işkence

veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya ceza uygulanamaz.”

26. Anayasa’nın 17. maddesinin

birinci fıkrasında, herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakkına sahip olduğu belirtilmekte olup, bu düzenlemede yer verilen maddi ve

manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı, Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde

özel yaşama saygı hakkı kapsamında güvence altına alınan fiziksel ve zihinsel

bütünlük hakkı ile bireyin kendisini gerçekleştirme ve kendisine ilişkin

kararlar alabilme hakkına karşılık gelmektedir (B. No: 2013/2187, 19/12/2013, §

30).

27. Anayasa’nın 17. maddesinin

üçüncü fıkrasında ise kimseye “işkence”,

“eziyet” yapılamayacağı ve

kimsenin “insan haysiyetiyle bağdaşmayan”

muamele ve cezaya tabi tutulamayacağı düzenlenmiş olup, hüküm Sözleşme’nin 3.

maddesi kapsamında güvence altına alınmış olan hukuksal çıkarları

kapsamaktadır. Belirtilen düzenlemede yer alan ifadeler arasında bir yoğunluk

farkı bulunmakta olup, kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne en ağır

şekilde zarar veren muamelelerin “işkence”,

bu seviyeye varmayan fakat yine de vücutta zarar ya da yoğun fiziksel veya

ruhsal ızdırap veren insanlık dışı muamelelerin “eziyet”, küçük düşürücü ve alçaltıcı

nitelikteki daha hafif muamelelerin ise “insan

haysiyetiyle bağdaşmayan” muamele veya ceza olarak belirlenmesi

mümkündür (B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 22).

28. Ancak, bir eylemin

Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsamına girebilmesi için asgari

bir ağırlık düzeyine ulaşmış olması gerekir. Bu asgari eşiğin aşılıp

aşılmadığının belirlenmesinde her somut olayın özellikleri dikkate alınarak bir

değerlendirme yapılması esastır. Bu bağlamda, muamelenin süresi, fiziksel ve

manevi etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi faktörler

önem taşımaktadır (B. No. 2012/969, 18/9/2013, § 23). Somut olaydaki veriler

ışığında, belirtilen ağırlık eşiğinin altında kalan muamele ve eylemlerin ise,

diğer haklar kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.

29. AİHM içtihadında da, başvuru konusu iddiaların Sözleşme'nin 3. maddesinin

güvence kapsamında yer alması için minimum bir ağırlığa varması gerektiği kabul

edilmekte ve acımasız, insanlık dışı veya küçük düşürücü muamele veya cezanın

ağır ve kasıt içeren şekli olarak kabul edilen işkencenin, şiddetli acı veya

eziyet uygulanması, acının kasıtlı olarak uygulanması ve bilgi almak,

cezalandırmak veya korkutmak gibi amaçlı bir muameleyi içermesi gerektiği

benimsenmektedir. Önceden tasarlanarak saatlerce uygulanan ve gerçek yaralar ve

en azından ağır fiziki ve ruhsal acılar çektiren muameleler ise insanlık dışı

muamele olarak değerlendirilmektedir. Küçük düşürücü muamelenin ise,

mağdurlarda korku ve aşağılık duygusu oluşturan, küçük düşürücü ve alçaltıcı

nitelikte olan muameleleri ifade ettiği kabul edilmekte ancak, söz konusu

muamelenin amacının ilgili kişiyi küçük düşürmek veya alçaltmak olup olmadığı

ve sonuçları itibarıyla mağdurun kişiliğini Sözleşme'nin 3. maddesi ile

uyuşmayan bir olumsuzlukta etkileyip etkilemediği üzerinde durulmaktadır (B.

No: 2013/2284, 15/4/2014, § 34).

30. Yukarıda yer verilen

tespitlerden de anlaşılacağı üzere, doğası gereği cezaların veya menfi hareket

ve eylemler ile olumsuz hayat deneyimlerinin, kişinin fiziki ve ruhsal

değerlerini etkilemesi ve kişide stres, üzüntü ve sair menfi tezahürlere yol

açması ve bu etkileri açısından özellikle küçük düşürücü muamele kavramını

çağrıştırması mümkün olmakla birlikte, belirtilen eylemlerin Sözleşme’nin 3.

maddesi anlamında işkence, insanlık dışı veya küçük düşürücü muamele ve bu

kavramların Anayasa’nın 17. maddesinde yer verilen muadilleri olan işkence,

eziyet veya haysiyetle bağdaşmayan muamele veya ceza olarak

nitelendirilebilmesi için, mağdurun sübjektif niteliklerinin yanı sıra

muamelenin uygulanış şekli ve yöntemi ile özellikle meydana getirdiği fiziksel

ve ruhsal etkiler açısından önemli bir ağırlığa ulaşmış olması gerekmektedir

(B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 35).

