İlter Kuşoğlu Başvurusu (B. No: 2014/2544)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, başvurucu tarafından hakaret, görevi kötüye

kullanma, iftira, kamu görevlisinin suçu bildirmemesi iddialarıyla yapılan suç

duyuruları üzerine yürütülen soruşturmalar kapsamında soruşturma izni

verilmemesi ve bu kararlara karşı yapılan itirazların reddedilmesi nedeniyle

adil yargılanma hakkı ile maddi ve manevi varlığın korunması hakkının ihlal

edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurucu, aynı şikâyetler kapsamında 27/2/2014 ve 15/5/2014 tarihlerindeüç ayrı başvuru yapmıştır. 2014/2545 ve

2014/6716 numaralı başvurular 2014/2544 numaralı başvuruda birleştirilmiştir.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve

bu kapsamda sunulan görüşlerine atıfta bulunarak başvuru hakkında görüş

sunulmayacağını bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, Gümrük ve ve Ticaret

Bakanlığında başmüfettiş olarak görev yapmıştır.

9. Başvurucu, başmüfettişlik görevi gereğince düzenlediği

raporlar ile tespit ettiği hukuka aykırılıklar hakkında işlem yapılmadığını,

aleyhine kanun ve usule aykırı soruşturmaların yapıldığını ve disiplin

cezalarının uygulandığını, müstafi kabul edildiğini ileri sürerek 3/4/2013

tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde hakaret, görevi kötüye

kullanma, iftira, kamu görevlisinin suçu bildirmemesi suçlarının işlendiğinden

bahisle Gümrük ve Ticaret Bakanlığı müsteşar ve yardımcıları, rehberlik ve

teftiş başkanı, personel dairesi başkanı ve başmüfettişten şikâyetçi olmuştur.

10. Başvurucu benzer iddialar kapsamında kendisi hakkında tesis

edilen birtakım idari işlemler sebebiyle 17/4/2013 tarihinde Ankara Cumhuriyet

Başsavcılığı nezdindeGümrük ve Ticaret Bakanlığı

müsteşar yardımcısı, gümrükler genel müdürü ve genel müdür yardımcısı,

rehberlik ve teftiş başkanı, rehberlik ve teftiş başkan yardımcısı, personel

dairesi başkanı, başmüfettişler ve hukuk müşavirinden şikâyetçi olmuştur.

11. Başvurucunun 24/6/2013 tarihinde Ankara Cumhuriyet

Başsavcılığı nezdinde yaptığı suç duyurusunun konusu ise bayram tatili için

Antalya'da bulunduğu sıradaherhangi bir görev emri

olmamasına rağmen Antalya Havalimanında yaptığı resen inceleme ve araştırma ile

H.Z. isimli kişinin bilgisine başvurması sonucunda hakkında disiplin cezası

verilmesi üzerine hakaret, iftira, görevi kötüye kullanma, suç uydurma ve kamu

görevlisinin suçunun işlendiği iddiası olup Gümrük ve Ticaret Bakanlığı

rehberlik ve teftiş başkanı ile başmüfettişleri hakkında şikâyetçi olunmuştur.

12. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, şikâyet edilenler hakkında

Gümrük ve Ticaret Bakanlığından soruşturma izni talep etmiştir. Gümrük ve

Ticaret Bakanı sırasıyla 25/7/2013, 29/8/2013 ve 19/11/2013 tarihli işlemlerle

soruşturma izni verilmemesine ilişkin kararlar vermiştir.

13. Başvurucu, soruşturma izni verilmemesi kararına karşı süresi

içerisinde Danıştay nezdinde itiraz yoluna gitmiş, Danıştay 1. Dairesinin

18/12/2013 tarihli ve E.2013/1467, K.2013/1761 ile E.2013/1522, K.2013/1762

sayılı kararlarıyla 25/7/2013 ve 29/8/2013 tarihli soruşturma izni

verilmemesine ilişkin kararlara karşı yapılan itirazlar reddedilmiştir. Yine

aynı Dairenin 5/3/2014 tarihli ve E. 2014/12, K.2014/334 sayılı kararıyla

başvurucunun 19/11/2013 tarihli işleme karşı yaptığı itirazı reddedilmiştir.

