Fatma Aydın ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2017/36763)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; yargılama aşamasında yürürlüğe giren kanun hükmünün

aleyhe sonuç doğuracak şekilde uygulanması nedeniyle mülkiyet hakkının, lehe

nispi vekâlet ücreti yerine maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle de

mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 31/10/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Dağıtım tarifeleri içinde yer alan, teknik olan ve teknik

olmayan kayıp maliyeti şeklinde ifade edilen kayıp

kaçak elektrik; dağıtım sistemine giren toplam enerji ile

tüketicilere fatura edilen enerji arasındaki farkı oluşturan elektrik

enerjisidir. Bu kayıp, elektriğin dağıtımı sırasındaki teknik sorunlardan

meydana gelebileceği gibi elektriğin mevzuata aykırı kullanılmasından da

kaynaklanabilmektedir (AYM, E.2016/150, K.2017/179, 28/12/2017). Dağıtım

faaliyetinin yürütülmesi sırasında kaçınılmaz olarak ortaya çıkan bu kayıp

kaçak elektrik maliyetinin tüketicilere yansıtılmasından oluşan bedel de kayıp

kaçak bedeli olarak adlandırılmaktadır. Yargıtay, kayıp kaçak bedeli ile bu

bedel üzerinden tahsil edilen bedellerin kurallara uygun davranan abonelerden

tahsilinin hukuk devleti ile bağdaşmayacağını kabul etmekte iken Danıştay, söz

konusu bedelin tahsilinin dayanağı olan idari işlemin iptaline dair açılan

davaları anılan bedelin elektrik piyasası faaliyetlerinin düzgün yürütülmesi,

kaliteli ve sürekli bir elektrik hizmeti sağlanmasının teminini amaçladığı

gerekçesiyle reddetmektedir.

8. Başvurucuların murisi zirai faaliyetleri kapsamında 7/1/2005

tarihinde elektrik abonesi olmuştur. Başvurucuların murisinin kullandığı

elektriğe ilişkin olarak adına düzenlenen faturalara kayıp kaçak bedeli de

yansıtılmıştır.

9. Başvurucular 7/1/2015 tarihinde Aksaray 2. Asliye Hukuk

Mahkemesinde (Mahkeme) abonelik tarihinden itibaren tahsil edilen kayıp kaçak

bedeli ve bu bedel üzerinden çeşitli adlar altında yapılan tahsilatlar

nedeniyle tazminat davası açmışlardır.Başvurucular, Yargıtay Hukuk Genel

Kurulunun (HGK) Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (Daire) tarafından da benimsenen

21/5/2014 tarihli kararına dayanmıştır.

10. Başvurucular 21/4/2015 tarihli dilekçesiyle dava değerini

4.985,06 TL artırarak toplam 5.485,06 TL olarak

bildirmiş ve gerekli olan harçları yatırmıştır.

11. Mahkeme 14/5/2015 tarihli kararla davayı kabul etmiş ve

kabul edilen alacak miktarı üzerinden hesaplanan 1.500,00 TL vekâlet ücretinin

de davalı şirketten alınarak başvuruculara ödenmesine karar vermiştir.

12. Hüküm davalı tarafça temyiz edilmiştir. Yargıtay 3. Hukuk

Dairesi 1/12/2016 tarihli kararla Yargıtay içtihatlarında kayıp kaçak bedeli

adı altında ve bu bedele bağlı olarak başka adlarla bedel tahsilinin mümkün

olmadığını belirtmişse de daha önceden açılan ve görülmekte olan davalarda

uygulanması hükmünü de içeren 4/6/2016 tarihli ve 6719 sayılı Kanun'un 21.

maddesi ile yapılan değişiklikler karşısında hukuki durumun yeniden

değerlendirilmesi gerektiğinden ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.

13. Mahkeme, bozma ilamına uyarak yapmış olduğu yargılama

sonunda 6/4/2017 tarihli kararla başvurucuların davanın açıldığı tarihteki

içtihatlara göre davayı açmakta haklı olmakla birlikte dava tarihinden sonra

yürürlüğe giren 6719 sayılı Kanun ile 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik

Piyasası Kanunu'na eklenen geçici 20. madde uyarınca Türkiye Cumhuriyeti Enerji

Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından onaylanan tarifelerin

uygulanmasının zorunlu olduğu ve mahkemelerin denetim yetkisinin bedelin

Kurumun düzenleyici işlemlerine uygunluğu ile sınırlı olduğu gerekçesiyle

davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına ve

başvurucular lehine 1.980 TL maktu vekâlet ücretine karar vermiştir.

14. Hüküm, başvurucular tarafından temyiz edilmiştir. Yargıtay

6/9/2017 tarihinde ilk derece mahkemesi kararını onamıştır.

15. Nihai karar 29/9/2017 tarihinde başvuruculara tebliğ

edilmiş, başvurucular 31/10/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. Aksaray Tır Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti.,

(B. No: 2017/36736, 1/9/2018, §§ 17-46) başvurusu hakkında verilen karar.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 15/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

18. Başvurucular, Yargıtay HGK'nın 21/5/2014 tarihli kararı ve

bu kararı benimseyen Daire kararları uyarınca elektrik abonelerinden kayıp

kaçak bedeli altında para tahsil edilmesinin mümkün olmadığını ileri sürmüştür.

Başvurucular; anılan kararlara dayanarak dava açtıklarını ve ilk derece

mahkemesince davanın kabulüne karar verildiğini ancak temyiz aşamasında yapılan

kanun değişikliği sonucunda konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer

olmadığına karar verildiğini, böylece zarara uğradıklarını belirterek mülkiyet

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

2. Değerlendirme

19. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa’nın

35. maddesi şöyledir:

“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz.”