31. Belirtilen tespitler

ışığında somut olay incelendiğinde, başvurucu tarafından esasen, müdür

yardımcısı olarak görev yaptığı okulun müdürü tarafından sürekli aşağılandığı,

görev ve yetkilerinin elinden alındığı, hademe ve nöbetçi öğretmenin yapacağı

işleri yapmaya zorlandığı, dedikodusunun yapıldığı, hakkında soruşturmalar

açılmasına ve disiplin cezasıyla cezalandırılmasına neden olunduğu, kendisine

ait olan imza yetkisinin önceki vekil müdür yardımcısına kullandırıldığı,

hakkında açtırılan soruşturmalar sonucu başka bir okula atandığı ve benzeri birtakım

mobbing uygulamaları neticesinde psikolojisinin

bozulduğu, bu sebeple tedavi görmekte olduğu, bu suretle manevi zarara

uğratıldığı ve bu kapsamda Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal edildiği iddiasıyla

başvuruda bulunulduğu anlaşılmaktadır. Başvurucu tarafından iddia edilen

eylemlerin fiziksel ve manevi etkileri, süresi ve yoğunluk derecesi gibi

unsurların değerlendirilmesi neticesinde; belirtilen eylemlerin, kişilik

haklarını ihlal ederek başvurucu üzerinde fiziki ve ruhsal etkilerinin olması

mümkün olmakla birlikte, özellikle kamu görevlisi olan başvurucunun yetişkin

bir birey olması ve mesleki statüsü de nazara alındığında, Anayasa’nın 17.

maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında değerlendirilmesi için gerekli olan asgari

eşiği aştığı söylenemez.

32. Belirtilen nedenlerle

başvurucunun şikâyetinin, maddi ve manevi varlığın korunması hakkı ile

bağlantılı olarak Anayasa’nın 17. maddesinin birinci fıkrası kapsamında

değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

33. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“… Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının

tüketilmiş olması şarttır.”

34. 6216 sayılı Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal

için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel

başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir”

35. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,

bireysel başvuruda bulunulmadan önce, ihlal iddiasının dayanağı olan işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru

yollarının tamamının tüketilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak

ihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun

yollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılar (B. No: 2012/1027, 20, 12/2/2013,

§§ 19–20; B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 26).

36. Ancak belirtilen hükümlerde

yer verilen olağan başvuru yolları ibaresinin, başvurucunun şikâyetleri

açısından makul bir başarı şansı sunabilecek ve bir çözüm sağlayabilecek

nitelikte, kullanılabilir ve etkili başvuru yolları olarak anlaşılması

gerekmektedir. Ayrıca, başvuru yollarını tüketme kuralı ne kesin ne şeklî

olarak uygulanabilir bir kural olup, bu kurala riayetin denetlenmesinde

münferit başvurunun koşullarının dikkate alınması esastır. Bu anlamda, yalnızca

hukuk sisteminde bir takım başvuru yollarının varlığının değil, aynı zamanda

bunların uygulama şartları ile başvurucunun kişisel koşullarının gerçekçi bir

biçimde ele alınması gerekmektedir. Bu nedenle başvurucunun, kendisinden

başvuru yollarının tüketilmesi noktasında beklenebilecek her şeyi yerine

getirip getirmediğinin başvurunun özellikleri dikkate alınarak incelenmesi

gerekir (B. No: 2013/2355, 7/11/2013, § 28; B.

No: 2013/2284, 15/4/2014, § 42; Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. İlhan /Türkiye, B. No. 22277/93,

27/7/2000, §§ 56–64).

37. Bireyin fiziksel ve zihinsel

bütünlüğü, Anayasa’nın 17. maddesinde yer verilen “maddi ve manevi varlık” kapsamında yer almaktadır. Devlet,

bireyin maddi ve manevi varlığının bir parçası olan fiziksel ve zihinsel

bütünlüğe keyfi olarak müdahale etmemek ve üçüncü kişilerin saldırılarını

önlemekle yükümlüdür. Ancak Devletin, bireylerin maddi ve manevi varlığına

yönelik olarak yapılan müdahalelere karşı etkili mekanizmalar kurma

çerçevesindeki pozitif yükümlülüğü, tüm müdahale türleri açısından mutlaka

cezai soruşturma ve kovuşturma yapılmasını gerekli kılmaz. Belirtilen haksız

müdahalelere karşı bireyin korunması hukuk muhakemesi yoluyla da mümkündür.

Nitekim fiziksel ve zihinsel bütünlüğe yapılan müdahaleler için ülkemizde hem

cezai hem de hukuki koruma öngörülmüştür. Ancak hukukumuz açısından, mobbing teşkil eden ve psikolojik taciz, şiddet ve yıldırma

türünden davranış grubu olarak kabul edilen ve somut başvuruya konu eylemlere

benzer eylemlerin içinde ceza hukuku anlamında suç teşkil eden fiillerin yer

alması durumunda, bu alandaki yaptırımlara tabi tutulma olanağı bulunmakla

beraber, özel hukuk anlamında bu tür fillerin tazminat davasına konu

edilebildiği görülmektedir. Yargı kararları nazara alındığında, belirtilen

tazmin imkanının, kişinin kamu görevlisi veya özel hukuka tabi bir hizmet

sözleşmesi çerçevesinde görev yapması nazara alınarak,

hem idari yargı hem de adli yargı alanında yer alan yargısal makamlarca

sağlandığı anlaşılmaktadır (Y.H.G.K. 25/9/2013 tarih ve E.2012/9-1925,

K.2013/1407; Danıştay 8. Dairesi 16/4/2012 tarih ve E.2008/10606, K.2012/1736).

Dolayısıyla bir bireyin, somut başvuruda belirtilen fiillere benzer eylemler

vasıtasıyla fiziksel ve zihinsel bütünlüğüne müdahale edildiği iddiasıyla,

hukuk davası yoluyla daha etkin bir giderim sağlaması mümkündür (B. No:

2013/2284, 15/4/2014, § 43).

38. Hukuka veya sözleşmeye

aykırı bir fiil nedeniyle başkasına verilmiş olan zararın tazmin edilmesi

yükümlülüğünü ifade eden hukuki sorumluluk, ceza hukuku alanında suç diye

adlandırılan insan davranışına göre daha geniş bir hukuka aykırı davranış

grubunu kapsamaktadır. Bir eylemin suç teşkil edebilmesi için ilgili kanunda

açıkça tanımlanması gerekirken haksız fiil için böyle bir sınırlamaya yer

verilmemektedir. Ayrıca, ceza hukuku alanında taksire dayalı sorumluluğun

istisnai nitelik taşımasına rağmen, kasten veya taksirle başkalarına verilen

zararın hukuki sorumluluk kapsamında giderim imkânının daha fazla olduğu, ceza

hukuku alanında objektif sorumluluğa yer verilmezken hukuki sorumluluk alanında

objektif sorumluluk esasının da etkin şekilde uygulandığı ve hukuki sorumluluk

alanında aynı maddi vakıalar çerçevesinde daha düşük bir ispat standardı

kullanılarak kişisel sorumluluğun söz konusu olabildiği anlaşılmaktadır. Bunun

yanı sıra, hukuk sistemimizde ceza muhakemesinde şahsi hak iddiasında bulunma

imkânı ortadan kaldırılırken, hukuki sorumluluk alanındaki tazmin

yükümlülüğünün asıl gayesinin zarar görenin zararının telafi edilmesi olduğu

nazara alındığında, özellikle somut başvuruya konu ihlal iddiasına benzer uyuşmazlıklar

açısından, hukuki tazmin yolunun daha yüksek başarı şansı sunabilecek,

kullanılabilir ve etkili bir başvuru yolu olduğu anlaşılmaktadır (B. No:

2013/2284, 15/4/2014, § 44).

39. Başvuruya konu olayda,

başvurucu tarafından, müdür yardımcısı olarak görev yaptığı okulun müdürü

tarafından sürekli aşağılandığı, görev ve yetkilerinin elinden alındığı, hademe

ve nöbetçi öğretmenin yapacağı işleri yapmaya zorlandığı, dedikodusunun

yapıldığı, hakkında soruşturmalar açılmasına ve disiplin cezasıyla cezalandırılmasına

neden olunduğu, kendisine ait olan imza yetkisinin önceki vekil müdür

yardımcısına kullandırıldığı, hakkında açtırılan soruşturmalar sonucu başka bir

okula atandığı ve benzeri birtakım mobbing

uygulamaları neticesinde psikolojisinin bozulduğu, bu sebeple tedavi görmekte

olduğu, belirtilen eylem ve işlemler yoluyla kendisine mobbing

uygulandığı belirtilerek suç duyurusunda bulunulduğu, yürütülen soruşturma

sonucunda şüpheliler hakkında soruşturma izni verilmemesine karar verildiği,

ancak başvurucu tarafından somut başvuru açısından daha etkili bir giderim yolu

olan hukuk davası açma yoluna gidilmediği anlaşılmaktadır.

40. Yukarıda yer verilen

tespitler çerçevesinde, fiziksel ve zihinsel bütünlüğe ait unsurlara karşı

yapıldığı iddia edilen müdahaleler ile ilgili olarak, başvurucu tarafından

yalnızca ceza muhakemesi yoluna başvurulmuş olduğu nazara alındığında, Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için tüm başvuru yollarının

tüketilmesi koşulunun yerine getirildiği söylenemez (B. No: 2013/2284,

15/4/2014, § 46).

41. Açıklanan nedenlerle,

başvurucu tarafından fiziksel ve zihinsel bütünlüğüne ait unsurlara karşı

yapıldığı iddia edilen müdahaleler ile ilgili olarak yalnızca ceza muhakemesi

yoluna başvurulduğu ve somut başvuru açısından daha etkili bir giderim yolu

olan hukuk davası açma imkânı kullanılmaksızın bireysel başvuruda bulunulduğu

anlaşıldığından, başvurunun bu kısmının “başvuru

yollarının tüketilmemesi” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

KALELİ

Üyeler : Zehra Ayla PERKTAŞ Burhan ÜSTÜN Nuri NECİPOĞLU Zühtü ARSLAN Raportör : Elif KARAKAŞ Başvurucu : Emel LELOĞLU