İhsan Metin Başvurusu (B. No: 2015/7044)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru haksız yere ihtiyati haciz konulması ve ihtiyati

haczin makul süreyi aşması nedenleriyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 28/4/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık başvuru hakkında görüş sunulmayacağını

bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu mimar olup İstanbul ili Adalar ilçesinde ikamet

etmektedir.

8. Azerbaycan'ın Bakü Şehri Nizami İlçe Mahkemesi 29/1/2013

tarihinde başvurucunun mal varlığı ile ilgili olarak S. Mimarlık Mühendislik

İnşaat ve Taahhüt Ticaret Ltd. Şti. lehine 1.590.708 ABD Doları (Dolar), A.

Mekanik İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş. lehine 963.944 Dolar ve D. RZYEV

lehine 4.427.941 Dolar üzerinden ihtiyati haciz kararı vermiştir.

9. Anılan şirketler tarafından bu karara dayalı olarak Adalar

Asliye Hukuk Mahkemesinden (Mahkeme) ihtiyati haciz talebinde bulunulmuş,

Mahkeme kanunda öngörülen koşullarının gerçekleştiği kanaatiyle 6/6/2013

tarihinde ihtiyati haciz talebinin kabulüne karar vermiştir.

10. Başvurucu 26/7/2013 tarihinde aynı Mahkemede ihtiyati haciz

kararına karşı itirazda bulunmuştur. Mahkeme bu kararın usule ve kanuna uygun

olduğu gerekçesiyle 10/12/2013 tarihinde itirazı reddetmiştir.

11. Başvurucunun temyiz ettiği karar, Yargıtay 15. Hukuk

Dairesince 26/1/2015 tarihinde bozulmuştur. Bozma kararında, 9/6/1932 tarihli

ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 257. maddesine göre ihtiyati haciz

konulabilmesi için alacağın muaccel ve rehinle temin edilmemiş olmasının

gerektiği vurgulanmıştır. Daire, somut olayda ise alacağın rehinle temin

edilmediğini ve dayanağı olan kararın henüz tenfiz

edilmediğini tespit etmiştir. Daireye göre henüz tenfiz

edilmeyen bu nitelikteki bir karar, Türk hukuku açısından ilâm niteliği

taşımamaktadır. Diğer taraftan taraflar arasında vadeye bağlanmış bir alacağın

da söz konusu olmadığı ve alacağın varlığının kesin olmayıp yargılamayı

gerektirdiği açıklanmıştır. Ayrıca vadesi gelmemiş bir alacak olduğu kabul

edilse dahi ihtiyati haciz kararı verilmesini haklı ve makul kılan bir delilin

de sunulmadığı belirtilmiştir. Daire bu gerekçeyle ihtiyati haciz koşullarının

oluşmadığı sonucuna varmıştır.

12. Bozma kararına uyan Mahkeme 26/4/2015 tarihinde itirazın

kabulü ile ihtiyati haczin kaldırılmasına karar vermiştir.

13. Başvurucu 28/4/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

14. Tarafların temyiz etmediği karar 21/10/2015 tarihinde

kesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. İlgili hukuk için bkz. Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti.

(GK), B. No: 2014/17196, 25/10/2018, §§ 23-29 ve §§ 33-39.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 23/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. İhtiyati Tedbirin

Haksız Olduğu Şikâyeti Yönünden Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin

İddia

1. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu yurt dışından alınan mahkeme kararı iptal edildiği

ve tenfiz de edilmediği hâlde ihtiyati haciz kararı

verilmesinin mal varlığı yönünden zararına yol açtığını belirterek mülkiyet

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

18. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında bireysel başvuruda

bulunulmadan önce ihlal iddiasının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için

kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının

tüketilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak ihlallerini öncelikle

derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının tüketilmesi koşulunu

zorunlu kılar (Necati Gündüz ve Recep

Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, §§ 19, 20; Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 26).

19. 2004 sayılı Kanun'un 259. maddesine göre ihtiyati haciz

isteyen alacaklının hacizde haksız çıkması durumunda, hacizden zarar gören

borçlu ve diğer ilgili üçüncü kişiler tazminat davası açabilirler. Somut olayda

ise ihtiyati haczin haksız çıktığını iddia eden başvurucu böyle bir dava

açtığına dair herhangi bir bilgi veya belge sunmamıştır. Dolayısıyla başvurucu,

belirtilen şikâyeti yönünden etkili olup başarı şansı sunabilen söz konusu

hukuk yolunu tüketmeksizin bireysel başvuruda bulunmuştur.

20. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik

şartları yönünden incelenmeksizin başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. İhtiyati Tedbir

Sürecinin Makul Sürede Sonuçlanmadığı Şikâyeti Yönünden Mülkiyet Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu ayrıca ihtiyati tedbir sürecinin makul sürede

sonuçlanmadığından yakınmıştır. Başvurucuya göre söz konusu tedbirin uzun

sürmesi yargılama makamlarından ve dolayısıyla kamu gücü işleminden kaynaklanmıştır.

