Murat Aksu Başvurusu (B. No: 2013/9771)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, kanuni tutukluluk

süresinin aşılması nedeniyle Anayasa’nın 19. maddesinde düzenlenen kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini iddia etmiş ve tazminat

talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 24/12/2013

tarihinde Burhaniye 1. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe

ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde belirlenen eksiklikler

tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci

Komisyonunca 24/3/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru dilekçesi ve UYAP

aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, hakkında

yürütülen soruşturma kapsamında 30/9/2008-2/10/2008 tarihleri arasında

gözaltında kaldıktan sonra 3/10/2008 tarihinde tutuklanmıştır.

6. Burhaniye Cumhuriyet

Başsavcılığınca düzenlenen 29/12/2008 tarihli iddianame ile başvurucu hakkında

“kasten insan öldürme ve kasten insan öldürmeye teşebbüs” suçlarından kamu

davası açılmıştır.

7. Davanın görüldüğü Burhaniye

1. Ağır Ceza Mahkemesi yargılama sonucunda 24/12/2009 tarihli ve E.2009/111,

K.2009/366 sayılı kararı ile başvurucunun cezalandırılmasına ve tutukluluk

halinin devamına hükmetmiştir.

8. Temyiz üzerine Derece

Mahkemesinin kararı, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 29/12/2011 tarihli ilamı ile

bozulmuştur.

9. Ancak Yargıtay Cumhuriyet

Başsavcılığının bu karara itirazı üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu 11/6/2013

tarihli kararı ile itirazın kabulüne ve Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 29/12/2011

tarihli kararında geçen “B-b” bölümünün çıkartılmasına karar vermesi üzerine

dava dosyası Burhaniye 1. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2013/307 sırasına

kaydedilerek yargılamaya devam edilmiştir.

10. Başvurucu, 4/10/2013 tarihli

dilekçe ile tahliye talebinde bulunmuştur. Burhaniye 1. Ağır Ceza Mahkemesi,

7/10/2013 tarihli ve 2013/1510 Değişik İş sayılı kararı ile tutukluluk halinin

devamına karar vermiştir. Bu karara yapılan itiraz, Burhaniye 2. Ağır Ceza

Mahkemesinin 9/10/2013 tarihli ve 2013/151 Değişik İş sayılı kararı ile

reddedilmiştir. Başvurucu, ret kararını 6/12/2013 tarihinde öğrenmiştir.

11. Başvurucu 24/12/2013

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

12. Devam eden yargılamada

Mahkeme, 17/1/2014 tarihli ve E.2013/307, K.2014/17 sayılı kararla başvurucunun

kasten insan öldürme suçundan toplam 50 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına

ve tutukluluk halinin devamına karar vermiştir.

13. UYAP sisteminden yapılan

sorgulamada başvurucu hakkındaki kararın temyiz aşamasında olduğu tespit

edilmiştir.

B. İlgili

Hukuk

14. 4/12/2004 tarihli ve 5271

sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“(1) Kuvvetli suç şüphesinin

varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde,

şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi

beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama

kararı verilemez.

(2)

Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) Şüpheli

veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut

olgular varsa.

b) Şüpheli

veya sanığın davranışları;

1.

Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,

2. Tanık,

mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,

Hususlarında

kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.

(3)

Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı

halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:

a)

26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda

yer alan;

…

2. Kasten öldürme (Madde

81, 82, 83),

…”

15. Aynı Kanun’un 102. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Ağır ceza mahkemesinin görevine giren

işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde,

gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı geçemez.”

16. 26/9/2004 tarihli ve 5237

sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 81. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bir insanı

kasten öldüren kişi, müebbet hapis

cezası ile cezalandırılır.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

17. Mahkemenin 10/6/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 24/12/2013 tarihli ve

2013/9771 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

18. Başvurucu, 3/10/2008

tarihinden bu yana tutuklu bulunduğunu, beş yılı aşkın süredir tutuklu

olmasının 5271 sayılı Kanun’un 102. maddesinin açık ihlali olduğunu belirterek

Anayasa’nın 13., 19. ve 38. maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüş,

tahliyenin sağlanması ile tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

19. Anayasa Mahkemesi, olayların

başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp, olay ve

olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucunun şikâyetlerinin

Anayasa’nın 19. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında incelenmesi gerektiği

sonucuna varılmıştır.

20. Anayasa’nın 19. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak

kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya

değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan

ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla

tutuklanabilir. Hakim kararı olmadan yakalama, ancak

suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun

şartlarını kanun gösterir.