14. Anılan kararlar 10/2/2014 ve 28/4/2014 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

15. Başvurucu 27/2/2014 ve 15/5/2014 tarihlerinde bireysel

başvurularda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 19/7/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu; Gümrük ve Ticaret Bakanlığında başmüfettiş olarak

görev yaptığını, başmüfettişlik görevi gereğince düzenlediği raporlarıyla

tespit ettiği hukuka aykırılıklar hakkında yetkililerce işlem yapılmadığı gibi

aleyhine kanun ve usule aykırı soruşturmaların yapıldığını ve disiplin

cezalarının uygulandığını, bir yıl içerisinde beş kez savunmasının istendiğini,

linç edilmek istendiğini, başmüfettişlik unvanının alınarak aynı Bakanlıkta

uzman olarak atandığını, en sonunda müstafi kabul edildiğini ileri sürerek

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde sorumlulardan şikâyetçi olduğunu,

Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca şikâyet edilenler hakkında soruşturma izni

verilmediğini, bu karara karşı yaptığı itirazın Danıştay tarafından gerekçesiz

olarak reddedildiğini belirterek Anayasa’nın 2., 17., 36., 38., 40. ve 74.

maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

§ 16). Başvurucunun şikâyetlerinin özü, soruşturma izni verilmemesi kararı

nedeniyle devletin, maddi ve manevi varlığını koruma hakkını etkili bir şekilde

korumaya yönelik tedbirleri almadığı iddiasıdır. Buna göre söz konusu

şikâyetlerin Anayasa’nın 17. ve 36. maddeleri bağlamında incelenmesi

gerekmektedir.

1. Adil Yargılanma Hakkı

Yönünden

19. Başvurucu, şikâyet ettiği kişi hakkında soruşturma izni

verilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

20. Suç işlediğini düşündüğü üçüncü kişilerin cezalandırılmasını

talep eden mağdur, suçtan zarar gören şikâyetçi veya katılan sıfatını haiz

kişilerin adil yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki şikâyetleri,

Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde (Sözleşme) yer alan temel hak ve

özgürlüklerin ortak koruma alanı dışında kalmaktadır (Adnan Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013,

§§ 21-27; Onurhan

Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §§ 23-27).

21. Bu kuralın istisnaları, ceza davasında medenî hak talebine

imkân veren bir sistemin benimsenmiş olması veya ceza davası sonucunda verilen

kararın hukuk davası açısından etkili ya da bağlayıcı olması hâlleridir (Musa Erdem ve diğerleri, B. No: 2013/1845,

7/11/2013, § 37; Perez/Fransa, B. No: 47287/99, 12/2/2004, §

70).

22. Hukuk sistemimiz açısından 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ile ceza muhakemesinde şahsi hak

iddiasında bulunma imkânı ortadan kalkmış olup başvurucunun ceza muhakemesi

sürecinde medeni haklarını ileri sürme imkânı bulunmamaktadır. Ayrıca somut

olayda başvurucunun isteğinin üçüncü kişilerin cezalandırılmasına ilişkin

olduğu, soruşturma izni verilmemesine dair kararın etkilerinin de ceza

muhakemesi süreci ile sınırlı olduğu anlaşılmaktadır (Işıl Yaykır, B.

No: 2013/2284, 15/4/2014, § 24).

23. Açıklanan nedenlerle Anayasa’nın 36. maddesine dayanan ihlal

iddiasının konusunun, Anayasa’da güvence altına alınmış ve Sözleşme kapsamında

yer alan temel hak ve özgürlüklerin koruma alanı dışında kaldığı

anlaşılmaktadır. Bu nedenle başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin konu

bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

2. Maddi ve Manevi

Varlığının Korunması Hakkı Yönünden

24. Anayasa’nın 17. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları

şöyledir:

“Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını

koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

...

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse

insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”

25. Anayasa’nın 17. maddesinde herkesin maddi ve manevi varlığını

koruma ve geliştirme hakkı güvence altına alınmıştır. Maddenin üçüncü

fıkrasında kimseye “işkence” ve “eziyet” yapılamayacağı, kimsenin “insan

haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye” tabi tutulamayacağı

düzenlenmiştir. Anılan fıkrayla insan onurunun korunması özel olarak

amaçlanmıştır (Cezmi Demir ve diğerleri,

B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 80).

26. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen

işkence, eziyet ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye

tabi tutulma yasağı, mutlak bir nitelik taşımakta olup bu kapsamda öncelikle

kamusal yetkiyle güç kullanan görevlilerin hiçbir şekilde kişilerin beden ve

ruh bütünlüğüne zarar vermemelerini gerektirir (Cezmi Demir ve diğerleri, § 81).

27. Anayasa’nın 17. maddesi 5. maddesiyle birlikte

değerlendirildiğinde ayrıca devlete, kişilerin işkence ve eziyete ya da insan

haysiyetiyle bağdaşmayan bir muameleye maruz bırakılmalarını engelleyecek

tedbirler alma ödevini yükler. Bu ödev üçüncü kişiler tarafından işlenen

fiilleri de kapsamaktadır. Dolayısıyla yetkililerce bilinen ya da bilinmesi

gereken bir kötü muamelenin gerçekleşmesini engellemek için makul tedbirlerin

alınmaması durumunda devletin sorumluluğu ortaya çıkabilir (Cezmi Demir ve diğerleri, § 82).

28. Bir muamelenin Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası

kapsamında olabilmesi için asgari bir ağırlık derecesine ulaşmış olması

gerekir. Bu asgari eşik, göreceli olup her olayın somut koşulları dikkate

alınarak değerlendirilmelidir. Bu kapsamda muamelenin süresi, bedensel ve

ruhsal etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi faktörler

önem taşır. Ayrıca muamelenin ardındaki saik ve amaç dikkate alınmalıdır.

