Fatma Kurtulan Başvurusu (B. No: 2012/561)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

FATMA KURTULAN BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2012/561)

Karar Tarihi: 20/11/2014

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, tutuklama

koşulları bulunmadığı halde tutuklanması, tutukluluğun devamı kararlarının

gerekçelerinin soyut olması ve makul sürede hakkında dava açılmadan

tutukluluğunun devam ettirilmesi nedenleriyle Anayasa’nın 19. maddesinde

düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini iddia etmiş ve

tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 6/11/2012

tarihinde Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde belirlenen eksiklikler

tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca, 21/2/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına ve dosyanın Bölüm’e

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 13/3/2014 tarihinde yapılan toplantıda, kabul edilebilirlik

ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve başvurunun bir örneğinin Adalet

Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.

5. Adalet Bakanlığı görüşünü 5/5/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.

6. Adalet Bakanlığı tarafından

Anayasa Mahkemesine sunulan görüş başvurucuya 9/5/2014

tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu, diyeceklerini 21/5/2014

tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru dilekçesi, ekleri,

Bakanlık görüş yazısı ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerde ifade

edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Eski bir milletvekili olan

başvurucu, mülga 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza

Muhakemesi Kanunu’nun 250. maddesi ile görevli İstanbul Cumhuriyet Başsavcıvekilliğince yürütülmekte olan 2010/521 sayılı

soruşturma kapsamında “PKK/KCK Örgütüne üye

olmak” suçlaması ile 13/1/2012 tarihinde gözaltına alınmıştır.

9. Başvurucu, İstanbul 14. Ağır

Ceza Mahkemesinin (CMK.250.maddesi ile görevli) 16/1/2012

tarih ve 2012/5 sorgu sayılı kararı ile PKK/KCK terör örgütüne üye olma

suçundan tutuklanmıştır. Karar gerekçesinde, “şüphelilerin üzerlerine atılı olan silahlı PKK/KCK

terör örgütüne üye olmak suçunu işlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin

varlığını gösteren olguların bulunması, sanıkların kaçma şüphesi içerisinde

olmaları, suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, örgütsel eylemlerin

yoğunluğu ve suçun niteliğine göre CMK 100/3-a, 8 maddesi gereğince tutuklama

nedenlerinin var olduğu kabul edildiğinden şüpheliler Fatma Kurtulan, … ‘ın CMK 100 ve devamı

maddeleri gereğince TUTUKLANMALARINA” denilmiştir.

10. Başvurucunun 9/7/2012

tarihli tahliye talebi üzerine İstanbul 1 nolu Hakimliği (3713 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile görevli)

27/7/2012 tarih ve 2012/28 değişik iş sayılı kararı ile tahliye talebinin

reddine karar verilmiştir.

11. Başvurucu bu karara karşı

itiraz yoluna başvurmuştur. Başvurucunun itirazı, İstanbul 2 No'lu Hakimliğinin 12/9/2012 tarih

ve 2012/103 D.İş sayılı kararı ile reddedilmiştir.

Kararın ilgili kısmı şöyledir:

"... ele geçirilen deliller bir bütün olarak

değerlendirildiğinde mevcut olan bu delillerin şüphelinin üzerine atılı suçu

işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların

bulunduğunun kabulü için yeterli olduğu, suçun 5271 Sayılı CMK'nıın

100/3 maddesinde sayılan katalog suçlardan olması nedeniyle varolduğu

kabul edilen tutuklama nedenlerinde herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı, tutuklulukta

geçen süre, işin önemi, suç için yasada öngörülen cezanın alt ve üst sınırları

ve verilmesi beklenen ceza dikkate alındığında tutuklama tedbirinin ölçülü

olduğu, şüpheli hakkında adli kontrol tedbirinin uygulanmasının bu aşamada

yetersiz kalacağı anlaşıldığından ... tahliye talebinin REDDİNE"

12. Başvurucu vekili itirazın

reddedildiğini haricen öğrendiğini, başvurularına rağmen ret kararının

kendilerine tebliğ edilmediğini beyan etmiştir. Ancak UYAP sisteminde yapılan

araştırmada söz konusu kararın 17/9/2012 tarihinde

cezaevinde başvurucuya tebliğ edildiği tespit edilmiştir.

13. Başvurucu 6/11/2012

tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

14. İstanbul Cumhuriyet

Başsavcılığının 31/12/2012 tarihli iddianamesi ile başvurucunun

da aralarında bulunduğu toplam 21 kişi hakkında kamu davası açılmıştır.

Başvurucunun "silahlı terör örgütünün

yöneticisi olmak" suçundan cezalandırılması istenilmiştir.

15. İstanbul 22. Ağır Ceza

Mahkemesi 30/4/2013 tarih E.2013/8 sayılı 1. oturumda

ise, yargılamanın bulunduğu aşama ve başvurucunun tutuklu kaldığı süreyi

dikkate alarak başvurucunun tahliye edilmesine karar vermiştir. Söz konusu

kararla, başvurucuya yurtdışına çıkış yasağına ilişkin adli tedbir

uygulanmıştır.

