Haticenur Uysal Başvurusu (B. No: 2018/27866)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru; usule ilişkin imkânlar bakımından zayıf

duruma düşürülme nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama

ilkelerinin, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 10/9/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Elmalı Cumhuriyet Başsavcılığının 26/5/2008 tarihli

iddianamesi ile çocuğun cinsel istismarı ve çocuğu müstehcen yayınları okumaya

ve seyretmeye teşvik suçlarından başvurucu hakkında kamu davası açılmıştır.

9. Elmalı Ağır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 7/5/2013

tarihli kararıyla başvurucunun iki ayrı mağdura karşı eylemleri nedeniyle

çocuğun cinsel istismarı suçundan iki kez 8 yıl 4 ay hapis, çocuğa müstehcen

görüntü içeren ürünlerin içeriğini gösterme/dinletme suçundan iki kez 8 ay 10

gün hapis cezası ile 1.660 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına,

müstehcen görüntü ürünü üretme işinde çocuk olan küçük mağdurları kullanma suçu

yönünden ise beraatine karar verilmiştir.

10. Temyiz üzerine Yargıtay, başvurucu yönünden 11/1/2016

tarihinde bozma kararı vermiştir.

11. Bozma sonrası yapılan yargılama sonucu Mahkemenin

11/10/2016 tarihli kararıyla başvurucunun iki ayrı mağdura karşı eylemleri

nedeniyle çocuğun basit cinsel istismarı suçundan iki kez 5 yıl 6 ay 20 gün hapis

cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, çocuğu müstehcen yayınları

okumaya ve seyretmeye teşvik suçu yönünden ise suçu işlediği sabit olmadığından

beraatine karar verilmiştir.

12. Yargıtay 14. Ceza Dairesinin 21/6/2018 tarihli

kararıyla başvurucu hakkındaki hüküm onanmıştır.

13. Yargıtay ilamına ilişkin Ulusal Yargı Ağı Bilişim

Sistemi (UYAP) kayıtlarında yapılan incelemede başvurucunun ilgili Yargıtay

kararını 2/8/2018 günü saat 16.47.26’da açarak okuduğu tespit edilmiştir.

14. Dosyadaki belgelerden 1/7/2018 tarihinde başvurucunun

doğum yaptığı, sonrasında eşinin 7/8/2018 tarihinde Elmalı Cumhuriyet

Başsavcılığına dilekçe ile başvurarak başvurucu hakkında cezanın infazının

ertelenmesini talep ettiği anlaşılmıştır.

15. Bahse konu talep üzerine Elmalı Cumhuriyet

Başsavcılığı doğum nedeniyle infazın ertelenmesine 7/8/2018 tarihinde karar

vermiştir.

16. Başvurucunun UYAP'ta kayıtlı 25/12/2018 tarihli

Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) başvurusunda kullandığı "...temmuzda

doğum yaptım, Elmalı ağır ceza savcısı bana altı ay süt izni verdi, beni

28/12/2018 cuma günü tutuklayacaklar..." ifadesinden infazın

ertelenmesiyle ilgili olarak eşinin yaptığı başvurudan ve hakkında verilen

infazın ertelenmesi kararından haberdar olduğu anlaşılmaktadır.

17. Başvurucu, nihai kararı 10/9/2018 tarihinde tebellüğ

ettiğini beyan etmiştir.

18. Başvurucu 10/9/2018 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

19. Mahkemenin 20/10/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

20. Başvurucu; kendisinin ceza sorumluluğunun tespiti

açısından Mahkemece yaş tespiti yapılmadan karar verildiğini, delillerin hatalı

ve eksik değerlendirilmesi sonucu çelişkili raporlara itibar edilerek haksız ve

hakkaniyete aykırı mahkûmiyet kararı verildiğini, yargılamanın makul sürede

sonuçlandırılmadığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru

usulü" kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel

başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu

öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması

gerekir. Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayan/ar, mazeretin

kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen

delillerle birlikte başvurabilirler ...

"

22. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvuru

süresi ve mazeret" kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

"Bireysel

başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu

öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması

gerekir."

23. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de otuz

günlük süre kuralıdır. Sürenin başvurunun her aşamasında dikkate alınması

gerekir (Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, § 32).

24. Bireysel başvurunun süre koşuluna bağlanmasıyla

hukuki istikrarın sağlanması hedeflenmektedir. Dolayısıyla anayasal bir hak

arama yolu olan bireysel başvurunun yapılması için belli sürelerin öngörülmesi

hukuki istikrar ilkesinin bir gereğidir ve bu süre -bireysel başvuru

yapılmasını imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça- bireysel başvuru hakkına

aykırılık oluşturmaz (kısmi değişikliklerle birlikte bkz. Remzi Durmaz,

B. No: 2013/1718, 2/10/2013, § 27).

25. Bireysel başvuruların 6216 sayılı Kanun'un 47.

maddesinin (5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaralı

fıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu

öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde

yapılması gerekmektedir. Anılan düzenlemelerde başvuru yolu öngörülen

durumlarda bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin olarak başvuru yollarının

tüketildiği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta

başvuru yapılamayacağı dikkate alınarak bu ibarenin nihai kararın

gerekçesinin öğrenildiği tarih olarak anlaşılması gerekir (A. C. ve

diğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 25).

26. Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlaması

yönünden nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir (Mehmet

Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504, 28/5/2014, § 27). Ancak öğrenme, gerekçeli

kararın tebliği ile sınırlı olarak gerçekleşmez; başka şekillerde de öğrenme

söz konusu olabilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini dava dosyasını

incelemek suretiyle öğrenmesi mümkündür. Bu doğrultuda dosyadan suret

alınması gibi hâllerde başvurucunun gerekçeli kararı öğrendiği kabul

edilebilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini öğrendiğini beyan ettiği

tarih de bireysel başvuru süresinin başlangıcı olarak ele alınabilir (İlyas

Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22).

27. Diğer yandan somut olayın koşullarında başvurucunun

nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinin

değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, başvuru süresinin başlangıcı

için bu tarihi de esas alabilir (Ögeday Akın, B. No: 2014/2345,

10/6/2015, § 38).

28. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukatına tebliğ

edilmemiş olmakla birlikte nihai karar olan gerekçeli Yargıtay ilamının ilk

derece mahkemesine ulaştığı, başvurucunun avukatının ise bireysel başvuru

formunda bu karardan haberdar olduklarını belirttiği tarihten daha önce ilk

derece mahkemesine söz konusu ilamın tebliğe çıkarılması için kendisinin birden

fazla talepte bulunduğunun anlaşıldığı bir bireysel başvuruda başvuru süresinin

avukatın ilk yazılı talep tarihinden itibaren işlemeye başladığını kabul

etmiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai kararın ilk derece

mahkemesine ulaştığından başvurucunun haberdar olduğu ve bu durumda UYAP Avukat

Bilgi Sistemi'ni kullandığı görülen başvurucu vekilinin nihai karar sonucunu ve

gerekçesini kesin olarak öğrenme olanağına sahip bulunduğu konusunda şüphe

olmadığını ifade etmiştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800,

1/12/2016, §§ 25-27).

29. UYAP, kullanıcıların kendilerini ilgilendiren bilgi

ve belgelere ihtiyaç duymaları hâlinde hızlı ve kolay şekilde bu belgelere ulaşabilmelerini

sağlamaktadır. Her türlü bilgi ve belge alışverişi de UYAP üzerinden elektronik

ortamda ve anlık denebilecek kısa sürelerde gerçekleştirilebilmektedir.

30. UYAP kapsamında vatandaşların yargıya daha hızlı

erişmeleri, yargı hizmetlerinden en iyi şekilde yararlanmaları hedefiyle

Bakanlık tarafından Vatandaş Portal Bilgi Sistemi geliştirilmiştir. Bu

sistemin kullanılması ile vatandaşlar ülke genelindeki tüm adli ve idari yargı

birimleri ile icra dairelerinde tarafı oldukları dava ve takiplere internet

üzerinden erişebilmektedirler. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlık numarası bulunan

kimseler UYAP Vatandaş Portal Bilgi Sistemi'ni kullanabilmektedir. Bu sisteme

e-devlet veya kendisine özgü internet adresi üzerinden e-devlet şifresiyle,

mobil imza ya da elektronik imza ile erişim sağlanmaktadır.

