Kemal Kerinçsiz Başvurusu (B. No: 2014/1035)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, hakkında

yürütülen ceza davası kapsamında tutuklu kaldığı sürenin kanunun öngördüğü azami

sınırı aştığını ve gerekçesiz bir şekilde hürriyetten yoksun kaldığını

belirterek anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 27/1/2014 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesi neticesinde, başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir

eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca 21/3/2014 kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen ve kamuoyunda "Ergenekon soruşturması”

olarak bilinen soruşturma kapsamında, 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 313., 314. ve 326. maddelerinde

düzenlenen suçları işlediği iddiasıyla 22/1/2008 tarihinde gözaltına alınmış,

İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin 26.01.2008 tarih ve E.2008/18 sorgu sayılı

kararı tutuklanmıştır.

6. Başvurucu hakkında İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığının 10/7/2008 tarihli ve E.2008/968, sayılı iddianamesi

ile silahlı terör örgütüne üye olma, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine karşı

silahlı isyana tahrik, devletin güvenliğine ilişkin bilgileri bulundurma,

hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydetme suçlarını işlediği iddiasıyla

İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.

7. 12/4/1991 tarih ve 3713 sayılı

Terörle Mücadele Kanununun 10. maddesinin beşinci fıkrasındaki Türk Ceza Kanununun 305, 318, 319, 323, 324, 325 ve

332 nci maddeleri hariç olmak üzere, İkinci Kitap

Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlarda, Ceza

Muhakemesi Kanununda öngörülen tutuklama süresi iki kat olarak uygulanır

hükmü, Anayasa Mahkemesinin 4/7/2013 tarihli ve E.2012/100, K.2013/84 sayılı

kararıyla iptal edilmiş olup, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı 2/8/2013

tarihinden itibaren bir yıl sonra yürürlüğe gireceği hüküm altına alınmıştır.

8. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi

kararının yayımlanmasını müteakiben, 22/1/2013 tarihi itibariyle tutukluluk

süresinin beş yılı doldurduğu gerekçesiyle, 5/7/2013 tarihinde Mahkemeden

tahliyesi talebinde bulunmuştur. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2009/191

ve 2013/435 Değişik İş sayılı kararı ile Anayasa Mahkemesinin iptal kararının

henüz yürürlüğe girmediği gerekçesiyle başvurucunun tahliye talebinin reddine

karar verilmiştir.

9. İlk Derece Mahkemesinin

5/8/2013 tarihli kararıyla, başvurucunun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası

ve 5 yıl 6 ay 13 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hükümle birlikte

tutukluluk halinin hükümle birlikte devamına karar verilmiştir.

10. Gerekçeli kararın yazımı

aşamasında başvurucu 17/12/2013 tarihinde 13. Ağır Ceza Mahkemesine müracaat

ederek tahliye talebinde bulunmuştur. İlk Derece Mahkemesinin 24/12/2013

tarihli ve 2013/829 Değişik İş sayılı kararıyla başvurucunun tahliye talebinin

süresinde yapılmaması nedeniyle reddine karar verilmiştir. Başvurucu bu karara

karşı itiraz yoluna başvurmuştur.

11. İtirazı inceleyen İstanbul

14. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/1/2014 tarihli ve 2014/60 Değişik İş sayılı

kararıyla başvurucunun itirazının reddine karar verilmiştir.

12. Başvurucu, 27/1/2014

tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

13. 4/12/2004 tarihli ve 5271

sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesi şöyledir:

“(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve

bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında

tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik

tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.

(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı

şüphesini uyandıran somut olgular varsa.

b) Şüpheli veya sanığın davranışları;

1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,

2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması

girişiminde bulunma,

Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.

(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe

sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk

Ceza Kanununda yer alan;

…

9. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci

fıkralar hariç, madde 220),

…

(4) Sadece adlî para cezasını gerektiren veya hapis

cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı

verilemez.”

