Fatma İskender ve Utku İskender Başvurusu (B. No: 2015/5055)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ceza davasında beyanları mahkûmiyete belirleyici

kanıt olarak esas alınan tanığın sorgulanmasına fırsat verilmemesi ve

yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 19/3/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

8. Başvurucu Ramazan İskender (R.İ.) 17/4/2015 tarihinde vefat

etmiştir.

9. Başvurucunun eşi Fatma İskender, kendisi ve velayeten oğlu Utku İskender adına 11/5/2015 tarihinde

kayda giren dilekçeyle başvuruya devam etmek istediğini bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göre

ilgili olaylar özetle şöyledir:

11. Müteveffa R.İ., diğer sanıklarla birlikte iki farklı tarihte

silah kullanmak suretiyle aynı mağdurun cep telefonlarını gasbettiği

isnadıyla 8/11/2005 tarihinde gözaltına alınmıştır.

12. Bursa Cumhuriyet Başsavcılığının 11/1/2007 tarihli

iddianamesiyle R.İ. hakkında nitelikli yağma suçundan kamu davası açılmıştır.

13. Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 2/11/2010 tarihli

kararıyla R.İ.nin müsnet

suçtan iki kere 8 yıl 4 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir.

14. Karar, Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 11/2/2015 tarihli

kararıyla onanmıştır.

15. R.İ., kararı 20/2/2015 tarihinde öğrendiğini beyan etmiş ve

19/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

16. R.İ.nin 17/4/2015 tarihinde ölmesi

üzerine Mahkeme 14/5/2015 tarihli ek kararıyla R.İ.ye verilen hapis cezasına

ilişkin ilamın ortadan kaldırılmasına ve ilamın infaz edilmeden iadesine karar

vermiştir.

17. R.İ.nin eşi Fatma İskender kendisi

ve oğlu Utku İskender adına bireysel başvuruya devam etmek istediğini

bildirmiştir. Başvurucu; eşi R.İ.nin başvuruya konu

yargılama nedeniyle intihar ettiğini, bireysel başvuru neticesinde verilen

karara göre yargılamanın yenilenmesi ve tazminat taleplerinde bulunacağını

belirtmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları

18. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Ergezen/Türkiye (B. No: 73359/10, 8/4/2014, §§ 27, 28)

başvurusunda, başvurucunun AİHM nezdinde başvuruda bulunduktan sonra ölmesi

üzerine yakınlarının başvuruya devam etmeyi istemeleri durumu ile başvurudan

önce ölen kişi adına doğrudan ölenin yakınları tarafından başvuruda bulunma

durumunun ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir (benzer yöndeki

karar için bkz. Valentin Câmpeanu Adına Hukuki Kaynaklar Merkezi/Romanya [BD], B.

No: 47848/08, 17/7/2014, § 97).

19. AİHM, ilke olarak ölmeden önce asıl başvurucu tarafından

yapılan bir başvurunun ölenin yakınları tarafından takip edilebilmesi için

yakınlarının başvurunun devamında yeterli menfaatlerinin olması gerektiğini

belirtmektedir (Hristozov ve Diğerleri/Bulgaristan, B. No:

47039/11, 358/12, 13/11/2012, § 71; Valentin Câmpeanu Adına Hukuki Kaynaklar Merkezi/Romanya, § 97)

Çünkü bu durumda asıl başvurucu, kişisel tercihini kullanarak Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi'nden (Sözleşme) doğan haklarının ihlal edildiği yönünde

ölmeden önce bizzat başvuruda bulunmuştur (Ergezen/Türkiye,§ 29).

20. Ölmeden önce asıl başvurucu tarafından yapılan bir başvuruda

AİHM'e göre belirleyici husus başvuruya konu hakkın

mirasçılara devredilip edilemeyeceği değil başvuruya devam etmek isteyen

yakınların bu konuda meşru menfaatlerinin bulunup bulunmadığıdır (Ergezen/Türkiye, § 29).

21. AİHM'e göre başvuru karara

bağlanmadan önce ölen kişinin başvuruya devam etmek isteyen yakınlarının

bulunmaması veya bu türden bir istekte bulunan kişilerin başvurucunun mirasçısı

ya da yeterince yakın akrabası olmaması ya da ölenin yakınlarının başvurunun

devamında meşru bir menfaatlerinin bulunduğunu ortaya koyamaması hâlinde düşme

kararı verilebilir (benzer yöndeki karar için bkz. Leger/Fransa, B. No: 19324/02, 30/3/2009, § 50). Ancak

Anayasa'nın uygulanması, yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve

sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı

hâllerde incelemeye devam edebilir (benzer yöndeki karar için bkz. Karner/Avusturya, B. No: 40016/98, 24/6/2003, §

25).

