Emine Kalkan Başvurusu (B. No: 2014/4746)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, 28/1/2004

tarihinde Kızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tescil davasının makul

sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüş, tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 7/4/2014 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca 27/5/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına ve dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından

24/7/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 19/8/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, 28/1/2004

tarihinde Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde, davalı Maliye Hazinesinin

hüküm ve tasarrufu altında bulunan, taşlık ve kıraç iken tarım arazisi haline

getirilen seksen dönüm taşınmazın imar ve ihyaya dayalı kazandırıcı zamanaşımı

nedeniyle tescili istemli dava açmıştır.

8. Kızıltepe 1. Asliye Hukuk

Mahkemesi 17/9/2006 tarihli ve E.2004/32, K.2006/381 sayılı kararı ile davanın

kabulüne ve 30.650,06 m² yerin başvurucu adına tesciline karar vermiştir.

9. Temyiz incelemesi sonucunda

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 9/4/2007 tarihli ve E.2007/1973, K.2007/2161 sayılı

ilâmı ile İlk Derece Mahkemesinin kararını, taraf teşkilinin eksiksiz olarak

yerine getirilmesi ve uyuşmazlık hakkında daha ayrıntılı inceleme yapılarak

karar verilmesi gerektiğini belirterek bozmuştur.

10. Bozma kararına uyarak

dosyayı tekrar incelemeye alan Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/5/2010

tarihli ve E.2007/527, K.2010/412 sayılı kararı ile yeniden davanın kabulüne

hükmetmiştir.

11. Davalı tarafın talebi

üzerine temyiz incelemesinden geçen bu karar da Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin

28/3/2011 tarihli ve E.2010/4647, K.2011/1733 sayılı ilâmı ile İlk Derece

Mahkemesinin eksik araştırma ve incelemeye dayalı karar verdiği gerekçesi ile

bozulmuştur.

12. Dosya yeniden kendisine

gelen Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesi, 21/3/2012 tarihli celsede bozmaya

uyma kararı vermiş, 29/1/2014 tarihli celsede ise taşınmazda keşif yapılmasına,

keşfin yapılabilmesi için başvurucunun iki haftalık kesin süre içinde keşif

giderini yatırmasına hükmetmiş, duruşmayı 7/5/2014 gününe ertelemiştir.

13. Başvurucu, 7/4/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

14. Kızıltepe 1. Asliye Hukuk

Mahkemesi 7/5/2014 tarihli oturumda, başvurucunun keşif ücretini yatırmadığını

tespit ederek, söz konusu bedelin yatırılması için başvurucuya yeniden iki

haftalık kesin süre vermiş, duruşmayı 6/6/2014 gününe ertelemiştir.

15. Kızıltepe 1. Asliye Hukuk

Mahkemesi, 6/6/2014 tarihli sonraki duruşmada da keşif giderini yatırmayan

başvurucunun, söz konusu giderin suç üstü ödeneğinden karşılanması talebini

reddederek, gerekli gider yatırılmadığından E.2012/97, K.2014/634 sayılı kararı

ile davanın reddine hükmetmiştir.

16. İlk Derece Mahkemesinin

davanın reddine yönelik gerekçeli kararı halen taraflara tebliğ aşamasındadır.

B. İlgili

Hukuk

17. 12/1/2011 tarih ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “Usul

ekonomisi ilkesi” kenar başlıklı 30. maddesi şöyledir:

"Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir

biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla

yükümlüdür."

18. 22/11/2001 tarih ve 4721

sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 712. ve 716. maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

19. Mahkemenin 22/6/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 7/4/2014 tarih ve 2014/4746

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

20. Başvurucu, 28/1/2004

tarihinde Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tescil davasının makul

sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

21. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda

açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

22. Başvurucu, 28/1/2004 tarihinde Kızıltepe 1. Asliye Hukuk

Mahkemesinde açtığı tescil davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek,

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

23. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında,

ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak

suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil

yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36.

maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul

sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan

süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de, Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği,

makul sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (Güher Ergun ve Diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

24. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, §§ 41–45).

25. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, Asliye Hukuk Mahkemesi

nezdinde açılan taşınmazın tescili davasının söz konusu olduğu görülmekle, 1086

sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile 6100 sayılı Kanun’da yer alan

usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve

yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 49).

26. Medeni hak ve

yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde,

sürenin başlangıcı kural olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama

sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği

tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih,

28/1/2004 tarihidir.

27. Sürenin bitiş tarihi ise,

çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme

tarihidir. Ancak devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinin

devamı sırasında da yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas

alınacak sürenin bitiş anı başvurunun karara bağlandığı tarihtir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 52).

28. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, yargılamanın konusunun, Maliye Hazinesinin hüküm ve

tasarrufu altında bulunan, taşlık ve kıraç iken tarım arazisi haline getirilen

seksen dönüm taşınmazın, imar ve ihya hukuki nedenine dayalı kazandırıcı

zamanaşımı nedeniyle tescili istemi olduğu, 28/1/2004 tarihinde açılan davanın

İlk Derece Mahkemesinin17/9/2006 tarihli kararı ile kabulüne hükmedildiği, bu

kararın Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 9/4/2007 tarihli ilâmı ile bozulduğu,

bozmanın ardından İlk Derece Mahkemesince yargılamaya devam edilerek, 26/5/2010

tarihli karar ile tekrar davanın kabulüne hükmedildiği, ancak bu kararın da

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 28/3/2011 tarihli ilâmı ile bozulduğu, bozma

üzerine Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin davayı görmeye devam ettiği,

29/1/2014 ve 7/5/2014 tarihli oturumlarda başvurucuya iki kez keşif giderini

yatırması için süre verdiği, 6/6/2014 tarihli oturumda ise keşif giderinin

halen yatırılmamış olmasından dolayı davanın reddine hükmettiği, davanın

reddine ilişkin bu kararın halen taraflara tebliğ aşamasında olduğu

anlaşılmıştır.

29. 6100 sayılı Kanun’un

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle yargılamada sürati temin etmeye

hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar verilmiştir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).

30. Başvuruya konu tescil davasının incelenmesinde; hukuki

meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı, delillerin

toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler dikkate

alındığında, başvurucu tarafından yargılama masraflarının zamanında

yatırılmaması nedeniyle duruşmaların iki kez ertelendiği hususu da göz önünde

bulundurularak, söz konusu on bir yılı aşkın yargılama sürecinde makul olmayan

bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

31. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi

Yönünden

32. Başvurucu, adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş, ihlalin tespiti ile 40.000,00 TL manevi

tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

33. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere

dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

34. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin on bir yılı aşkın süredir devam eden yargılama süreci

nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net

10.000,00 TL manevi tazminat

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

35. Başvurucu tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca

tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

1.706,10 TL

yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

36. Başvuruya konu yargılamanın

on bir yılı aşkın süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesine

gönderilmesine,

22/6/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd. : İsmail Emrah PERDECİOĞLU Başvurucu : Emine KALKAN Vekili : Av. İsmail DOĞAN