14. 5271 sayılı Kanun’un 102.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Kanun’un 102. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk

süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek

uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı geçemez.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

15. Mahkemenin 10/6/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 27/1/2014 tarihli ve 2014/1035

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

16. Başvurucu, tutukluluk

süresinin İlk Derece Mahkemesi kararına kadar yaklaşık beş yıl altı ay kadar sürdüğünü,

Anayasa Mahkemesinin iptal ve bireysel başvuruya ilişkin kararlarının dikkate

alınmadığını, gerekçesiz bir şekilde tutuklandığını, tutuklamanın genel

nedenler belirtilerek devam ettirildiğini, tutuklamada makul sürenin dikkate

alınmadığını, tutuklamanın bireyselleştirilmediğini belirterek Anayasa’nın 19.

maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminat talebinde

bulunmuştur.

B. Değerlendirme

17. Anayasa’nın 19. maddesinin

3.fıkrası şöyledir:

“Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenliktedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme

kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin

yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili

merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum

için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu,

bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim

veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin

yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya

da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin

yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun

bırakılamaz.”

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak

kaçmalarını, delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla

veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde

hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü

halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun

şartlarını kanun gösterir.”

18. 30/3/2011 tarihli ve 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru usulü” kenar başlıklı

47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir. …”.

19. Kişi hürriyeti ve

güvenliğine ilişkin sınırlamaların, kanunda belirtilen esas ve usule uygunluğunu

sağlama yükümlülüğü ilke olarak idari organlara ve derece mahkemelerine aittir.

İdare organları ve mahkemeler esas ve usule ilişkin hukuk kurallarına uymakla

yükümlüdürler. Anayasa’nın 19. maddesinin amacı bireyi keyfi bir şekilde

özgürlüğünden alıkoymaya karşı korumak olup, maddede öngörülen istisnai

hâllerde kişi özgürlüğüne getirilecek sınırlamaların maddenin amacına uygun

olması ve keyfi uygulamaya yol açmaması gerekir. Bu nedenle Anayasa’nın 19.

maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan hürriyetten yoksun bırakmanın şekil ve

şartlarının kanunda gösterilmesi kuralı gereğince, başvurucunun tutukluluk

durumunun “kanuni” dayanağının

bulunup bulunmadığının Anayasa Mahkemesince incelenmesi gerekir (Ramazan Aras, B. No: 2012/239, 2/7/2013, §

45).

20. Devam eden tutukluluğun

hukuka aykırı olduğu iddiasıyla yapılan bireysel başvurularda şikâyetlerin

temel amacı, tutukluluğun hukuka aykırı olduğunun ya da devamını haklı kılan

sebep veya sebeplerin bulunmadığının tespitidir. Bu tespit yapıldığı takdirde buna

bağlı olarak ilgilinin tutukluluk halinin devamına gerekçe olarak gösterilen

hukuki sebeplerin varlığı sona erecek ve böylece kişinin serbest kalmasının

yolu açılabilecektir. Dolayısıyla belirtilen nedenlerle ve serbest bırakılmayı

temin edebilecek bir karar alma amacıyla yapılacak bireysel başvurular, olağan

kanun yolları tüketilmek şartıyla, tutukluluk hali devam ettiği sürece

yapılabilir (Korcan Pulatsü, B. No:

2012/726, 2/7/2013, § 30).

21. Ancak kişi hakkında ilk

derece mahkemesinde hüküm verilmiş ise bireysel başvuru açısından talep, “bir suç isnadına bağlı olarak tutukluluğun” hukuka

aykırılığının tespitiyle sınırlı kalacaktır (Mehmet

İlker Başbuğ, B. No: 2014/912, 6/3/2014, § 48).