20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).Başvurucuların kayıp kaçak bedeli altında

yapmış oldukları ödemelerin istirdadı amacıyla açmış oldukları davanın kanun

değişikliği nedeniyle sonuçsuz kalmasına ilişkin tüm iddialarının mülkiyet

hakkı, lehine nispi vekâlet yerine maktu vekâlet ücretine karar verilmesi ile

ilgili iddialarının ise adil yargılanma hakkı başlıkları altında incelenmesi

uygun görülmüştür.

21. Anayasa Mahkemesi daha önce benzeri şikâyetleri Aksaray Tır Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti. başvurusunda

incelemiş ve sonuca bağlamıştır. Buna göre elektrik abonelerinden kayıp kaçak

bedeli adı altında tahsilat yapılmasının mülkiyet hakkına yönelik bir müdahale

olduğunu kabul etmiş ve müdahaleyi mülkiyetin kullanımının kontrolüne veya

düzenlenmesine ilişkin üçüncü kural çerçevesinde incelemiştir (Aksaray Tır Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti., §

55).Kanunilik ölçütü yönünden uyuşmazlığa uygulanacak olan 6446 sayılı Kanun'un

17. maddesi adli ve idari yargı mercileri tarafından farklı olarak

yorumlanmakta iken kanun koyucunun çelişkiyi ortadan kaldırmak amacıyla 6446

sayılı Kanun'a ek bir düzenleme yaptığına ve anılan düzenlemenin yürürlüğe

girdiği tarih itibarıyla henüz sonuçlanmamış uyuşmazlıklara da uygulanmasının

öngörüldüğüne vurgu yapılmıştır (Aksaray Tır

Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti., § 64).

22. Anayasa Mahkemesi müdahalenin elektriğin yeterli, kaliteli,

sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin

kullanımına sunulması ve yargı kolları arasındaki farklılıkların giderilerek

hukuki güvenliğin sağlanması bakımından meşru bir amaca yönelik olduğunu tespit

etmiştir (Aksaray Tır Nakliyat San. ve Tic.

Ltd. Şti., § 68). Son olarak ölçülülük bağlamında ise elektrik

abonelerinden kayıp kaçak bedeli adı altında bedel tahsil edilip

edilemeyeceğine ilişkin uygulamanın çelişkili olduğu dikkate alındığında kanun

koyucunun amacının yargı kolları arasındaki farklılığı gidermeye ve dolayısıyla

hukuki güvenliği sağlamaya yönelik olduğu belirtilmiştir. Ayrıca tahsil edilen

bedelin hangi nedenle ölçüsüz olduğu hususunda da bir açıklama yapılmadığına da

işaret edilerek müdahalenin başvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet

yüklemediği kanaatine varılmıştır (Aksaray

Tır Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti., §§ 72-75).

23. Başvuru konusu olayda da bu ilkelerden ayrılmayı gerektirir

bir durum bulunmadığından müdahalenin meşru amacının dayandığı kamu yararı ile

başvurucuların mülkiyet hakkının korunması arasındaki adil dengenin bozulmadığı

sonucuna varılmıştır.

24. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN bu görüşe katılmamıştır.

B. Adil Yargılanma

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

25. Başvurucular, ilk derece mahkemesince verilen 14/5/2015

tarihli ilk kararda da lehlerine nispi vekâlet ücretine hükmedilmiş ve davanın

açıldığı tarihte haklı olduğu belirtilmişken mevzuata aykırı şekilde nispi

yerine maktu vekâlet ücretine karar verilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal

ettiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

26. Anayasa Mahkemesi daha önce benzeri şikâyetleri Aksaray Tır Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti. başvurusunda

incelemiş ve sonuca bağlamıştır (Aksaray Tır

Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti. §§ 78-87). Buna göre Anayasa'nın 36.

maddesinde medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklarda lehe hükmedilen

vekâlet ücretinin oranına ilişkin bir güvence bulunmadığı gibi lehe vekâlet

ücretine hükmedilmemesinin mahkemeye erişim hakkıyla da bir ilgisi yoktur.

Ayrıca başvurucular, kamu tüzel kişisi aleyhine açmış oldukları davada

lehlerine nispi vekâlet ücretine hükmedilmemesinin adil yargılanma hakkı

kapsamındaki diğer güvencelere tesir ettiğini de ortaya koyabilmiş değildir

(Benzer yönde bkz. Aksaray Tır Nakliyat San.

ve Tic. Ltd. Şti. § 86).

27. Bu nedenle adil yargılanma hakkına yönelik bir müdahalenin

bulunulmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu

sonucuna ulaşılmıştır.

28. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

15/1/2020 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

Mahkememiz Birinci Bölüm çoğunluğu tarafından Anayasanın 35.

maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasının açıkça

dayanaktan yoksun bulunduğu yönündeki gerekçeye ve sonuca, aynı konudaki

Aksaray Tır Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (B. No: 2017/3636)

başvurusunda yazdığım Karşıoyumdaki gerekçelerle katılmamaktayım.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : 1. Fatma AYDIN 2. Hasan AYDIN 3. Leyla YILDIRIM 4. Meryemana AYDIN 5. Nigari ASAL 6. Sabri AYDIN 7. Sadık AYDIN 8. Sadi AYDIN 9. Sami AYDIN Vekili : Av. Abdulkerim YENİL Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili