Kenan Özkan Başvurusu (B. No: 2015/20293)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, sözleşmenin yenilenmemesine karşı açılan davada

karara esas alınan belgelerin incelettirilmemesi, bağımsız mahkemece yargılama

yapılmaması, esasa etkili iddiaların karşılanmaması ve hukuka aykırı karar

verilmesi nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 31/12/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu 30/8/2010 tarihi itibarıyla Türk Silahlı Kuvvetleri

(TSK) bünyesinde öğretmen sınıfı üsteğmen rütbesiyle sözleşmeli subay olarak

görev yapmaya başlamıştır.

7. Başvurucu, dört yıllık sözleşme süresinin sonuna doğru

sözleşmenin yenilenmesi için talepte bulunmuş ise de bu talebi uygun görülmemiş

ve sözleşme süresinin dolmasının ardından başvurucunun TSK ile ilişiği

kesilmiştir.

8. Başvurucu, sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin işlemin

iptali için 18/8/2014 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) nezdinde

dava açmıştır.

9. Yargılama sürecinde başvurucu 1/12/2014 tarihli dilekçesiyle

idarenin savunma ekinde gönderdiği gizli belgeleri inceleme, devlet sırrı niteliğinde

olmayan belgelerden suret alma talebinde bulunmuştur.

10. AYİM Birinci Dairesi (Mahkeme) 9/12/2014 tarihli kararıyla,

gizli dereceli belgelerden sicil not ortalamasına ilişkin değerlendirme içeren

kısımlar ile sicil özet formu dışındaki belgelerin üçüncü şahısların imza ve

isimleri kapatılmak suretiyle başvurucuya incelettirilmesine ve suret alma

talebinin reddine karar vermiştir.

11. Başvurucu, memur gözetiminde söz konusu belgeleri

incelemiştir. Devam eden süreçte başvurucu, 23/1/2015 tarihli dilekçesiyle

idarenin savunmasına cevaplarını sunarken işlemin esasına, sicil notlarına ve

incelediği belgelerin içeriğine ilişkin olarak hukuka aykırılık iddialarında

bulunmuştur. Ancak başvurucu, karartılan veya verilmeyen bilgi ve belgelerin

savunmaya esas teşkil edecek unsurlar içerdiği ve bu belgelerin de kendisine

incelettirilmesi gerektiği yönünde Mahkemeye bir itirazda bulunmamıştır.

12. Mahkeme 27/10/2015 tarihli kararıyla davayı reddetmiştir.

13. Ret gerekçesinde öncelikle 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı

Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar

Hakkında Kanun 'un ve 27/4/2002 tarihli ve 24738 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği'nin (Yönetmelik)

sözleşmenin yenilenmesine ilişkin hükümleri aktarılarak, kamu hizmetinin iyi

bir şekilde sunulabilmesi adına gerekli tedbirleri alma ve verim alınamayacak

olan personeli ayırma hususunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu ancak bu

yetkinin kamu yararına uygun olarak kullanılması gerektiği vurgulanmıştır.

Başvurucunun sicil ortalamasının çok iyi seviyede olduğu ve yedi takdir belgesi

aldığı, ancak ilgili yöneticiler tarafından yapılan ders denetimlerinde

başvurucunun dersin işlenmesi noktasında zayıf kaldığı hususunda tespit yapılarak

tutanak tutulduğu ifade edilen kararda başvurucunun disiplinsiz eylemleri

nedeniyle birden fazla olmak üzere (dokuz defa) uyarıldığı, göz hapsi ve görev

yerini terk etmeme disiplin cezaları aldığı belirtilmiş ve sicil notlarının

düşüş yönünde olduğu ifade edilmiştir. Kararda; başvurucunun disiplin

cezalarının ağırlıklı olarak ders görevinin yürütülmesine ilişkin olduğunun, bu

cezalara itiraz edildiğine dair bilgi veya belge bulunmadığının, sözleşmesinin

yenilenmesine dair nitelik belgesinin de tüm amirleri tarafından olumsuz

değerlendirildiğinin altı çizilerek idarenin takdir yetkisini objektif ölçülere

ve kamu hizmeti gereklerine uygun olarak kullanmış olduğu kanaatine

varılmıştır.