16. Başvurucu 30/4/2013

tarihinde tahliye edilmiştir.

17. İstanbul 22. Ağır Ceza

Mahkemesi 30/4/2013 tarih ve E.2013/8, K.2013/42

sayılı yetkisizlik kararı ile dava dosyasını Ankara 13. Ağır Ceza Mahkemesine

göndermiştir. Ankara 13. Ağır Ceza Mahkemesinin 21/6/2013

tarih ve E.2013/40, K. 2013/22 sayılı karar ile karşı yetkisizlik kararı

vermesi üzerine Yargıtay 5. Ceza Dairesi 17/9/2013 tarihli kararı ile İstanbul

22. Ağır Ceza Mahkemesinin yetkisizlik kararının kaldırılmasına karar

vermiştir.

18. Dava dosyasının gönderildiği

İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesi 7/3/2014 tarih ve

E.2013/206 sayılı yazıyla 6526 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince dava

dosyasını İstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir. İstanbul 5. Ağır Ceza

Mahkemesi de 15/4/2014 tarih, E.2014/81, K.2014/92

sayılı karar ile yetkisizlik kararı vererek dava dosyasını Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesine göndermiştir.

19. Diyarbakır 6. Ağır Ceza

Mahkemesi 3/6/2014 tarih, E.2014/120, K.2014/43 sayılı

karar ile yetkili mahkemenin İstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesi olduğu

gerekçesiyle karşı yetkisizlik kararı vererek yetkili mahkemenin belirlenmesi

için dosyanın Yargıtay 5. Ceza Dairesine gönderilmesine karar vermiştir.

20. Dava dosyası halen Yargıtay

incelemesindedir.

B. İlgili

Hukuk

21. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza

Kanunu’nun 314. maddesi şöyledir:

“(1) Bu kısmın

dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçları işlemek amacıyla, silahlı

örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla

kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Birinci fıkrada tanımlanan örgüte üye olanlara, beş

yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir.

(3) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçuna ilişkin diğer

hükümler, bu suç açısından aynen uygulanır.”

22. 12/4/1991 tarih ve 3713 sayılı Terörle

Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi şöyledir:

“3 ve 4 üncü maddelerde yazılı suçları işleyenler hakkında

ilgili kanunlara göre tayin edilecek hapis cezaları veya adlî para cezaları

yarı oranında artırılarak hükmolunur. Bu suretle tayin olunacak cezalarda,

gerek o fiil için, gerek her nevi ceza için muayyen olan cezanın yukarı sınırı

aşılabilir. Ancak, müebbet hapis cezası yerine, ağırlaştırılmış müebbet hapis

cezasına hükmolunur.

Suçun, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmiş olması

dolayısıyla ilgili maddesinde cezasının artırılması öngörülmüşse; sadece bu

madde hükmüne göre cezada artırım yapılır. Ancak, yapılacak artırım, cezanın

üçte ikisinden az olamaz.

(Ek fıkra: 22/7/2010 - 6008/4 md.) Bu madde hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz.”

23. 5271 sayılı Kanun’un 100. maddesi şöyledir:

“(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve

bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında

tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik

tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.

(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı

şüphesini uyandıran somut olgular varsa.

b) Şüpheli veya sanığın davranışları;

1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,

2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması

girişiminde bulunma,

Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.

(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe

sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer

alan; (1)

…

9. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci

fıkralar hariç, madde 220),

10. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304,

307, 308),

11. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar

(madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315),

...”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

24. Mahkemenin 20/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun

6/11/2012 tarih ve 2012/561 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği

düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

25. Başvurucu, hakkındaki

tutuklama ve tutuklamanın devamına dair kararlarda, özgürlüğünün

kısıtlanmasının haklı, kabul edilebilir ve somut olgularla destekleyen

nedenlere yer verilmediğini, tutuklama kararında “delil durumu”nun

gerekçe gösterildiğini ancak soruşturma dosyasında örgüt üyeliğini doğrulayan

delil bulunmadığını, örgütsel eylemlerinin yoğunluğuna ilişkin gerekçenin

milletvekilliği görevi sırasında yaptığı basın açıklamaları, katıldığı

toplantılar ve parti faaliyetleri olduğunu ve bunlardan hangilerinin "örgütsel eylem" olduğunun

açıklanmadığını, gerekçelerde soyut ifadelere yer verildiğini, Mahkemenin "lehe değişiklik olmadığı"na dair ret gerekçesinin

kanuni olmadığını, 6352 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerin dikkate

alınmadığını, başvuru tarihi itibariyle tutukluluğun 10 ayı geçmesine rağmen

dava açılmadığını, bu şekilde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6.

ve Anayasa’nın 19. maddesinde düzenlenen makul sürede yargılanma ve kişi

hürriyeti ve güvenliği haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, tahliye ve

25.000,00 TL manevi tazminat taleplerinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

26. Başvurucunun şikayetlerinin Anayasa’nın 19. maddesi kapsamında

değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

27. Adalet Bakanlığı görüşünde

özetle, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına göre, Sözleşme'nin 5.

maddesi (1) numaralı fıkrası (c) bendinin, bir ceza yargılaması çerçevesinde

bir kişinin ancak hakkında suçu işlediğine dair inandırıcı nedenlerin bulunması

halinde mahkeme önüne çıkarılması amacıyla tutuklanmasına karar verilebileceğini

düzenlediğini (Jecius/Litvanya, no.

