Hülya Türkan Başvurusu (B. No: 2015/11840)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; akademik kadroya atanma talebinin reddi işlemine

karşı açılan davada lehe olan yargı kararlarının uygulanmaması, yargılamanın

makul sürede tamamlanmaması ve hukuka aykırı karar verilmesi nedenleriyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 15/7/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) bünyesinde tabip

subay olarak görev yapmıştır.

7. Başvurucu 2011 yılında Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA)

tarafından yapılan akademik kadro ilanı uyarınca GATA Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalında boş bulunan doçentlik

kadrosuna atanmak için başvurmuş ancak bu talebi ilgili bilim alanında en az üç yıl yardımcı doçent olarak çalışmış

olma ön şartını taşımaması gerekçe gösterilerek reddedilmiştir.

8. Söz konusu işlem Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) İkinci

Dairesinin (Mahkeme) 21/12/2011 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. İptal

gerekçesinde başvurucunun ilgili bilim

dalında yardımcı doçent olarak üç yıl çalışmış olma koşulunu taşıdığı ve

bilimsel değerlendirme sonucu atanma talebinin değerlendirilmesi gerekirken ön

koşul yokluğu nedeniyle tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı

belirtilmiştir.

9. İptal kararı üzerine başvurucunun atanma talebi yeniden

değerlendirmeye alınmış ve jüri üyeleri tarafından yapılan bilimsel

değerlendirme sonucunda başvurucu, doçentlik kadrosuna atanmak için yeterli

görülmemiştir. Bu bilimsel değerlendirme üzerineGATA

tarafından 20/9/2012 tarihli işlemle başvurucunun atanma talebi reddedilmiştir.

10. Başvurucunun 20/9/2012 tarihli işlemin iptali istemiyle

açtığı dava sonucunda Mahkeme 8/4/2015 tarihli kararıyla davayı reddetmiştir.

11. Ret gerekçesinde öncelikle idarenin, doçentlik kadrosuna

atanma isteminin değerlendirilmesi sürecinde ön inceleme aşamasını geçerek

başvurucunun bilimsel dosyasını jüri üyelerine incelettirmek ve bunun sonucuna

göre değerlendirme yapılmasını sağlamak suretiyle 21/12/2011 tarihli iptal

kararının gereklerini yerine getirdiği vurgulanmıştır. Gerekçede, başvurucunun

etik ihlali yaptığı yönünde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından karar

alınmış ise de bu kararın Ankara 18. İdare Mahkemesi tarafından iptal

edildiğinin altı çizilerek atanma talebinin reddinin etik ihlali iddiası

yönünden dayanaksız kaldığı, ancak diğer ret sebeplerinin incelenmesi gerektiği

belirtilmiştir. Kararda, başvurucunun bilimsel çalışmalarının ilan edilen

akademik kadroya atanmak için bilim jürisi tarafından yeterli görülmemesi ve

özlük dosyasında olumsuz kanaatlerin bulunması hususlarının atamama işlemi

yönünden haklı gerekçeler oluşturduğu kanaatine varılmıştır. Sonuç itibarıyla

idare tarafından atama işlemi sürecinde takdir yetkisinin objektif kriterler

esas alınarak kullanıldığı ifade edilmiş ve ret gerekçesi oluşturulmuştur.

12. Başvurucu, ret hükmünü 17/6/2015 tarihinde tebellüğ ettikten

sonra 15/7/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Kararın İcrası

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

14. Başvurucu; lehine olan iptal kararı uygulanarak doçent

kadrosuna atanması gerektiğini, hukuk devletinde yargı kararlarının

uygulandığında anlam kazanacağını, bu nedenle yargı kararının icra edilmemesi

sonucu adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

15. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul

edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun

ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin

olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya

zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul

edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

16.Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında; herkesin yargı

organlarına davacı veya davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak

da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Anılan

maddeyle güvence altına alınan adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak

niteliği taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde

yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden

biridir. Bu bağlamda Anayasa'nın yasama ve yürütme organları ile idarenin

mahkeme kararlarına uyma zorunluluğunu ve mahkeme kararlarının

değiştirilemeyeceği ile uygulanmasının geciktirilemeyeceğini ifade eden 138.

maddesinin de adil yargılanma hakkının kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi

gerektiği açıktır (Arman Mazman,

B. No: 2013/1752, 26/6/2014, § 57).

17. Anayasa’nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü

ve adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak

iddia ve savunmada bulunma hakkını değil yargılama sonunda hakkı olanı elde

etmeyi de kapsayan bir haktır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010).

18. Kararın icrası hakkı; mahkemeye erişim hakkı ve karar hakkı

ile birlikte adil yargılanma hakkının güvencelerinden olan mahkeme hakkının bir

unsurunu oluşturmaktadır. (Filiz Fırat, B.