21. Anayasa’nın 19. maddesinin

birinci fıkrasında herkesin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sahip olduğu

ilke olarak konduktan sonra, ikinci ve üçüncü fıkralarında şekil ve şartları

kanunda gösterilmek şartıyla kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği

durumlar sınırlı olarak sayılmıştır. Dolayısıyla kişinin özgürlük ve güvenlik

hakkının kısıtlanması ancak Anayasa’nın anılan maddesi kapsamında belirlenen

durumlardan herhangi birinin varlığı halinde söz konusu olabilir (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013,

§ 42).

22. Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması”

başlıklı 13. maddesinde temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın

yalnızca Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve

ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasa’nın sözüne ve

ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük

ilkesine aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa’nın 19. maddesindeki

kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının sınırlanabileceği durumların şekil ve

şartlarının kanunda gösterilmesi ölçütü, Anayasa’nın 13. maddesindeki temel hak

ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabileceğine dair kural ile uyumludur (Ramazan Aras, B. No: 2012/239, 2//7/2013,

§ 44).

23. Kişi hürriyeti ve

güvenliğine ilişkin sınırlamaların, kanunda belirtilen esas ve usule uygunluğunu

sağlama yükümlülüğü ilke olarak idari organlara ve derece mahkemelerine aittir.

İdare organları ve mahkemeler esas ve usule ilişkin hukuk kurallarına uymakla

yükümlüdürler. Anayasa’nın 19. maddesinin amacı bireyi keyfi bir şekilde

özgürlüğünden alıkoymaya karşı korumak olup, maddede öngörülen istisnai

hâllerde kişi özgürlüğüne getirilecek sınırlamaların maddenin amacına uygun

olması ve keyfi uygulamaya yol açmaması gerekir. Bu nedenle Anayasa’nın 19.

maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan hürriyetten yoksun bırakmanın şekil ve

şartlarının kanunda gösterilmesi kuralı gereğince, başvurucunun tutukluluk

durumunun “kanuni” dayanağının

bulunup bulunmadığının, kanunun özgürlükten yoksun kılmaya izin verdiği

hâllerde ise, kanunun hukuk devleti ilkesi gereği, keyfiliği önlemek için,

uygulanmasında yeterli ölçüde erişilebilir, kesin ve öngörülebilir olup

olmadığının Anayasa Mahkemesince incelenmesi gerekir (Ramazan Aras, § 45).

24. 5271 sayılı Kanun’un 102.

maddesinin (2) numaralı fıkrasında, ağır ceza mahkemesinin görevine giren

işlerde tutukluluk süresinin en çok iki yıl olduğu ve bu sürenin zorunlu

hallerde gerekçesi gösterilerek uzatılabileceği, ancak uzatma süresinin toplam

üç yılı geçemeyeceği belirtilmiştir. Buna göre uzatma süreleri dâhil toplam

tutukluluk süresinin azami beş yıl olabileceği anlaşılmaktadır.

25. Tutukluluk süresinin

hesabında ilk derece mahkemesi önünde yargılama aşamasında geçen sürelerin

dikkate alınması gerekir. Zira kişi yargılanmakta olduğu davada ilk derece

mahkemesi kararıyla mahkûm edilmişse, bu kişinin hukuki durumu “bir suç isnadına bağlı olarak tutuklu” olma

kapsamından çıkmakta ve tutmanın nedeni ilk derece mahkemesince verilen “hükme bağlı olarak tutma” haline

dönüşmektedir. Bu bakımdan temyiz aşamasında geçen süreler tutukluluk süresinin

değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulamaz (Hamit Kaya, B. No: 2012/338, 2/7/2013, § 41).

26. Başvuru konusu yargılama

kapsamında 30/9/2008-2/10/2008 tarihleri arasında gözaltında kalan başvurucu,

3/10/2008 tarihinde tutuklanmıştır. Başvurucu, gözaltında kaldığı

30/9/2008-2/10/2008, tutuklu kaldığı 3/10/2008-24/12/2009 ve

11/6/2013-17/1/2014 tarihleri arasında bir “suç

isnadına bağlı olarak”, 24/12/2009-11/6/2013 tarihleri ve 17/1/2014

tarihi sonrasındaki sürede ise “hükme bağlı

olarak tutma” anlamında özgürlüğünden mahrum bırakılmıştır. Buna

göre, başvurucunun başvuru konusu yargılama kapsamında “suç isnadına bağlı olarak” toplam tutulma

süresi 1 yıl 10 aydır.

27. Başvurucunun, “bir suç

isnadına bağlı olarak” tutulduğu

süre ilk derece mahkemesinin kararını verdiği 17/1/2014 tarihi itibarıyla 5271 sayılı Kanun’un 102. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında öngörülen beş yıllık azami süreyi aşmamıştır.

28. Açıklanan gerekçelerle,

başvurunun kanuni tutukluluk süresinin aşıldığı iddiasının “açıkça dayanaktan yoksun olması” sebebiyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör : Şükrü DURMUŞ Başvurucu : Murat AKSU Vekili : Av. Mehmet Emin TAŞDEMİR