Güllü Alğan Başvurusu (B. No: 2016/6425)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamu görevlisi olan başvurucunun üyesi olduğu

sendikanın çağrısı üzerine bir gün göreve gitmemesi nedeniyle disiplin cezası

ile cezalandırılmasının örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 6/4/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Arka Plan Bilgisi

7. Başvuruya konu olayların arka planına ilişkin bilgiler için

bkz. Filiz Koçak Demir ve diğerleri (B.

No: 2015/14046, 17/7/2019, § 8) kararı.

B. Somut Olaya İlişkin

Bilgiler

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu 1969 doğumlu olup Ankara Mamak Belediyesi Emlak ve

İstimlak Müdürlüğünde (İdare) memur olarak görev yapmaktadır. Başvurucu Tüm

Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (TÜM BEL-SEN veya

Sendika) üyesidir.

10. 1990 sonrası kurulan TÜM BEL-SEN, yerel yönetimlerde

(belediye ve il özel idareleri) memur statüsünde

çalışanların örgütü olup ülke çapında örgütlenen Sendikanın 43 şube ve 12 il

temsilciliği bulunmaktadır. Anılan Sendika, ulusal düzeyde Kamu Emekçileri

Sendikaları Konfederasyonu (KESK) ve uluslararası düzeyde bütün dünyada kamu

sektöründe örgütlü sendikaların üst örgütü olan Kamu Hizmetleri Enternasyonali

(PSI) ve Avrupa Kamu Hizmetleri Sendikaları Federasyonu (EPSU) üyesidir.

11. TÜM BEL-SEN'in bağlı olduğu KESK

16/6/2013 tarihinde şu şekilde bir karar almıştır:

"İstanbul Taksim Gezi

Parkı'na sahip çıkma amaçlı başlayan demokratik ve meşru tepkiler karşısında

aralarında üyelerimizin de bulunduğu binlerce yurttaşımızın yaralanmasına, dört

vatandaşımızın yaşamını yitirmesine neden olan Hükümetin baskıcı ve şiddeti

esas alan uygulamalannı protesto etmek amacıyla;

Konfederasyon tüzüğümüzün 'Konfederasyonun

Amaçları' başlıklı dördüncü maddesi'nde sayılan;

'Toplumun karar süreçlerinde örgütlü olarak

söz sahibi olduğu; devletten ve piyasadan azami ölçüde arındırılmış kamusal

alanda eşit, ücretsiz, nitelikli, erişilebilir ve anadilinde kamu hizmetini

savunur. Konfederasyon, tüm maddi değerlerin yaratıcısı emeğin en yüce değer

olduğu gerçeğinden hareketle ve sendikal mücadelenin demokrasi ve özgürlük

mücadelesinin bir parçası olduğunun bilinciyle...

b) Çalışma yaşamında ve hayatın diğer

alanlarında üyelerin ve tüm emekçilerin ekonomik, demokratik, sosyal, siyasal,

yasal, kültürel, mesleki, hukuksal, özlük haklarını ve çıkarlarını korumayı ve

geliştirmeyi;

c) Evrensel insan hakları belgelerine dayanan

ve uluslararası hukuk ve sözleşmelerden doğan bütün hak ve özgürlükleri

eksiksiz yaşama geçirmek için mücadele etmeyi;' amaçlarımız doğrultusunda,

DİSK, TMMOB, TTB ve TDHB ile birlikte, bağlı

sendikalarımız üyelerinin; 17 Haziran 2013 tarihi sabahında işyerlerinde

bildiri okumaları ve üretimden gelen gücü kullanarak işyerlerinden çıkıp tüm

illerde merkezi alanlarda basın açıklamaları yapmaları ..."

12. Sendikanın bağlı olduğu KESK'in

aldığı iş bırakma kararı üzerine 17/6/2013 tarihinde başvurucu görevine

gitmemiştir.

13. Söz konusu karar doğrultusunda bir gün göreve gitmeyen

başvurucu hakkında mazeretsiz olarak göreve gelmediği ya da görevine gelip daha

sonra görev yerini terk ettiği iddiasıyla başlatılan disiplin soruşturması

sonucunda başvurucuya tekerrür nedeniyle kınama cezası verilmiştir.

14. Başvurucu, disiplin cezasına yaptığı itirazın 12/12/2013

tarihinde Disiplin Kurulu Başkanlığınca reddedilmesi üzerine Ankara 17. İdare

Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) iptal davası açmıştır.

15. İdare Mahkemesi 31/12/2014 tarihinde davayı reddetmiştir.

