Gazi Kutluay Başvurusu (B. No: 2012/321)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, hakkında

yürütülen ceza davasının makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 17/10/2012

tarihinde Bakırköy 8. Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde, belirlenen eksiklikler

tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca, 13/3/2013 tarihinde, başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. İkinci Bölüm tarafından 24/7/2013 tarihinde yapılan toplantıda başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş

için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmesine karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular 30/7/2013 tarihinde Bakanlığa bildirilmiştir.

Bakanlığın yazılı görüşü 30/9/2013 tarihinde Anayasa

Mahkemesine sunulmuştur.

6. Bakanlık görüş yazısı,

başvurucuya 23/10/2013 tarihinde bildirilmiştir.

Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı beyanlarını 5/11/2013

tarihinde sunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvurucu, 1999–2000 yılları

arasında Beykoz (İstanbul) Mal Müdürü olarak görev yapmıştır. Bu dönemde, bağlı

birimlerin bir takım ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla İstanbul Boğaz

Komutanlığı Kadrosuz Satın Alma Komisyonu (Satın Alma Komisyonu) tarafından

alımlar yapılmıştır.

8. Başvurucu, Satın Alma

Komisyonunun çalışmalarına “maliye üyesi”

olarak katılmıştır.

9. İstanbul İkmal Destek

Komutanlığı Stok Malzeme Mal Saymanlığının malzeme alımları ile ilgili

dosyalarının Deniz Teftiş Kurulu Başkanlığınca incelenmesi neticesinde “usulsüzlük, yetki aşımı ve fahiş fiyatlarla malzeme

alımı” yapıldığı ve bu şekilde hazine zararına sebebiyet verildiği

tespit edilmiş olup; 20/8/2001 tarihli yazı ile Kuzey

Deniz Saha Komutanlığından gerekli kanuni işlemlerin yapılmasının istenmesi

üzerine, “2000 adet er dolabı alımı”

ve “beş kalem gıda alımı”

ihalesinde usulsüzlük ve görevi kötüye kullanma eylemlerinin işlendiği şüphesi

ile soruşturma açılmıştır.

10. “Er dolabı alımı” ile ilgili ihale hakkında 11/12/2001 tarih ve E.2001/1263, K.2001/726 sayılı iddianame

ile başvurucu ve diğer kişiler hakkında görevi ihmal suçunu işledikleri iddiası

ile kamu davası açılmıştır.

11. 2/12/1999 tarih ve 4483 sayılı

Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca

yürütülen ön inceleme neticesinde, Beykoz Kaymakamlığının 29/5/2002 tarih ve

2002/9 sayılı kararı ile başvurucu hakkında “görevi

kötüye kullanmak” suçunu işlediği iddialarına ilişkin olarak isnat

edilen suçların sübut bulmadığı gerekçesi ile “soruşturma

izni verilmesine gerek olmadığına” karar verilmiştir. Yine Beykoz

Kaymakamlığının 14/11/2002 tarih ve 2002/32 sayılı

kararı ile başvurucu hakkında görevi kötüye kullanma suçu olarak nitelendirilen

“İstanbul İkmal Destek Komutanlığı Stok Mal

Saymanlığının malzeme alımındaki usulsüzlük ve bunun neticesinde hazine

zararının oluşması” iddiasına ilişkin olarak isnat edilen suçların

sübut bulmadığı gerekçesi ile “soruşturma

izni verilmesine gerek olmadığına” karar verilmiştir.

12. Beykoz Cumhuriyet

Başsavcılığının 18/6/2003 tarih ve H.2003/3331,

K.2003/1288 sayılı kararı ile başvurucu hakkında “görevi kötüye kullanmak” suçundan, soruşturma izni verilmemesi

gerekçesi ile kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir.

13. Askeri Mahkemenin 24/12/2004 tarih ve E.2004/30, K.2004/793 sayılı kararı ile

Askeri Savcılığın 11/12/2001 tarih ve E.2001/1263, K.2001/726 sayılı

iddianamesi ile diğer sanıklarla birlikte başvurucu hakkında “suça konu alımlar” ile ilgili olarak “memuriyet görevini ihmal” suçundan kamu

davası açılmasına rağmen, Askeri Mahkemenin suç duyurusu sonrasında suça konu

ihaleyi kazanarak mal teslim ettikleri anlaşılan müteahhitler hakkında Askeri

Savcılığın 19/10/2004 tarih ve E.2004/1409, K.2004/600 sayılı iddianamesi ile “ihaleye fesat karıştırmak suçuna iştirak”