14. Başvurucu, ret hükmünü 3/12/2015 tarihinde tebellüğ ettikten

sonra karar düzeltme yoluna başvurmadan 31/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksek İdare

Mahkemesi Kanunu’nun 52. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''Dava dosyasındaki bilgi ve belgeler taraf ve

vekillerine açıktır. Şu kadar ki; mahkeme tarafından getirtilen veya idarece

gönderilen bilgi, belge ve dosyalardan, başka şahıs ve makamların özel

bilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenliğinin korunması veya idarenin

soruşturma metotlarının gizli tutulması maksatlarıyla taraf ve vekillerine

incelettirilmemesi kaydı konulanlar ile personelin özlük dosyasındaki dava

konusu haricindekiler taraf ve vekillerine incelettirilemez.

Taraf ve vekillerine incelettirilemeyecek

nitelikteki bilgi ve belgeler; bulundukları yer itibarıyla taraf ve vekillerine

açık olan diğer evraktan ayrılamaz nitelikte iseler, taraf ve vekillerine

incelettirilecek suretleri, ilgili bölümleri idare tarafından karartılarak

ayrıca gönderilir.

Davacı taraf veya vekili, karartılan veya

verilmeyen bilgi ve belgelerin savunmaya esas teşkil edecek unsurlar olduğu

iddiası ile mahkemeye itiraz edebilir. Yapılan bu itiraz, mahkeme tarafından

incelenerek haklı görülen hususlarda, mahkemenin belirleyeceği çerçevede daha önce

karartılan veya verilmeyen bilgi ve belgeler karşı tarafa incelettirilebilir.

Bu hükümlere göre elde edilen ve gizlilik

derecesine sahip bilgi ve belgeler, taraf ve vekillerince mahkeme haricinde,

diğer bir maksatla kullanılamaz. Aksine davranışta bulunanlar hakkında ilgili

kanun hükümleri saklıdır.''

16. Yönetmelik'in "Sözleşmenin

yenilenmesi ve uzatılması" kenar başlıklı 14. maddesinin ilgili

kısmı şöyledir:

"Sözleşmenin yenilenmesi ve uzatılması

aşağıda belirtilen esas ve usullere göre yapılır.

a) Sözleşmeli subay ve astsubaylardan,

sözleşmesini yenilemek isteyenler sözleşme süresinin sona erme tarihinden 6 ay

önceden başlamak suretiyle dilekçe ile ilk amirine müracaat eder. Bu

dilekçeler, EK-C'de belirtilen nitelik belgesi ile beraber silsileler yolu ile

Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik

Komutanlığına gönderilir. Sözleşmesi yenilenecek personel; Kuvvet

Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı

bünyesinde kurulacak komisyonlar tarafından personelin nitelik belgesi, sicili,

takdir/ceza durumu, amir kanaatleri, almış olduğu eğitimler gibi hususlar

çerçevesinde mesleki safahatları dikkate alınarak ilgili komutanlık personel

ihtiyaçları doğrultusunda belirlenir. Değerlendirme komisyonunun kimlerden

oluşacağı, görev, yetki ve sorumlulukları Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel

Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca çıkarılacak yönergeler ile tespit

edilir. Sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi konusundaki nihai karar Kuvvet Komutanlıkları,

Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından verilir.

Uygun görülenlerin sözleşmesinin yenileneceği, sözleşmenin bitiminden önce

bildirilir. Sözleşme, ilgili sözleşmeli subay veya astsubayın talebinin İdarece

kabul edildiğinin bildirilmesi ile yenilenir. "

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 16/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A.

Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, yargılama sürecinde esasa dair iddialarının

karşılanmadığını belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

2. Değerlendirme

19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (3), 48.

maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları uyarınca bireysel başvuruda, kamu

gücünün neden olduğu iddia edilen ihlale dair olayların tarih sırasına göre

özeti yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki hakların ne şekilde ihlal edildiği,

buna ilişkin gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).