22. Kişi serbest bırakılmadan

yargılanmakta olduğu davada ilk derece mahkemesi kararıyla mahkûm olmuşsa,

mahkûmiyet tarihi itibarıyla tutukluluk hali sona erer. Çünkü bu durumda

kişinin hukuki durumu “bir suç isnadına

bağlı olarak tutuklu” olma kapsamından çıkmaktadır. Bireysel başvuru

incelemesi açısından, tutuklamanın şartları ile mahkûmiyete hükmedilmesi

arasındaki esaslı fark bunu gerektirir. Zira mahkûmiyete karar verilmiş

olmakla, isnat olunan suçun işlendiği, bundan failin sorumlu olduğunun sübuta

erdiği kabul edilmekte ve bu nedenle sanık hakkında hürriyeti bağlayıcı cezaya

hükmedilmektedir. Mahkûmiyetle birlikte kişinin kuvvetli suç şüphesi ve bir

tutuklama nedenine bağlı olarak tutukluluk hali sona ermektedir. Bu açıdan

mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması ayrıca gerekmez. Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM) ve Yargıtay, mahkûmiyet kararı sonrası tutulma halini

tutukluluk olarak nitelendirmemektedir. (Mehmet

İlker Başbuğ, B. No: 2014/912, 6/3/2014, § 49).

23. “Bir suç

isnadına bağlı olarak” tutuklulukta geçen sürenin başlangıcı, başvurucunun ilk kez

yakalanıp gözaltına alındığı durumlarda bu tarih, doğrudan tutuklandığı

durumlarda ise tutuklama tarihidir. Sürenin sonu ise kural olarak kişinin

serbest bırakıldığı ya da ilk derece mahkemesince hüküm verildiği tarihtir (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013,

§ 66).

24. Bu kapsamda “bir suç isnadına bağlı olarak tutuklu olma”

durumunda, kanuni tutukluluk süresinin aşıldığı şikâyetiyle yapılacak bireysel

başvurunun ilk derece yargılaması devam ederken tutukluluğun devamına karar

verilen her aşamada, başvuru yolları tüketildikten sonra ve serbest bırakılma

dışında, nihayet bu durumun ortadan kalktığı mahkûmiyet kararından itibaren

süresi içinde yapılması gerekir (Mehmet Emin

Kılıç, B. No: 2013/5267, 7/3/2014, § 28).

25. Somut olayda başvurucu,

isnat edilen suçlar nedeniyle 26/1/2008 tarihinde tutuklanmıştır. Tutuklu

olarak devam eden yargılamada mahkûmiyet kararının açıklandığı 5/8/2013

tarihinde tutukluluk hali bu anlamda sona ermiştir.

26. Başvurucunun 5/8/2013

tarihine kadar “bir suç isnadına bağlı

olarak” özgürlüğünden yoksun bırakıldığı, bu tarihten sonra

özgürlükten yoksun bırakmanın “mahkûmiyete”

dayandığı anlaşılmaktadır.

27. Bu kapsamda başvurucunun

hükmen tutukluluk kararına itiraz süresi geçtikten sonra 17/12/2013 tarihinde

yaptığı tahliye talebinin reddine ilişkin İstanbul Anadolu 13. Ağır Ceza

Mahkemesinin 24/12/2013 tarihli kararının ve yapılan itirazın reddine ilişkin

13/1/2014 tarihli kararın “mahkumiyete bağlı

tutma” üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır.

28. Bireysel başvurunun kabul

edilebilirlik şartlarından biri başvuru süresidir. Süre, başvurunun her

aşamasında dikkate alınması gereken bir usul şartıdır.

29. Bireysel başvuruların, 6216

sayılı Kanun'un 47. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, başvuru yollarının

tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği

tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekmektedir.

30. Bu belirlemeler karşısında,

tutuklulukla ilgili şikayetleri içeren başvurunun ilk derece mahkemesinin nihai

kararını verdiği 5/8/2013 tarihinden veya hükmen tutukluluğa itiraz edilmişse

bu yolun tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekirken

27/1/2014 tarihinde yapılan bireysel başvuruda süre aşımı olduğu sonucuna

varılmıştır.

31. Açıklanan nedenlerle,

başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmayan

bireysel başvurunun “süre aşımı”

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

DURSUN

Erdal TERCAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Raportör Yrd. : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Kemal KERİNÇSİZ Vekili : Av. Gönül KERİNÇSİZ