suçundan kamu davası açılmış olduğu da göz önüne alınarak başvurucu ve diğer

sanıklara isnat edilen eylemlerin 1/2/1926 tarih ve 765 sayılı mülga Türk Ceza

Kanunu’nun 205. maddesinde tanımlanan ihaleye fesat karıştırmak suçunu

oluşturduğu kanaatine varılarak, sivil şahıslarla işlenen suça ilişkin sevk

maddesinin de 765 sayılı Kanun’da yer alması sebebiyle 25/10/1963 tarih ve 353

sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu’nun 12. maddesi

gereğince tüm sanıkları yargılama görevinin adli yargı yoluna ait olduğu

gerekçesiyle Askeri Mahkemenin görevsizliğine ve dosyanın Üsküdar Ağır Ceza

Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

14. Askeri Mahkemenin

görevsizlik kararının bir kısım sanıklar tarafından temyiz edilmesi üzerine

Askeri Yargıtay Üçüncü Dairesinin, 24/5/2005 tarih ve

E.2005/644, K.2005/639 sayılı kararı ile 765 sayılı Kanun’un 205. maddesinde tanımlanan

suçun “maddi menfaat temin etmek”

unsurunun da bulunduğu, gerek iddianamede gerekse görevsizlik kararlarında bu

yönde bir anlatım bulunmamasına rağmen eylemin bu maddeye göre

değerlendirilmesi eleştiri konusu yapılmış, ayrıca iddianamede gösterilmemiş

vakıa ve eylemlerin görevsizlik kararına konu yapılmasının usul ve kanuna

aykırı olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararlarının bozulmasına karar

verilmiştir.

15. Bozma sonrası yargılama

aşamasında, bozma kararı doğrultusunda Askeri Savcılığın 2/3/2006

tarih ve E.2001/1263, K.2001/726 sayılı ek iddianamesi ile başvurucu ve diğer

bir kısım sanıklar hakkında ihaleye fesat karıştırmak suçundan

cezalandırılmaları talep edilmiştir. Askeri Mahkemenin, 28/3/2006

tarih ve E.2006/355, K.2006/145 sayılı kararı ile başvurucu ve diğer sanıkların

eylemlerinin ihaleye fesat karıştırma veya bu suça iştirak suçlarını

oluşturduğu gerekçesi ile görevsizlik kararı verilmiştir.

16. Askeri Yargıtay Üçüncü

Dairesinin 27/11/2007 tarih ve E.2007/2589,

K.2007/2584 sayılı kararıyla, eylemin görevi kötüye kullanma suçunun tanımına

uyduğu gerekçesiyle Askeri Mahkemenin kararı bozulmuştur.

17. Bozma kararı üzerine Askeri

Mahkemenin 28/8/2008 tarih ve E.2008/695, K.2008/741

sayılı kararı ile Askeri Yargıtayın bozma kararına

uyarak eylemin görevi kötüye kullanma suçunun tanımına uyduğu ancak bu suça

ilişkin dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesi ile ceza davasının

düşmesine, hazine zararının giderilmesi için kararın, kesinleşmeyi müteakiben

İstanbul Muhakemat Müdürlüğüne gönderilmesine karar

verilmiştir. Başvurucu, soruşturma izni verilmemiş olmasına rağmen hakkında

zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmesi ve hazine zararından sorumlu

tutulmasının hukuka aykırı olduğu gerekçeleri ile bu kararı temyiz etmiştir.

18. Askeri Yargıtay Üçüncü

Dairesinin 14/7/2009 tarih ve E.2009/2086, K.2009/2072

sayılı kararı ile “askeri mahkemelere ve

adliye mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesi

halinde, eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise, asker

kişiler bakımından da asliye mahkemelerinin görevli olduğu…” ve

görev konusunun kamu düzenine ilişkin bir husus olduğu, yargılamanın her

aşamasında gözetilmesinin gerektiği gerekçeleri ile davanın düşmesine ilişkin

kararın görev yönünden bozulmasına karar verilmiştir.

19. Askeri Yargıtayın

bozma kararına karşı, Askeri Yargıtay Başsavcılığının 31/7/2009

tarih ve E.2009/6273, 2009/78 sayılı itirazı üzerine Askeri Yargıtay Daireler

Kurulunun 24/12/2009 tarih ve E.2009/109, K.2009/128 sayılı kararı ile Askeri

Yargıtay Üçüncü Dairesinin 14/7/2009 tarihli kararının kaldırılmasına, Askeri

Mahkemece muhakeme şartının gerçekleşmemesi nedeniyle hakkında verilmesi

gereken düşme kararının sonuç itibarıyla hukuka uygun olduğu, zamanaşımı gibi

farklı bir gerekçeye dayansa da bu yöndeki kararı temyizde başvurucunun hukuki

menfaati bulunmadığı gerekçeleriyle temyiz taleplerinin reddine oyçokluğuyla

karar vermiştir.