20. Başvuruya konu ihlal iddiasıyla ilgili deliller sunarak

hangi Anayasa hükmünün ihlal edildiğine ilişkin açıklamalarda bulunma ve hukuki

iddialarını kanıtlama yükümlülüğü başvurucuya ait olmasına rağmen gerekçeli

karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia başvurucu tarafından soyut bir

şekilde ileri sürülmüş, yargı sürecinde ileri sürülen hangi iddianın mahkemece

karşılanmadığı konusunda Anayasa Mahkemesine bir bilgi ya da belge

sunulmamıştır. Dolayısıyla söz konusu iddiaların temellendirilmemiş şikâyet kapsamında

kabul edilmesi gerekmektedir.

21. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Bağımsız ve Tarafsız

Mahkemede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

22. Başvurucu, kuruluşu ve yapısal sorunları nedeniyle davanın

AYİM'de görülmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

23. Başvurucunun ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel

haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık

olan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular

açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet

Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

24. Anayasa Mahkemesi tarafından bu konu daha önce incelenirken

belirtildiği üzere AYİM’in oluşumu, statüsü ve görevleri Anayasa ve ilgili

Kanun'da hüküm altına alınmıştır. Konuya ilişkin kararlarımızda, AYİM’e atanan

askerî hâkimlerin bağımsızlığının Anayasa ve ilgili Kanun hükümleri ile garanti

altına alındığı, atanma ve çalışma usulleri yönünden askerî hâkimlerin

bağımsızlıklarını zedeleyecek bir hususun olmadığı, kararlarından dolayı idareye

hesap verme durumunda bulunmadıkları, disipline ilişkin konuların AYİM Yüksek

Disiplin Kurulunca incelenip karara bağlandığı belirlenmiştir (Mesut Ordulu, B. No: 2015/2675, 13/9/2018,

§ 28).

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekmektedir.

C. Silahların Eşitliği ve

Çelişmeli Yargılama İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

26. Başvurucu; idarenin savunması ekinde sunulan belgelerin

tamamının incelettirilmediğini, incelettirilen belgelerin bazı kısımlarının

karartılmış olduğunu, bazı belgelerin verilmediğini, karartılan bu kısımların

ve verilmeyen belgelerin işlemin yetkili merciler tarafından tesis edilip

edilmediğini anlamaya engel olduğunu ve savunmanın içeriğinin gereği gibi

oluşturulmasını engellediğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal

ettiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının silahların

eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri kapsamında değerlendirilmesi uygun

görülmüştür.

28. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes iddia, savunma

ve adil yargılanma hakkına

sahiptir. Anayasa'nın anılan maddesinde adil yargılanma hakkından ayrı olarak iddia ve savunma

hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını

mahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını da

içermektedir (Mehmet Fidan, B.

No: 2014/14673, 20/9/2017, § 37).

29. Anayasa'nın 36. maddesine adil

yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin

tarafı olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil

yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok

kararında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadıyla adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil edilen silahların

eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine Anayasa’nın 36. maddesi

kapsamında yer vermektedir. Bu itibarla anılan ilkenin adil yargılanma hakkının

kapsam ve içeriğine dâhil olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Anılan ilkeye uygun

olarak yürütülmeyen bir yargılamanın hakkaniyete uygun olması mümkün değildir (Mehmet Fidan, § 38).

30. Anayasa Mahkemesinin görevi başvuru konusu yargılamanın bir

bütün olarak adil olup olmadığını değerlendirmektir. Genel anlamda hakkaniyete

uygun bir yargılamanın yürütülebilmesi için silahların eşitliği ve çelişmeli

yargılama ilkeleri ışığında taraflara iddialarını sunma hususunda uygun

imkânların sağlanması şarttır (Yüksel Hançer,

B. No: 2013/2116, 23/1/2014, § 19).

31. Bireysel başvurunun ikincil niteliği gereği başvurucunun

temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiği iddialarını öncelikle yetkili idari

mercilere ve derece mahkemelerine usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda

sahip olduğu bilgi ve kanıtları zamanında bu mercilere sunması, aynı zamanda bu

süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması

gerekir. Bu şekilde olağan denetim mekanizmaları önünde ileri sürülüp takip

edilmeyen temel hak ve özgürlüklerin ihlaline ilişkin iddialar, Anayasa

Mahkemesi önünde bireysel başvuru konusu yapılamaz (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 16/4/2013, § 32).

