Hüseyin Aşkan Başvurusu (B. No: 2017/15649)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi yoluyla savunma

yapılması, gizli tanığın duruşmada dinlenmemesi ve soruşturma aşamasında

Cumhuriyet savcısının müdafi olmaksızın ifade alması nedenleriyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 27/1/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Başvurucu 4/12/2012 tarihinde gözaltına alınmış, silahlı

terör örgütüne üye olma, devletin birliğini ve bütünlüğünü bozma ve mala zarar

verme suçlarından 7/12/2012 tarihinde tutuklanmıştır.

10. Başvurucu hakkında Van Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından

devletin birliğini ve ülke bütünlüğü bozma, silahlı terör örgütüne üye olma,

kamu malına zarar verme ve muhtelif suçlardan 14/2/2014 tarihinde iddianame

düzenlenmiştir.

11. Açılan davanın Van 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 2014/52 Esas

sırasına kaydı yapılmış ancak 06/03/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun yürürlüğe

girdiğinden bahse konu Kanun kapsamında başvurucu hakkındaki kamu davası

Hakkâri 1. Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülmeye başlanmıştır.

12. Mahkemece yapılan yargılama neticesinde başvurucu hakkında

11/02/2016 tarihli karar ile suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün

faaliyeti çerçevesinde izinsiz olarak tehlikeli madde bulundurmak suçundan iki

kez 6 yıl 11 ay 10 gün hapis cezası ile 13.880 TL adli para cezası, yakıcı ve

parlayıcı madde kullanarak kamu malına zarar verme suçundan 5 yıl 7 ay 15 gün

hapis cezası, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan ise 10 yıl hapis cezası

verilmiştir. İddianamede atfedilen diğer eylemlere ilişkin suçlar yönünden ise

beraat kararları verilmiştir.

13. Temyiz üzerine Yargıtay 16. Ceza Dairesi, başvurucu hakkında

yakıcı ve parlayıcı madde kullanarak kamu malına zarar verme ve silahlı terör

örgütüne üye olma suçlarından verilen cezaları 10/10/2016 tarihli kararıyla

onamıştır.

14. Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 10/10/2016 tarihli kararı ile

bozulan hükümlere yönelik dava dosyasının Hakkâri 1. Ağır Ceza Mahkemesinin

2017/4 Esas sırasına kaydının yapıldığı ve buna ilişkin yargılamanın ise devam

ettiği anlaşılmıştır.

15. Başvurucu, onama kararı sonrasında Yargıtayın 10/10/2016

tarihli ilamını 13/1/2017 tarihinde tebliğ aldığını belirterek 27/1/2017

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Bireysel başvuru incelemesi, hükmün

onanarak kesinleşen kısmına yönelik yapılmıştır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 21/7/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu; yargılama sürecinde bizzat Mahkeme huzurunda

ifade vermek istemesine rağmen Mahkemece bu talebi dikkate alınmadan Ses ve

Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) yoluyla ifadesinin alındığını, soruşturma

evresinde dinlenen gizli tanıkların yargılama sürecinde dinlenmediğini ve

Cumhuriyet savcısının müdafii olmadan ifadesini aldığını belirterek adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru usulü" kenar

başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvurunun,

başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin

öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir

mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayan/ar, mazeretin kalktığı tarihten

itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte

başvurabilirler ... "

19. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvuru süresi ve mazeret" kenar

başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvurunun,

başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin

öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir."

20. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de otuz günlük süre

kuralıdır. Sürenin başvurunun her aşamasında dikkate alınması gerekir (Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013,

§ 32). Otuz günlük süreye ilişkin başlangıç tarihinin tespitinde kanun hükmü

gereği öğrenme tarihi esas

alınmalıdır.

21. Bireysel başvurunun süre koşuluna bağlanmasıyla hukuki

istikrarın sağlanması hedeflenmektedir. Dolayısıyla anayasal bir hak arama yolu

olan bireysel başvurunun yapılması için belli sürelerin öngörülmesi hukuki

istikrar ilkesinin bir gereğidir ve bu süre -bireysel başvuru yapılmasını

imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça- bireysel başvuru hakkına aykırılık

oluşturmaz.

22. Bireysel başvuruların 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin

(5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası

uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemiş ise

ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekmektedir.

Anılan düzenlemelerde başvuru yolu öngörülen durumlarda bireysel başvuru

süresinin başlangıcına ilişkin olarak başvuru

yollarının tüketildiği tarihten söz edilmekte ise de haberdar

olunmayan bir hususta başvuru yapılamayacağı dikkate alınarak bu ibarenin nihai kararın gerekçesinin öğrenildiği tarih

olarak anlaşılması gerekir (A. C. ve

diğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 25).

23. Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlaması yönünden nihai

kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir (Mehmet Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504,

28/5/2014, § 27). Ancak öğrenme, gerekçeli kararın tebliği ile sınırlı olarak

gerçekleşmez; başka şekillerde de öğrenme söz konusu olabilir. Başvurucunun

nihai kararın gerekçesini dava dosyasını incelemek suretiyle öğrenmesi

mümkündür. Bu doğrultuda dosyadan suret

alınması gibi hâllerde başvurucunun gerekçeli kararı öğrendiği kabul

edilebilir. Başvurucuların nihai kararın gerekçesini öğrendiklerini beyan ettikleri tarih de bireysel başvuru

süresinin başlangıcı olarak ele alınabilir (İlyas

Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22).