31. Sisteme Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlık numarası ve

kişiye özgü belirlenen e-devlet şifresi ile giriş yapanlar UYAP kapsamında adli

ve idari yargı birimlerinde görülmekte olan dava dosyalarını ve evrakların

içeriğini görebilmektedir. Sağlanan bu hizmetin sonucu olarak vatandaşlar nihai

kararın gerekçesine erişmenin mümkün hâle geldiği durumlarda bu sistemi

kullanmak suretiyle nihai kararın gerekçesini kesin olarak öğrenme imkânını da

elde etmektedirler.

32. Tüm bu işlemler yapılırken bilgi ve belgelerin son

hâli, değişmez ve güvenli bir şekilde veri tabanında saklanmakta ve belgeler

üzerinde yapılan işlemler UYAP evrak işlem kütüğünde kayıt altına alınmaktadır.

Evrak işlem kütüğü, evrak üzerinde yapılan işlemleri (doküman oluşturma,

düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazdırma gibi) kayıt altına almaktadır.

Kayıt altına alınan evrak üzerindeki işlemleri yapan şahsın adı ve soyadı,

sıfatı, birimi, yapılan işlemin niteliği, tarih ve saati sistemde saklanmaktadır

(Hüseyin Aşkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020 § 28).

33. Yargılama sürecinde nihai karar olan Yargıtay ilamına

ilişkin UYAP evrak işlem kütüğü üzerinde yapılan incelemede de ilgili kararın

başvurucu tarafından 2/8/2018 günü saat 16.47.26’da açıldığı tespit edilmiş ve

buna ilişkin ekran çıktısı alınarak dosyaya konulmuştur. Dolayısıyla bu işlemi

yapan ilgililerin nihai kararın sonucunu öğrendikleri söylenebilir. Bu durumda

ise bireysel başvuru süresinin sonucun öğrenildiği bu tarihten itibaren başlatılması

gerekir.

34. Somut olayda başvurucunun Yargıtay ilamını UYAP

üzerinden okuduğu 2/8/2018 tarihinde bireysel başvuruya ilişkin nihai karardan

haberdar olduğu ve bu doğrultuda bireysel başvuru süresinin 2/8/2018 tarihinden

itibaren işlemeye başladığı kabul edilmelidir. Nitekim ilgili usul kuralları

uyarınca sürenin münhasıran tebliğden itibaren işlemeye başlayacağının kabul

edildiği uygulamaların aksine bireysel başvuru yolunda başvuru süresi, ihlalin

öğrenilmesi esasına bağlanmıştır (Hüseyin Aşkan, § 30).

35. Dosya kapsamında nihai kararın 2/8/2018 tarihinde

başvurucu tarafından öğrenildiği tespit edilmiştir. Kaldı ki başvurucu, yaptığı

doğum sonrasında hakkında kesinleşen cezanın bir süre infaz edilmemesi için

kendi bilgisi ve rızası doğrultusunda eşi aracılığıyla 7/8/2018 tarihinde

infazın ertelenmesi talebinde bulunmuştur. Buna ilişkin bilgisi ve rızası

yukarıda zikredilen CİMER başvurusundan da ayrıca anlaşılmaktadır (bkz. § 16).

Dolayısıyla gerekçeli nihai kararın ilk derece mahkemesine ulaştığından

başvurucunun 7/8/2018 tarihinde haberdar olduğu, nihai karar sonucunu ve

gerekçesini kesin olarak öğrenme olanağına sahip bulunduğu konusunda şüphe

yoktur. Bu durumda dahi başvurunun otuz günlük bireysel başvuru süresinden

sonra yapıldığı açıktır.

36. Sonuç olarak bireysel başvuru konusu yargılama

sürecine ilişkin nihai karardan 2/8/2018 tarihinde haberdar olduğu (en geç

7/8/2018 tarihinde) anlaşılan başvurucunun otuz günlük bireysel başvurusu

süresinden sonra 10/9/2018 tarihinde gerçekleştirdiği bireysel başvurusunun süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 20/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Haticenur UYSAL Vekili : Av. Erdoğan TİRYAKİ