22. AİHM Ergezen/Türkiye başvurusunda, başvuruda

bulunduktan sonra vefat eden başvurucu yakınlarının başvuruya devam etme

isteklerini ellerindeki belgelere göre yeterli menfaatleri bulunduğu

gerekçesiyle kabul etmiş ve yargılamanın makul süreyi aştığı sonucuna ulaşarak

Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkrasının ihlal edildiğine karar vermiştir.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 12/12/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

24. Başvurucular, R.İ.nin

yargılanmasına ilişkin olarak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüşlerdir.

25.R.İ.nin eşi ve oğlu olan başvurucuların makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki iddiaları açısından tazminat

talepleri bulunmaktadır. Bu nedenle başvuruya devam etmede yeterli menfaatleri

bulunduğu değerlendirilen başvurucular için başvuru ehliyeti açısından bir

eksiklik bulunmamaktadır.

26. Bununla birlikte başvurunun diğer kabul edilebilirlik

kriterleri yönünden de incelenmesi gerekir.

27. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)

kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya

da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği

iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara

ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin

yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini

tartışmıştır (Ferat Yüksel, §§ 27-36).

28. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru

yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı vetazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler

doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal

iddialarıyla ilgilibaşarı şansı sunma ve yeterli

giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu

tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil

niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş

olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36)

29. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Diğer İhlal İddiaları

31. Başvurucular, R.İ.nin yargılanması

sırasında mağdura yaptırılan teşhisin usulüne uygun olmadığını ve tanıkların

duruşmada dinlenmesi taleplerinin haksız olarak reddedildiğini belirterek adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenar

başlıklı 46. maddesinde kimlerin bireysel başvuru yapabileceği sayılmış olup

anılan maddenin (1) numaralı fıkrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel

başvuruda bulunabilmesi için temel üç ön koşulun birlikte bulunması

gerekmektedir. Bu ön koşullar, başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri

sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı başvurucunun güncel bir hakkının ihlal edilmesi, bu

ihlalden dolayı kişinin kişisel olarak

ve doğrudan etkilenmiş olması,

bunların sonucunda da başvurucunun kendisinin

mağdur olduğunu ileri sürmesi gerekir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014, §§ 42-45).

33. Bireysel başvuruda mağdur

kavramı, davada menfaat veya dava ehliyeti kurallarından bağımsız bir şekilde

yorumlanır. Ayrıca mağdur

kavramının yorumu, günümüzde toplumun koşulları ışığında değişime tabi olup bu

kavram aşırı biçimcilikten uzak bir şekilde uygulanmalıdır (Fetih Ahmet Özer, B. No: 2013/6179,

20/3/2014, § 24 ).

34. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

(İçtüzük) “Düşme kararı” kenar

başlıklı 80. maddesi şöyledir:

“(1)

Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde

düşme kararı verilebilir:

…

ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden

ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden

görülmemesi.

(2)

Bölümler ya da Komisyonlar; yukarıdaki fıkrada belirtilen nitelikteki bir

başvuruyu, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların

kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli

kıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir.”

35. Somut olayda R.İ.nin vefat etmesi

üzerine Mahkemece, R.İ. hakkında verilen mahkûmiyet kararının ortadan

kaldırılmasına karar verildiği (bkz. § 17) gözetildiğinde, ihlale neden

olduğunu ileri sürdükleri kamusal işlem veya eylemden ne şekilde

etkilendiklerini açıklamayan başvurucuların söz konusu işlem ya da eylemden

kişisel olarak etkilenmedikleri anlaşılmaktadır. Bu nedenle başvurunun bu

kısmının incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmadığı tespit

edilmiştir.

36. Öte yandan İçtüzük'ün 80.

maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen başvurunun incelenmesinin devamında

Anayasa'nın uygulanması, temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi

ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı herhangi bir durumun da söz

konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

37. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının incelenmesinin

sürdürülmesini haklı kılan bir nedenin kalmadığı anlaşıldığından İçtüzük’ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi

gereğince başvurunun bu kısmının düşmesine karar

verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

12/12/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Tuğçe TAKCI

Başvurucular

:

1. Fatma

İSKENDER

2. Utku

İSKENDER

Vekili

:

Av. Sedat

KARTAL