İlk derece mahkemesinin ret kararının ilgili kısımları şöyledir:

"...dava konusu uyuşmazlıkta her ne kadar [başvurucu]

tarafından üyesi bulunduğu sendikanın bağlı

olduğu konfederasyonun yetkili kurullarınca alınan karara uyarak işyerini terkettiği, bunun da sendikal faaliyet kapsamında olduğu

ileri sürülmekte ise de; [başvurucunun], üyesi olduğu [TÜM BELSEN]'in

bağlı olduğu [KESK]'in aldığı bu

kararın çalışma yaşamında ve hayatın diğer alanlarında üyelerinin ve tüm

emekçilerin ekonomik, demokratik, sosyal, yasal kültürel, mesleki hukuksal ve

özlük haklarını ve çıkarlarını korumayı ve geliştirmeyi hedefleyen amaçları

kapsamında değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla izinsiz olarak işyerine bir gün

gelmemenin ya da işyerinin izinsiz terk edilmesinin sendikal faaliyet

kapsamında mazeret olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varıldığından, özürsüz

ve mazeretsiz işyerini terkettiği sabit olandavacının 657 sayılı Kanunun 125/A-b maddesi ve aynı

maddenin ikinci fıkrasında düzenlenen tekerrür hükmü uyarınca kınama cezası ile

cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık

görülmemiştir."

16. Başvurucunun karara itiraz etmesi üzerine Bölge İdare

Mahkemesi 6/10/2015 tarihinde itirazı reddetmiş ve İdare Mahkemesinin kararını

onamıştır. Başvurucu, kararın düzeltmesi talebinde bulunmuştur. Bölge İdare

Mahkemesi 2/3/2016 tarihinde talebi reddetmiştir.

17. Karar başvurucu vekiline 21/3/2016 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

18. Başvurucu 6/4/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

19. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun

“Toplu eylem ve hareketlerde bulunma yasağı”

kenar başlıklı 26. maddesi, “Disiplin

cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” kenar

başlıklı 125. maddesi, 25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri

Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun "Amaç"

kenar başlıklı 1. maddesi, "Sendika ve

konfederasyonların yetki ve faaliyetleri" kenar başlıklı 19.

maddesi, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun (İDDK) 22/5/2013 tarihli ve

E.2009/63 ve K.2013/1998 sayılı kararı (Ahmet

Parmaksız [GK], B. No: 2017/29263, 22/5/2019, §§ 25-29).

B. Uluslararası Hukuk

20. 17/6/1948 tarihli ve 87 sayılı Sendika Özgürlüğü ve

Örgütlenme Hakkının Korunmasına İlişkin ILO Sözleşmesi’nin 2., 3. ve 8.

maddeleri; 7/6/1978 tarihli ve 151 sayılı Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının

Korunması ve İstihdam Koşullarının Belirlenmesi Yöntemine İlişkin ILO

Sözleşmesi’nin3., 6. ve 9. maddeleri; 16/12/1966 tarihli Birleşmiş Milletler

(BM) Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 8.

maddesi, 16/12/1966 tarihli BM Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası

Sözleşmesi'nin 22. maddesi, Avrupa Konseyi'nin 18/10/1961 tarihli ve ETS No. 35

sayılı Avrupa Sosyal Şartı’nın (ASŞ) 5. ve 6. maddeleri, ILO'nun Örgütlenme

Özgürlüğü Komitesi Yönetim Kurulunun Karar ve İlkeleri (Ahmet Parmaksız, §§ 30-39; Türkiye, Avrupa

Sosyal Şartı ile 3/5/1996 tarihli Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı'nı

onaylamış ancak her iki Şart’ın da örgütlenme ve

toplu pazarlık haklarına ilişkin 5. ve 6. maddelerine çekince koymuştur).

21. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) kamu görevlilerinin

iş bırakma eylemlerine yaklaşımına ilişkin kararları için bkz. Filiz Koçak Demir ve diğerleri, § 30.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 24/10/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü

23. Başvurucu, üyesi olduğu Sendikanın bağlı olduğu KESK'in aldığı karar doğrultusunda yasalarla tanınan

haklara dayanarak anayasal hakları çerçevesinde demokratik tepki göstermek

amacıyla bu sendikal eyleme katıldığını belirtmiştir. Başvurucu, 87 ve 151

sayılı ILO Sözleşmeleri, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı hükümleri ile AİHM,

Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararlarını dayanak göstererek kendisine sendikal

faaliyet nedeniyle disiplin cezası verilmesinin örgütlenme özgürlüğünü ihlal

ettiğini iddia etmiştir.

24. Konuyla ilgili birçok ulusal ve uluslararası mahkeme

içtihatları bulunmasına ve bunları ibraz etmesine rağmen derece mahkemelerinin

argümanlarını değerlendirmediğini, gerekçesiz olarak davasını ve yaptığı

itirazı reddettiğini iddia eden başvurucu itiraz ve karar düzeltme aşamalarında

etkin ve sonuç alınabilir bir yola ulaşamadığını ifade etmiş; bu suretle adil

yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

25. Bakanlık görüşünde, Anayasa Mahkemesinin Yücel Yaşar (B. No: 2013/7199, 25/3/2015)

ve Gülfidan Yıldırım (B. No:

2014/12290, 19/7/2017) kararlarına değinilerek somut başvuru açısından bu

kararlarda belirtilen kriterlerden ayrılarak farklı bir neticeye ulaşmayı

gerektirecek her hangi bir neden bulunmadığı

değerlendirilmiştir.