No: 2014/10305, 5/12/2017, § 29). Mahkeme kararlarının uygulanması yargılamanın

dışında olmakla birlikte onu tamamlayan ve yargılamanın sonuç doğurmasını

sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yargılamanın da bir anlamı

olmayacaktır. Bu nedenle yargı kararlarının uygulanması mahkeme hakkı kapsamında

değerlendirilmektedir. Buna göre yargılama sonucunda mahkemenin bir karar

vermiş olması yeterli değildir, ayrıca bu kararın etkili bir şekilde

uygulanması da gerekir. Hukuk sisteminde, nihai mahkeme kararlarını taraflardan

birinin aleyhine sonuç doğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenlemeler

bulunması veya mahkeme kararlarının icrasının herhangi bir şekilde engellenmesi

hâllerinde mahkeme hakkı da

anlamını yitirecektir (benzer yönde değerlendirmeler için Ahmet Yıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013,

§ 28).

19. Kararın icrası hakkının ihlal edildiği iddiasına konu edilen

hükmün uygulanıp uygulanmadığının anlaşılabilmesi için hükmün içeriğinin

saptanması gerekmektedir. Bu bağlamda hükmüngerekçesinde

yer alan hukuki değerlendirmenin belirleyici olacağı izahtan varestedir. Somut

olayda uygulanmadığı ileri sürülen 21/12/2011 tarihli iptal kararının

gerekçesinde öz olarak başvurucu ön

koşulları taşıdığı halde ön koşullar yönünden talebinin reddinin hukuka aykırı

olduğu, başvurucunun bilimsel yönden değerlendirilerek işlem tesis edilmesi

gerektiği ifade edilmektedir. Bir başka ifadeyle iptal kararı,

başvurucunun bilimsel yönden kadroya atanmak için yeterli olduğu ve buna rağmen

talebinin reddinin hukuka aykırı olduğu yönünde bir tespit içermemektedir.

20. Buna göre idarenin yargı kararında belirtilen gerekçeyi

dikkate alarak başvurucuyu bilimsel değerlendirmeye tabi tutmak suretiyle yeni

bir işlem tesis etmesi mümkündür. Nitekim somut vakada idarenin iptal kararına

istinaden başvurucu, ön koşular bakımından yeterli bulunarak bilim jürisinin

değerlendirmesine tabi tutulmuş, ancak değerlendirme sonucunda başvurucunun

doçentlik kadrosuna atanması uygun görülmemiştir.

21. Bu durumda Mahkeme tarafından verilen iptal kararının

uygulanmadığından söz edilemeyeceğinden kararın icrası hakkına yönelik bir

müdahalenin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

22. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

23. Başvurucu, bireysel başvuru konusu yargılamanın uzun sürmesi

nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

24. Ferat Yüksel (B. No:2014/13828, 12/9/2018)

kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya

da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği

iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara

ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin

yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini

tartışmıştır.

25. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru

yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı vetazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa

Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgilibaşarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden

yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile

bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması

nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

26. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Diğer İhlal İddiaları

1. Başvurucunun İddiaları

28. Başvurucu; kendisine yönelik düşmanca tutumla işlem tesis

edildiğini, bilimsel yönden yeterli olduğunun yargı kararları ile ortaya

konulduğunu, Mahkeme tarafından açıkça keyfî ve hukuka aykırı karar verildiğini

belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

2. Değerlendirme

29. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Şikâyetlerin özü uyuşmazlık konusu işlemin

hukuka aykırı olduğu ve Mahkeme tarafından hukuka aykırı karar verildiği

iddialarına yönelik olduğundan şikâyetin yargılamanın sonucu itibarıyla adil

olmadığı iddiası kapsamında değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

30. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki

hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013,

§ 42).

31. Somut olayda iddia, savunma ve tüm dosya kapsamı incelenerek

ilgili kısımları yukarıda belirtilen (bkz. § 11) gerekçe ile hüküm kurulmuştur.

32. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, delillerin

değerlendirilmesine ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup kararda

bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan

bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu

şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

33. Ayrıca başvurucu tarafından sunulan ek beyan dilekçelerinde

bireysel başvuruya dayanak kararda imzası bulunan bazı askerî hâkimler ve

işlemlerin tesisinde dahli bulunan öğretim üyeleri hakkında FETÖ/PDY üyeliği

nedeniyle işlem yapıldığı ifade edilmiş ise de belirtilen hususun yargılamayı

etkilediğine dair somut bir olgu gösterilmediği ya da hukuken kabul edilebilir

herhangi bir açıklama yapılmadığı anlaşılmıştır. Öte yandan somut uyuşmazlığın

konusu, kapsam ve niteliği de dikkate alındığında tek başına bu hususa

dayanılarak yargılamanın adil olmadığı sonucuna ulaşılması mümkün

görülmemiştir.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da, diğer

kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir..

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

11/12/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Volkan

ÇAKMAK

Başvurucu

:

Hülya TÜRKAN

Vekili

:

Av. Cavit

ÇALIŞ