Kemal Ertaş ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/9061)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular,

murisleri tarafından 16/9/1976 tarihinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasının Mardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, makul sürede

yargılama yapılmadığını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının

ihlal edildiğini ileri sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 16/12/2013

tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön

incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, kabul edilebilirlik

incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 19/3/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüş

için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 18/4/2014 tarihli

yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan

görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Mardin ili Kızıltepe ilçesinde yapılan kadastro

çalışmaları sırasında 41, 42, 43 ve 44 parsel numaralı taşınmazlar E.Ç. ve 5

arkadaşı adına tespit edilmiştir.

8. Başvurucuların murisleri Hasan Ayyıldız ve Mehmet Sait

Ertaş ile Ali Bozan tarafından, E.Ç ve beş arkadaşı aleyhine, 16/9/1976

tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde kadastro tespitine itiraz davası

açılmıştır.

9. Mahkemece, 6/11/1986 tarih ve E.1976/28, K.1986/33 sayılı

kararla davanın reddine, taşınmazların hisseleri oranında davalılar adlarına

tespit ve tapuya tescillerine karar verilmiştir.

10. Temyiz üzerine, Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin 13/10/1988

tarih ve E.1987/18172, K.1988/15740 sayılı ilamıyla; eksik inceleme ve araştırmaya

dayalı hüküm kurulduğu gerekçesiyle karar bozulmuş, yargılamaya Mahkemenin

E.1989/6 sayılı dava dosyasında devam edilmiştir.

11. Yine başvurucuların murisleri Hasan Ayyıldız ve Mehmet

Sait Ertaş ile Ali Bozan tarafından H.E. ve 2 arkadaşı aleyhine 16/9/1976

tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1976/29 sayılı dava dosyasında

kadastro tespitine itiraz davası açılmıştır.

12. Kızıltepe Kadastro Mahkemesince E.1989/6 sayılı dava

dosyasında yapılan yargılama sırasında, 20/12/2001 tarih ve E.1989/6, K.2001/3

sayılı kararla; E.1979/29 sayılı dava dosyası ile hukuki ve fiili irtibat

bulunduğu gerekçesiyle her iki dava dosyasının birleştirilmesine, yargılamaya

E.1976/29 sayılı dava dosyası üzerinden devam edilmesine karar verilmiştir.

13. Başvurucu Kemal Ertaş’ın murisi Mehmet Sait Ertaş’ın

vefatı üzerine, 14 mirasçısının kaldığı, Kemal Ertaş’ın 1985 yılında miras

şirketi temsilcisi olarak davaya katıldığı anlaşılmıştır.

14. Diğer başvurucuların murisi Hasan Ayyıldız’ın vefatı

üzerine mirasçıları olarak başvurucular davaya devam etmişlerdir.

15. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılması üzerine dosya

Mardin Kadastro Mahkemesine devredilmiş olup, anılan Mahkemenin E.2013/69

sayılı dava dosyasında yargılamaya devam edilmektedir.

B. İlgili

Hukuk

16. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 30. maddesi, 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 25.,

28., 29., 30., 32. ve 36. maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

17. Mahkemenin 8/9/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 16/12/2013 tarih ve 2013/9061 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

18. Başvurucular, 16/9/1976 tarihinde murisleri tarafından

Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasında

verilen kararın Yargıtay tarafından bozulduğunu, Mahkemece birleştirme kararı

verildiğini, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra yargılamaya

Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/69 sayılı dava dosyasında devam edildiğini,

makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

19. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

20. Başvurucular, murisleri tarafından açılan kadastro

tespitine itiraz davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil

yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) metni ile

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma

hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde

yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §

38). Bu doğrultuda, makul sürede yargılanma hakkı da adil yargılanma hakkının

kapsamında değerlendirilmektedir.

22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, taşınmaz mülkiyeti

hakkında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’larda yer alan

usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve

yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 49).

23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından

16/9/1976 tarihidir.

25. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarından

intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre

değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların

yargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye

esas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

26. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireysel

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

27. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, başvurucuların murislerinin, 16/9/1976 tarihinde

Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açtıkları davada, Mahkemece taraf teşkilinin

sağlanmasından sonra tapu kayıtlarının ve kadastro tutanaklarının getirtildiği,

birçok defa keşif ara kararlarının farklı nedenlerle ertelenmesinden sonra

yapılan keşif ve alınan bilirkişi raporları doğrultusunda 6/11/1986 tarihinde

davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Hükmün Yargıtay tarafında

bozulması üzerine, Mahkemece bozma kararına uyularak yargılamaya devam edilmiş,

20/12/2001 tarihinde aynı Mahkemenin E.1976/29 sayılı dava dosyasıyla

birleştirilmesine karar verilmiştir. Başvurucuların murisleri vefat etmiş olup

başvurucular davaya devam etmişlerdir. Mahkemece, keşif kararlarının farklı

nedenlerle ertelendiği ve birçok defa dosyanın incelemeye alındığı

anlaşılmıştır. 21/6/2005 tarihinde keşif yapılarak bilirkişilerden rapor

alınmış, raporlara itiraz edilmesi üzerine ek rapor istenmiştir. Çelişkilerin

giderilemediği gerekçesiyle yeniden keşif kararı verilmiş, ancak keşif

yapılamamıştır. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılması üzerine yargılamaya

Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/69 sayılı dava dosyasında halen devam

edilmektedir.

28. Kadastro mahkemesi

nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce

bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle

3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden

özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 38-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 39-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 21-43).

29. Başvuruya konu davanın

mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu

yargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak

bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama

sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini

gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusu yaklaşık otuz sekiz yıllık

yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle,

başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

31. Başvurucular ayrıca, uzun

süren yargılama nedeniyle taşınmazdan yararlanamadıkları gibi taşınmazdan

sağlanan gelir desteğinden de mahrum kaldıklarını belirterek, Anayasa’nın 35.

maddesinde tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,

başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönünde

yukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiği

yönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

32. Başvurucular, yargılamanın

makul sürede sonuçlanmaması ve bu sürede taşınmazı kullanamamaları nedeniyle

500.000,00 TL maddi, 300.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep

etmişlerdir.

33. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar

başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

34. Başvurucuların tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık otuz sekiz yıldır devam yargılama süresi nazara

alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında ve başvurucuların

miras bırakanlarından intikal ile davayı takip etmekte oldukları nazara

alınarak, başvurucular İsmail Ayyıldız, Süleyman Ayyıldız, Şeyhmus

Ayyıldız’a ayrı ayrı 2.300,00 TL, başvurucu Kemal Ertaş’a 2.150,00 TL,

başvurucular Kayhan Ayyıldız ve Behçet Ayyıldız’a ayrı ayrı 500,00 TL manevi

tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

35. Başvurucular tarafından

maddi tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile

iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

36. Başvurucular tarafından

yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin

başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvuruya konu yargılamanın

yaklaşık otuz sekiz yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesine

gönderilmesine,

8/9/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Zehra Ayla PERKTAŞ

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Raportör

:

Murat AZAKLI

Başvurucular

:

Kemal ERTAŞ

Şeyhmus

AYYILDIZ

Süleyman AYYILDIZ İsmail AYYILDIZ Behçet AYYILDIZ Kayhan AYYILDIZ Vekilleri : Av. Ali AYDEMİR