Muamelenin gerginlik ve duygu yoğunluğunun olduğu bir anda meydana gelip

gelmediği de gözönünde tutulmalıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, § 83).

29. Yukarıda yer verilen tespitlerden de anlaşılacağı üzere

doğası gereği cezaların veya menfi hareket ve eylemler ile olumsuz hayat

deneyimlerinin kişinin fiziki ve ruhsal değerlerini etkilemesi ve kişide stres,

üzüntü ve sair menfi tezahürlere yol açması, bu etkileri açısından özellikle

küçük düşürücü muamele kavramını çağrıştırması mümkün olmakla birlikte

belirtilen eylemlerin Anayasa’nın 17. maddesinde anlamında işkence, eziyet veya

haysiyetle bağdaşmayan muamele veya ceza olarak nitelendirilebilmesi için

mağdurun subjektif niteliklerinin yanı sıra

muamelenin uygulanış şekli ve yöntemi ile özellikle meydana getirdiği fiziksel

ve ruhsal etkiler açısından önemli bir ağırlığa ulaşmış olması gerekmektedir (Işıl Yaykır, B.

No: 2013/2284, 15/4/2014, § 35).

30. Belirtilen tespitler ışığında somut olay incelendiğinde

başvurucunun görev yaptığı Gümrük ve Ticaret Bakanlığında görev yapan üst

yönetim tarafından sistematik olarak kendisine karşı suç işlendiğini,

psikolojik baskıya (mobbing) maruz kaldığını,

başmüfettişlik unvanının alınarak aynı Bakanlıkta uzman olarak atandığını,

ilgili işlemin daha sonra Danıştayın bozma kararı ile

iptal edildiğini, en sonunda müstafi sayılmasına ilişkin işlem yapıldığını, bu

süreç içerisinde kendisine psikolojik baskı yapıldığını ve Türk Ceza Kanunu'nda

belirtilen suçların işlendiğini ve Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal edildiğini

iddia ederek başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır. Başvurucu tarafından iddia

edilen eylemlerin fiziksel ve manevi etkileri, süresi ve yoğunluk derecesi gibi

unsurların değerlendirilmesi neticesinde başvurucunun hakkında yürütülen idari

soruşturmaların ve tesis edilen kararların meydana getirdiği fiziksel ve ruhsal

etkilerin Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında

değerlendirilmesi için gerekli olan asgari eşiği aştığı söylenemez. Dolayısıyla

başvurucunun iddiaları Anayasa'nın 17. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen

kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı kapsamında

kalmaktadır.

31. Bedensel ve ruhsal bütünlüğe yönelik eylem ve davranışların

suç teşkil etmesi durumunda cezai bir soruşturma konusu olmakla birlikte bu

eylem ve davranışlar tazminat hukuku kapsamında da dava konusu olabilmektedir.

Konuya ilişkin içtihatlar dikkate alındığında mağdurun kamu görevlisi olması

veya özel hukuk hükümlerine göre çalışmasına bağlı olarak idari yargı veya adli

yargıda açacağı dava yoluyla zararını giderme imkânı bulunmaktadır (YHGK,

E.2012/9-1925, K.2013/1407, 25/9/2013; Danıştay Sekizinci Dairesi,

E.2008/10606, K.2012/1736, 16/4/2012). Ceza hukukunda ancak kanunda açıkça

belirtilen eylemler suç olabilirken tazminat hukukunda haksız fiil için böyle

bir sınırlama bulunmamaktadır. Ceza hukukunda taksire dayalı sorumluluk

istisnai nitelik taşımasına rağmen kasten veya taksirle başkalarına verilen

zarar nedeniyle tazminat sorumluluğu kapsamında giderim imkânının daha yüksek

olduğu, ceza yargılamasında objektif sorumluluğa yer verilmezken tazminat

davalarında objektif sorumluluk ilkesinin etkin şekilde uygulandığı ve aynı

maddi vakıalar çerçevesinde daha düşük bir ispat standardı kullanıldığı

görülmektedir. Tazminat sorumluluğunda asıl gayenin zarar görenin zararının

telafi edilmesi olduğu dikkate alındığında bu yolun daha yüksek başarı şansı

sunabilecek etkili bir başvuru yolu olduğu anlaşılmaktadır (Işıl Yaykır, §

44).

32. Somut olayda maddi ve manevi bütünlüğe yapıldığı iddia

edilen müdahaleler ile ilgili olarak başvurucu tarafından yalnızca ceza

muhakemesi yoluna başvurulmuş olduğu nazara alındığında Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuruda bulunabilmek için etkili başvuru yollarının tüketilmesi

koşulunun yerine getirildiği söylenemez.

33. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

19/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

Hikmet Murat

AKKAYA

Başvurucu

:

İlter

KUŞOĞLU