32. Yargılama sürecinde başvurucu 1/12/2014 tarihli dilekçesiyle

idarenin savunma ekinde gönderdiği gizli belgeleri inceleme ve devlet sırrı

niteliğinde olmayan belgelerden suret alma talebinde bulunmuştur. Mahkeme

9/12/2014 tarihli kararıyla, gizli dereceli belgelerden sicil not ortalamasına

ilişkin değerlendirme içeren kısımlar ile sicil özet formu dışındaki belgelerin

üçüncü şahısların imza ve isimleri kapatılmak suretiyle başvurucuya

incelettirilmesine ve suret alma talebinin reddine karar vermiştir. Başvurucu,

memur gözetiminde kendisine sunulan belgeleri incelemiştir.

33. İlgili hukuk kısmında aktarılan 1602 sayılı mülga Kanun'un

52. maddesi uyarınca (bkz. § 15) başvurucunun kendisine incelettirilmediğini

veya bazı kısımlarının karartıldığını ileri sürdüğü belgelerin incelettirilmesi

talebiyle itirazda bulunması mümkündür. Devam eden süreçte başvurucu 23/1/2015

tarihli dilekçesiyle idarenin savunmasına cevaplarını sunarken işlemin esasına,

sicil notlarına, incelediği belgelerin içeriğine ilişkin hukuka aykırılık

iddialarında bulunmuş ise de karartılan veya verilmeyen bilgi ve belgelerin

savunmaya esas teşkil edecek unsurlar içerdiği ve bu belgelerin de kendisine

incelettirilmesi gerektiği yönünde Mahkemeye bir itirazda bulunmamıştır. Bu

nedenle silahların eşitliği ilkesine dair ihlal iddialarını öncelikle derece

mahkemesi nezdinde ileri sürmesi gereken başvurucunun bu yolu işletmeden ileri

sürdüğü ihlal iddiasına ilişkin olarak başvuru yollarının tüketildiğinden söz

edilemez.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

D. Diğer İhlal İddiaları

1. Başvurucunun İddiaları

35. Başvurucu; hakkında tesis edilen işlemin ölçülü olmadığını,

Mahkemenin hukuka aykırı karar verdiğini, kamu hizmetine devam etmemesi için

somut bir gerekçe bulunmadığını ve görevinde başarılı olduğunu belirterek

Anayasa'nın 2., 15., 35., ve 36. maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

36. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

§ 16). Başvurucunun iddiaları delillerin takdiri ve değerlendirilmesine ilişkin

bulunduğundan şikâyetin yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığı iddiası

kapsamında değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

37. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu

olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil

eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu

kapsamda değildir (Ahmet Sağlam,

B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

38. Somut olayda iddia, savunma ve tüm dosya kapsamı incelenerek

yukarıda belirtilen (bkz. § 13) gerekçe ile hüküm kurulmuştur.

39. Yargılama sürecinde sözleşmenin yenilenmemesine esas alınan

bileşenlerin bir bütün olarak dikkate alındığı anlaşılmaktadır. Bu anlamda Mahkemenin,

başvurucunun sözleşme safahatına dair bütünsel bir bakış ile hükme ulaştığı

görülmektedir. Mahkeme bu değerlendirmesi ile sözleşmenin yenilenmemesi

yönündeki idare işlemini hukuka aykırı bulmamıştır. Bu yorum ve

değerlendirmeler, yukarıda anılan ilkeler uyarınca uyuşmazlığı çözmekle görevli

mahkemenin takdirinde olup bireysel başvuruda değerlendirmeye konu edilemeyecek

niteliktedir.

40. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, delillerin

değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup kararda

bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı

dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu

anlaşılmaktadır.

41. Açıklanan gerekçelerle başvurunun kısmının da, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir..

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

16/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Recep KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Recai AKYEL Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Kenan ÖZKAN Vekili : Av. İlter AKSOYLU