Emine Özdoğan ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/8802)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, iş kazası sonucu ölüm nedeniyle açılan maddi ve

manevi tazminat davasında hükmedilen tazminat miktarlarının yetersiz olması ve

yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 12/6/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve

bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağını

bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular tarafından murislerinin iş kazası sonucu ölümü

nedeniyle uğradıkları zararın tazmini istemiyle 2/6/2006 tarihinde Ankara 5. İş

Mahkemesinde işveren Şirket aleyhine dava açılmıştır. Yargılama kapsamında

yapılan incelemeler doğrultusunda 28/4/2011 tarihli karar ile başvurucuların maddi

zararlarının Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılandığı belirtilerek

maddi tazminat taleplerinin reddine, manevi tazminat yönünden ise alınan

bilirkişi raporu çerçevesinde her bir başvurucu için ayrı ayrı 40.000 TL'ye

hükmedilmiştir.

9. Temyiz incelememesi sonucu ilk derece mahkemesinin kararı,

Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 30/10/2012 tarihli ilamı ile SGK tarafından

başvuruculara bağlanan gelirlerin ilk peşin değerinin rücu edilebilecek

kısmının hesaplanması ve bilirkişi raporunda belirlenen zarar tutarından

indirilmesi gerektiği belirtilerek maddi tazminat yönünden usul ve yasaya

aykırı bulunmuştur. Daire, manevi tazminat yönünden ise hâkimin zararın

hesaplanmasında takdir hakkını kullanırken ülkenin ekonomik koşulları,

tarafların sosyal ve ekonomik durumları, paranın satın alma gücü, tarafların

kusur durumu, olayın ağırlığı, sürekli iş göremezlik oranı, işçinin yaşı, olay

tarihi gibi özellikleri gözönünde tutması, bunun

yanında olayın işverenin sağlık ve güvenlik önlemlerini yeterince almamasından

kaynaklandığını da gözetmesi gerektiğini belirtmiş; bu kapsamda belirlenen

miktarların fazla takdir edildiğini ifade ederek bozmaya hükmetmiştir.

10. Bozma ilamı üzerine dava dosyasını tekrar değerlendiren

Ankara 5. İş Mahkemesi; yeniden yaptırılan bilirkişi incelemesinin ardından

23/10/2013 tarihli kararı ile bozma ilamı doğrultusunda davanın kısmen kabulüne

hükmetmiş, başvurucu Emine Özdoğan yönünden 200 TL maddi ve 30.000 TL manevi

tazminatın, başvurucu Ferhat Özdoğan ve Nejat Özdoğan yönünden ayrı ayrı 25.000

TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline hükmetmiştir.

11. İlk derece mahkemesi kararı Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin

17/4/2014 tarihli ilamı ile onanmış ve yargılama sona ermiştir.

12. Başvurucular, onama ilamını 14/5/2014 tarihinde öğrendiklerini

beyan ederek 12/6/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 9/1/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

14. Başvurucular, makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

16. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin olan iş mahkemeleri

nezdinde açılan davalarda yargılama süresi tespit edilirken sürenin başlangıç

tarihi olarak uyuşmazlığı karara bağlayacak davanın açıldığı, sürenin sona

erdiği tarih olarak yargılamanın sona erdiği (Nesrin

Kılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013 § 69), yargılaması devam eden

davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Mehmet Salih Ayyıldız, B. No: 2012/397,

17/11/2014, § 25).

17. İş mahkemelerinde görülen davalarda yargılama süresinin

makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç

dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu

ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin

niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Nesrin

Kılıç, §§ 57, 58).

18. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olaydaki yaklaşık 8 yıllık yargılama

süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

19. Açıklanan nedenlerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

B. Diğer İhlal İddiaları

20. Başvurucular; murislerinin iş kazası sonucu ölümü nedeniyle

uğradıkları zararın tazmini istemiyle açtıkları dava sonunda hükmedilen maddi

ve manevi tazminat miktarlarının yetersiz olduğunu ve somut durumları dikkate

alındığında eksik hesaplandığını belirterek adil yargılanma, sosyal güvenlik ve

çalışma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu kapsamda başvurucuların şikâyetlerinin

özünün derece mahkemeleri tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve

yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna

ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

22. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki

hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama ve sonuçlar Anayasa

Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır (Ahmet

Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

23. Başvurucular tarafından ileri sürülen iddialar, mahkemelerce

delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup

mahkeme kararlarında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik

oluşturan bir hususun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının

kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

24. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

26. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde

bulunmuştur.

27. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır.

28. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvuruculardan Emine Özdoğan ile Nejat Özdoğan'a aynı konutu

paylaştıkları, ekonomik birliktelik içerisinde oldukları dikkate alınarak net

12.350 TL manevi tazminatın müştereken ödenmesine; başvurucu Ferhat Özdoğan'a

ayrıca net 12.350 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

29. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için

başvurucuların uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal

arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Başvurucuların bu konuda herhangi bir belge

sunmamış olması nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi

gerekir.

30. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.980

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.186,10 TL yargılama giderinin

başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme

olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre

için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Ankara 5. İş Mahkemesine (E.2012/1135,

K.2013/1386) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

9/1/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah

PERDECİOĞLU

Başvurucular

:

1. Emine

ÖZDOĞAN

2. Ferhat

ÖZDOĞAN

3. Nejat

ÖZDOĞAN

Vekili

:

Av. Lale

İNCESU