34578/97, par. 50; Wloch/Potonya, no. 27785/95, par. 108), tutukluluk

kararının dayandırılması gereken "makul

şüphe" kavramının Sözleşme'nin 5. maddesi (1) numaralı

paragrafı (c) bendi tarafından getirilen korumanın temel unsurunu teşkil

ettiğini, inandırıcı nedenlerin, söz konusu kişinin üzerine atılı suçu işlemiş

olabileceğine dair objektif bir gözlemciyi ikna etmeye uygun olay, olgu veya

bilgilerin varlığını gerektirdiğini, bununla birlikte, makul olarak kabul

edilebilecek durumların somut olayın kendine özgü koşullarının tamamına bağlı

olduğunu (Fox, Campbell ve Hartley/Birleşik

Krallık, 30 Ağustos 1990, par. 32; O'hara/Birleşik Krallık, no. 37555/97,

par. 34; Korkmaz ve Diğerleri/ Türkiye,

no. 35979/97, 21 Mart 2006, par. 24; Süleyman Erdem/Tiirkiye,

no. 49574/99, 19 Eylül 2006, par. 37; Çelik ve Yıldız/Türkiye, no. 51479/99, 10 Kasım 2005, par. 20) belirtmiştir.

28. Başvurucu, Adalet

Bakanlığının görüşüne vermiş olduğu cevapta, AİHM kararlarında tutuklama kararı

verilebilmesi için kabul edilen “kişinin suç işlediğine ilişkin inandırıcı

sebeplerin bulunması” koşulunun başvurucu için gerçekleşmediğini, tutuklama

kararında da tutuklamayı gerektiren olguların ne olduğunun açıklanmadığını bu

nedenle tutuklama ve tutukluluğun devamı kararlarının 5271 sayılı Kanun ve

Sözleşme’nin 5. maddesine aykırı olduğunu belirtmiştir.

29. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1.

maddesinin (8) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, 23/9/2012

tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel

başvuruları inceler.”

30. Anılan hüküm uyarınca

Anayasa Mahkemesinin yetkisinin zaman bakımından başlangıcı 23/9/2012

tarihi olup, Mahkeme, ancak bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve

kararlar aleyhine yapılan bireysel başvuruları inceleyebilecektir. Bu açık

düzenlemeler karşısında, anılan tarihten önce kesinleşmiş nihai işlem ve

kararları da içerecek şekilde yetki kapsamının genişletilmesi mümkün değildir.

31. Öte yandan, Anayasa

Mahkemesinin bireysel başvurularda zaman bakımından yetkisi için kesin bir

tarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisinin geriye yürür şekilde

uygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir (B. No: 2012/51, 25/12/2012, § 18).

32. Somut olayda başvuru

formunda, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin olarak başvurucunun 12/7/2012 tarihli tahliye talebinin İstanbul TMK 10. maddesi

ile görevli 1 no’lu Hâkimliğince 27/7/2012 tarih ve

2012/28 değişik iş sayılı karar ile reddedildiği, bu karara karşı yapılan

14/8/2012 tarihli itirazın da reddedildiği belirtilmiştir. İstanbul 22. Ağır

Ceza Mahkemesinin yazı cevabında 14/8/2012 tarihli

itirazın İstanbul TMK’nın 10. maddesi ile görevli 2 No’lu Hâkimliğince 12/9/2012 tarih ve 2012/103 değişik iş

sayılı karar ile reddedildiği belirtilmiştir. Buna göre, bireysel başvuru

tarihi itibariyle başvurucunun tutukluluğu hakkında itiraz üzerine verilen

nihai kararın 2012/103 değişik iş sayılı karar olduğu ve bu kararın da, Anayasa

Mahkemesinin bireysel başvurulara ilişkin zaman bakımından yetkisinin başladığı

tarihten önceye ait olduğu sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle,

başvuru konusu tutukluluğa itirazın reddine ilişkin kararın 23/9/2012

tarihinden önce kesinleşmiş olduğu anlaşıldığından başvurunun, diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “zaman bakımından yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Başvurunun,

“zaman bakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

bırakılmasına, 20/11/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Şükrü DURMUŞ

Başvurucu

:

Fatma KURTULAN

Vekili

:

Av. Yusuf ALATAŞ