B. Değerlendirme

26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan, B.

No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, üyesi olduğu Sendikanın iş bırakma

çağrısı üzerine mazeretsiz işe gitmemesi nedeniyle disiplin cezasıyla

cezalandırılmıştır. Anayasa Mahkemesi tarafından aynı eyleme ilişkin başvurular

daha önce karara bağlanan Filiz Koçak Demir

ve diğerleri başvurusunda Anayasa'nın 33. maddesinde güvence altına

alınan örgütlenme özgürlüğü kapsamında incelenmiş olup somut başvurudaki

sendika hakkına ilişkin iddiaların da bu kapsamda incelenmesi gerektiği

değerlendirilmiştir.

27. Anayasa’nın yapılacak değerlendirmede uygulanacak “Dernek kurma hürriyeti”kenar başlıklı 33.

maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

"Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve

dernekte üye kalmaya zorlanamaz.

Dernek kurma hürriyeti ancak, milli güvenlik,

kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlak ile

başkalarının hürriyetlerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabilir.

Dernek kurma hürriyetinin kullanılmasında

uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir.

...

Birinci fıkra hükmü, Silahlı Kuvvetler ve

kolluk kuvvetleri mensuplarına ve görevlerinin gerektirdiği ölçüde Devlet

memurlarına kanunla sınırlamalar getirilmesine engel değildir.

Bu madde hükümleri vakıflarla ilgili olarak da

uygulanır."

28. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Ahmet Parmaksız başvurusuna ilişkin kararında; sendikaların

üyelerinin ekonomik, sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için

yapılan faaliyetleri dışında siyasi otorite karşısında bir baskı grubu olarak

yürüttükleri faaliyetler kapsamında aldıkları kararlar doğrultusunda sendika

üyelerinin iş bırakma eylemine katılmalarını, bireylerin sendikanın çekirdek

faaliyet alanında kalmayan eylemleri olarak değerlendirmiş ve bu eylemler

nedeniyle yapılan müdahaleleri Anayasa'nın sendika hakkına ilişkin 51. maddesi

kapsamında değil örgütlenme özgürlüğünü teminat altına alan 33. maddesi

kapsamında incelemiştir. Anayasa Mahkemesi söz konusu kararında eylemin

dayandığı kararın amacını, eylemin niteliğini ve devletin takdir marjının

genişliğini dikkate alarak ihlal bulunmadığına karar vermiştir (Ahmet Parmaksız, §§ 47-63).

29. Yine incelenen başvurudaki aynı eyleme ve bu eylem nedeniyle

uygulanan uyarma ve kınama cezalarına ilişkin olarak Anayasa Mahkemesi İkinci

Bölüm Filiz Koçak Demir ve diğerleri

(aynı kararda bkz. §§ 59-63) kararında, Ahmet

Parmaksız kararında yer verilen ilkeler çerçevesinde örgütlenme

özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar vermiştir.

30. Somut başvuruda da disiplin cezasının sebebini teşkil eden

eylem ülkenin iç siyasetine ilişkin sosyo-politik

unsurların ağırlıkta olduğu bir amaca (bkz. § 9) yönelik olup eylemin konusunun

sendikaların çekirdek faaliyet alanında kalmadığı görülmektedir. Eylemin bu

amacı ile bir gün iş bırakma şeklindeki niteliği (bkz. § 10) dikkate

alındığında yapılan müdahalede devletin takdir marjının daha geniş olduğu kabul

edilmelidir. Bu çerçevede sendika üyelerinin ekonomik ve sosyal menfaatleriyle

doğrudan ilgili olmayan ve politik yönü ağır basan bir amaçla işe gitmemek

şeklinde bir eylemin yol açacağı sonuçlara devlet idaresinin ve toplumun

katlanmasını gerektiren bir sebep bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

31. Sonuç olarak incelenen başvuruda, yukarıda yer verilen Ahmet Parmaksız ve Filiz Koçak Demir ve diğerleri kararlarında

ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmadığından müdahalenin

toplumsal bir ihtiyaca karşılık geldiği ve başvurucuya tekerrür nedeniyle

kınama cezası verildiği dikkate alınarak müdahalenin izlenen meşru amaçla

orantılı olduğu değerlendirilmiştir. Bu nedenle somut başvuruda başvurucunun

örgütlenme özgürlüğüne yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu

anlaşılmıştır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

24/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Burhan ÜSTÜN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Yücel ARSLAN

Başvurucu

:

Güllü ALĞAN

Vekili

:

Av. Sevil

ŞAHİN KILINÇ