20. Başvurucu, 17/10/2012 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

21. 353 sayılı Kanun’un “Temyiz isteminin kabulü ve reddi” kenar

başlıklı 217. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Askeri Yargıtay, temyiz isteminin süresi içinde

yapılmadığını veya hükmün temyiz edilemez olduğunu veya temyiz edenin buna

hakkı olmadığını görürse, temyiz istemini reddeder.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

22. Mahkemenin 4/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun

17/10/2012 tarih ve 2012/321 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği

düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

23. Başvurucu, Anayasa

Mahkemesine yapmış olduğu bireysel başvurunun Askeri Mahkemenin 28/8/2008 tarih ve E.2008/695, K.2008/741 sayılı kararı ile

sonuçlanan yargılama sürecine ilişkin olduğunu, ceza yargılaması bakımından ilk

açılan davanın izin şartının gerçekleşmemesi sonucunda düşme kararı ile

sonuçlandığını, buna rağmen hakkında ceza davaları açıldığını, ceza mahkemesi

kararında, kararın Muhakemat Müdürlüğüne

kesinleştikten sonra gönderileceği yazılı olmasına rağmen, kesinleşme

beklenmeden gönderilerek mükerrer tazminat davaları açılmasına neden

olunduğunu, soruşturma izninin cezai ve hukuki sorumluluğu kapsadığını, 10

yıldan uzun süren hukuka aykırı davalar nedeniyle makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğini belirterek, maddi ve manevi tazminat taleplerinde

bulunmuştur.

B. Değerlendirme

24. Kabul edilebilirliğe ilişkin

olarak Bakanlık görüş yazısında, 30/3/2011 tarih ve

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında

Kanun’un geçici 1. maddesinin (8) numaralı fıkrası gereğince, Anayasa

Mahkemesinin bireysel başvuruları inceleme yetkisinin zaman bakımından

başlangıcının 23/9/2012 tarihi olduğu, bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem

ve kararların bireysel başvuruya konu olabileceği, başvurucunun şikâyetine esas

dosyanın, 24/12/2009 tarihli Askeri Yargıtay Daireler Kurulu kararı ile

kesinleştiği, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruları inceleme yetkisinin

başladığı tarihte söz konusu yargılamanın sonuçlandırıldığı bildirilmiştir.

25. Başvurucu Bakanlık görüş

yazısına karşı beyan dilekçesinde bir yargısal kararın kesinleşmesine bağlı

hakların kullanılabilmesi için, kesinleşmeye dair karardan bir şekilde hak

sahibinin haberdar olması gerektiğini, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru

bakımından sürenin kararın kesinleşmesinden değil, kesinleşen kararın tefhim

veya tebliğinden itibaren işlemeye başladığını, başvuruya konu kesinleşen

kararın kendisine tefhim veya tebliğ edilmediğini, bu nedenle başvurunun süresi

içerisinde yapıldığını ve Bakanlık görüşünün yerinde olmadığını bildirmiştir.

26. 6216 sayılı Kanun’un geçici

1. maddesinin (8) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve

kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvuruları inceler.”

27. Anılan Kanun hükmü uyarınca

Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin başlangıcı 23/9/2012

tarihi olup, Mahkeme, ancak bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve

kararlar aleyhine yapılan bireysel başvuruları inceleyebilecektir. Bu açık

düzenleme karşısında, anılan tarihten önce kesinleşmiş nihaî işlem ve kararları

da içerecek şekilde yetki kapsamının genişletilmesi mümkün değildir.

28. Anayasa Mahkemesinin zaman

bakımından yetkisi için kesin bir tarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisinin

geriye yürür şekilde uygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin gereğidir (B. No:

2012/51, 25/12/2012, § 18).

29. Başvurucunun şikâyetine konu

olan ceza davasını sonuçlandıran Askeri Mahkemenin 28/8/2008

tarih ve E.2008/695, K.2008/741 sayılı kararına karşı temyiz başvurusu, Askeri

Yargıtay Daireler Kurulunun 24/12/2009 tarih ve E.2009/109, K.2009/128 sayılı

kararı ile reddedilmiştir. Buna göre, başvuruya konu ceza yargılamasını

sonuçlandıran nihai kararın 23/9/2012 tarihinden önce

kesinleştiği açıktır.

30. Açıklanan nedenlerle,

başvuru konusu kararın bireysel başvuruların incelenmeye başlandığı tarih

olarak belirlenen 23/9/2012 gününden önce kesinleşmiş

olduğu anlaşıldığından, başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik

şartları yönünden incelenmeksizin “zaman

bakımından yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör : Recep ÜNAL Başvurucu : Gazi KUTLUAY Vekili : Av. Ferhat AKAR