24. Diğer yandan somut olayın koşullarında başvurucunun nihai

karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinin değerlendirilmesi

durumunda Anayasa Mahkemesi, başvuru süresinin başlangıcı için bu tarihi de

esas alabilir (Ögeday Akın, B.

No: 2014/2345, 10/6/2015, § 38).

25. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukatına tebliğ

edilmemiş olmakla birlikte nihai karar olan gerekçeli Yargıtay ilamının ilk

derece mahkemesine ulaştığı, başvurucunun avukatının ise bireysel başvuru

formunda bu karardan haberdar olduklarını belirttiği tarihten daha önce ilk

derece mahkemesine söz konusu ilamın tebliğe çıkarılması için birden fazla

talepte bulunduğunun anlaşıldığı bir bireysel başvuruda başvuru süresinin

avukatın ilk yazılı talep tarihinden itibaren işlemeye başladığını kabul

etmiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai karar ilk derece

mahkemesine ulaştığından başvurucunun haberdar olduğu ve bu durumda Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) Avukat Bilgi Sistemi'ni kullandığı görülen

başvurucu vekilinin nihai karar sonucunu ve gerekçesini kesin olarak öğrenme

olanağına sahip bulunduğu konusunda şüphe olmadığını ifade etmiştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800,

1/12/2016, §§ 25-27).

26. UYAP, kullanıcıların kendilerini ilgilendiren bilgi ve

belgelere ihtiyaç duymaları hâlinde hızlı ve kolay şekilde bu belgelere

ulaşabilmelerini sağlamaktadır. Her türlü bilgi ve belge alışverişi de UYAP

üzerinden elektronik ortamda ve anlık denebilecek kısa sürede

gerçekleştirilebilmektedir.

27. Yargı sisteminin parçası olarak avukatlar; sistemde vekâleti

bulunan dava dosyalarını internet üzerinden UYAP'tan yararlanarak

inceleyebilmekte, bu dosyalardan suret alabilmekte, elektronik imza ile

sistemdeki dava dosyalarına evrak ekleyebilmekte, yeni dava dosyası açabilmekte

ve harç ödeyebilmektedirler. Ayrıca nihai kararın gerekçesine erişmenin mümkün

hâle geldiği durumlarda başvurucu avukatları bu sistemi kullanmak suretiyle

nihai kararın gerekçesini kesin olarak öğrenme imkânını da elde etmektedirler.

28. Tüm bu işlemler yapılırken bilgi ve belgelerin son hâli,

değişmez ve güvenli bir şekilde veri tabanında saklanmakta ve belgeler üzerinde

yapılan işlemler UYAP evrak işlem kütüğünde kayıt altına alınmaktadır. Evrak

işlem kütüğü, evrak üzerinde yapılan işlemleri (doküman oluşturma, düzenleme,

imzalama, açma, okuma ve yazdırma gibi) kayıt altına almaktadır. Kayıt altına

alınan evrak üzerindeki işlemleri yapan şahsın adı soyadı, sıfatı, birimi,

yapılan işlemin niteliği, tarih ve saati sistemde saklanmaktadır.

29. Yargılama sürecinde nihai karar olan Yargıtay ilamına

ilişkin olarak UYAP evrak işlem kütüğü üzerinde yapılan incelemede de ilgili

kararın başvurucu avukatı Derman Besi tarafından 21/12/2016 günü saat

13.09.16’da açılarak okunduğu tespit edilmiş ve buna ilişkin olarak ekran

çıktısı alınıp dosya arasına konulmuştur. Dolayısıyla bu işlemi yapan

ilgililerden işlem sırasında nihai kararın sonucunu öğrenmeleri beklenir. Böyle

bir durumda işlem yapılırken nihai kararın sonucunun öğrenildiği kabul edileceğinden

bireysel başvuru süresinin bu tarihten itibaren başlatılması gerekir.

30. Somut olayda başvurucunun Yargıtay ilamının avukatı

tarafından UYAP üzerinden okunduğu 21/12/2016 tarihinde bireysel başvuruya

ilişkin nihai karardan haberdar olduğunun ve bu doğrultuda bireysel başvuru

süresinin 21/12/2016 tarihinden itibaren işlemeye başladığının kabul edilmesi

gerekir. Nitekim ilgili usul kuralları uyarınca sürenin münhasıran tebliğden

itibaren işlemeye başlayacağının kabul edildiği uygulamaların aksine bireysel

başvuru yolunda başvuru süresi, ihlalin öğrenilmesi esasına bağlanmıştır (Mehmet Özcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020,

§ 27).

31. Sonuç olarak bireysel başvuru konusu yargılama sürecine

ilişkin nihai karardan 21/12/2016 tarihinde haberdar olduğu anlaşılan

başvurucunun otuz günlük bireysel başvurusu süresinden sonra, 27/1/2017

tarihinde gerçekleştirdiği bireysel başvurusunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. Başvurunun süre aşımı

nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

21/7/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Hüseyin AŞKAN Vekili : Av. Derman BESİ