Başvurucu tedbirin bu şekilde makul süreyi aşmasının mülkiyet hakkını ihlal

ettiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

22. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,

açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul edilemezliğine

karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialarını

kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya

müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama

şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

23. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer bir şikâyeti Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve

Tic. Ltd. Şti. başvurusunda incelemiş ve sonuca bağlamıştır.

24. Buna göre öncelikle sadece ihtiyati haciz talep edenin

sorumluluğu ile sınırlı olarak tazminat ödenmesini öngören 2004 sayılı Kanun'un

259. maddesindeki tazminat davasının kamu makamlarının sorumluluğu ile ilgili

ihtiyati haczin makul süreyi aşmadığı şikâyeti yönünden etkili bir hukuk yolu

olmadığı tespit edilmiştir (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve

Tic. Ltd. Şti., §§ 58-62).

25. Anayasa Mahkemesi muhtemel bir alacağın güvence altına

alınarak etkisizleşmesinin önüne geçilmesi amacıyla ihtiyaç duyulan tedbirlerin

alınması ve bu tedbirler kapsamında kamu makamlarının mülk üzerinde belirli bir

süreyle hukuki tasarruflarda bulunulmasının sınırlandırılması bakımından geniş

bir takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmiştir. Ancak devletin mülkiyet hakkına

ilişkin pozitif yükümlülükleri çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda söz

konusu tedbirlerin uygulanmasının mülk sahibine kaçınılmaz olandan aşırı bir

külfet de yüklememesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda hukuki ilişkinin

diğer tarafının haklarını korumak için tedbiri uygulayan kamu makamlarının söz

konusu tedbirin başvurucunun mülkiyet hakkına etkilerini de gözetmesi ve

ölçüsüz bir müdahaleye yol açmaması gerekmektedir (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti.,

§ 79).

26. Buna göre mülkiyet hakkını sınırlandıran bir tedbirin

uygulanmasının ölçülü olabilmesi için ise gerek kapsamı gerekse de süresi

itibarıyla orantılı olarak uygulanması gerekmektedir. Bireylerin mülkiyet

haklarıyla ilgili olarak bu ve benzeri tedbirlerin uygulanmasının zarara yol

açması kaçınılmazdır. Ancak bu zararın kaçınılmaz olandan ağır veya aşırı

sonuçlara da yol açmaması veya böyle bir zararın oluşması durumunda kamu

makamlarınca uygun yöntem ve vasıtalarla makul sürede gideriminin

sağlanması gerekmektedir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden

tedbirler uygulanması ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam etmesi ancak

bireye şahsi olarak aşırı bir külfet yüklemediği takdirde ölçülü görülebilir.

Diğer bir deyişle mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden tedbirlerin söz konusu

olduğu durumlarda tedbiri uygulayan kamu makamlarının ivedi olarak ve özenli

bir biçimde davranma yükümlülükleri bulunmaktadır. Aksi hâlde yani tedbirin

makul olmayan bir süre devam etmesi, mülkiyet hakkının tanındığı yetkilerin

kullanılmasının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi suretiyle mülk sahibine

orantısız bir külfet yüklemiş olur (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti.,

§§ 73-80).

27. Somut olayda da bu ilkelerden ayrılmayı gerektirir bir durum

bulunmamaktadır. Bu ilkeler ışığında somut olay incelendiğinde ise ihtiyati

haciz talebinin 6/6/2013 tarihinde kabul edildiği ancak itiraz üzerine

26/4/2015 tarihinde kaldırıldığı ve bu kararın 21/10/2015 tarihinde

kesinleştiği görülmektedir. Dolayısıyla olayda mülkiyet hakkını sınırlandıran

tedbir sürecinin yaklaşık 2 yıl 4 ay sürdüğü tespit edilmiştir. Bu tedbir

süreci bir bütün olarak ele alındığında ise söz konusu sürenin makul olduğu

anlaşılmaktadır. Bu durumda tedbirin haksız olarak uygulandığının tespiti

hâlinde uğranılan zararın giderimine ilişkin bir

tazminat yolunun varlığı da dikkate alındığında mülkiyet hakkını sınırlandıran

söz konusu tedbirin başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet

yüklemediği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak ihtiyati haczin makul süreyi

aştığı şikâyeti yönünden devletin mülkiyet hakkına ilişkin pozitif

yükümlülüklerinin somut olayda yerine getirildiği kanaatine varıldığından bu

şikâyet yönünden bir ihlalin olmadığı açıktır.

28. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 23/1/2019

tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ Raportör : Özgür DUMAN Başvurucu : İhsan METİN Vekili : Av. Ezgi Bella OKTAY METİN