Mehmet Nurullah Terece ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2017/31370)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ihtiyati tedbirin uzun sürmesi nedeniyle mülkiyet

hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Ekli tabloda sıralanan başvurulara ait başvuru formu ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemelerinden sonra başvurular

Komisyonlara sunulmuştur.

3. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Konularının aynı olması nedeniyle ekli tabloda numaraları

belirtilen başvuru dosyalarının 2017/31370 numaralı bireysel başvuru dosyası

ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar

verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 71.

maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alana

ilişkin olduğu değerlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesine

karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Batman'ın Tilmerç, Tayyar ve Alkami köylerinde bulunan

muhtelif taşınmazlara ilişkin olarak başvurucular aleyhine Batman 1. Asliye

Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) 14/10/2008 tarihinde muris muvazaası nedenine

dayalı tapu iptali ve tescili davası açılmıştır. Davayı açan diğer mirasçılar,

tapuda murisleri adlarına kayıtlı olan taşınmazların kız çocuklarına mirastan

pay kalmaması için devredildiğini, bu şekilde yapılan işlemlerin mirasçılardan

mal kaçırmaya yönelik ve muvazaalı olduğunu ileri sürmüşlerdir.

9. Davacı diğer mirasçıların talebi üzerine Mahkemece 31/10/2008

tarihinde uyuşmazlık konusu taşınmazların üçüncü kişilere devrinin önlenmesi

amacıyla ihtiyati tedbir konulmasına ve Tapu Sicil Müdürlüğüne müzekkere

yazılmasına karar verilmiştir.

10. Mahkeme, 3/12/2008 tarihli ve E.2008/559 sayılı dosyayı,

hukuki ve fiilî irtibat nedeniyle E.2008/527 sayılı dosya ile birleştirmiş,

yargılamaya bu dosya üzerinden devam edilmiştir.

11. Mahkeme 15/5/2009 tarihinde davanın reddine karar vermiştir.

Kararda, Tayyar ve Alkami köylerinde bulunan taşınmazlar yönünden yapılan

incelemede taşınmazların 3. kişilerden alındığının açık olduğu ifade edilmiş,

Tilmerç köyünde bulunan taşınmazlar yönünden yapılan incelemede ise ortak

murisin kendine ait payları dava dışı yeğenlerine devrettiği belirtilmiştir.

Ayrıca kararda ihtiyati tedbire ilişkin bir hükme yer verilmemiştir. Temyiz

edilen karar, Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 16/3/2010 tarihli kararıyla

bozulmuştur.

12. Bozma kararına uyularak yapılan yargılama neticesinde

Mahkeme 13/6/2017 tarihinde eksik harcın yatırılmaması nedeniyle davanın

açılmamış sayılmasına karar vermiştir. Karar temyiz edilmeksizin

kesinleşmiştir.

13. Başvurucular, nihai kararın tebliği üzerine bireysel

başvuruda bulunmuşlardır.

14. Mahkemenin 13/11/2019 tarihli yazısından başvurucuların mal

varlığı yönünden uygulanan tedbirin 11/9/2017 tarihinde kaldırıldığı

anlaşılmıştır.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. İbrahim Geçer (B. No: 2014/19056,

19/2/2019, §§ 19-31) kararı.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 27/2/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

17. Başvurucular ihtiyati tedbir sürecinin makul sürede

sonuçlanmaması nedeniyle mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

18. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan

mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

19. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer bir şikâyeti Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San.

ve Tic. Ltd. Şti. Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic.

Ltd. Şti. (B. No: 2014/17196, 25/10/2018) başvurusunda incelemiş ve sonuca bağlamıştır.

20. Anayasa Mahkemesi muhtemel bir alacağın güvence altına

alınarak etkisizleşmesinin önüne geçilmesi amacıyla ihtiyaç duyulan tedbirlerin

alınması ve bu tedbirler kapsamında kamu makamlarının mülk üzerinde belirli bir

süreyle hukuki tasarruflarda bulunulmasının sınırlandırılması bakımından geniş

bir takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmiştir. Ancak söz konusu tedbirlerin

uygulanmasının mülk sahibine kaçınılmaz olandan aşırı bir külfet de yüklememesi

gerektiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda hukuki ilişkinin diğer tarafının

haklarını korumak için tedbiri uygulayan kamu makamlarının söz konusu tedbirin

başvurucunun mülkiyet hakkına etkilerini de gözetmesi ve ölçüsüz bir müdahaleye

yol açmaması gerekmektedir (Hesna Funda

Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti., § 79).

21. Buna göre mülkiyet hakkını sınırlandıran bir tedbirin

uygulanmasının ölçülü olabilmesi için gerek kapsamı gerekse de süresi

itibarıyla orantılı olarak uygulanması gerekmektedir. Mülkiyet hakkına müdahale

teşkil eden tedbirler uygulanması ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam

etmesi ancak bireye şahsi olarak aşırı bir külfet yüklemediği takdirde ölçülü

görülebilir. Diğer bir deyişle mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden

tedbirlerin söz konusu olduğu durumlarda tedbiri uygulayan kamu makamlarının

ivedi olarak ve özenli bir biçimde davranma yükümlülükleri bulunmaktadır. Aksi

hâlde yani tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi, mülkiyet hakkının

tanındığı yetkilerin kullanılmasının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi

suretiyle mülk sahibine orantısız bir külfet yüklemiş olur (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San.

ve Tic. Ltd. Şti., §§ 73-80).

22. Benzer nitelikteki somut olay bakımından da bu ilkelerden

ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. Somut olayda başvurucuların

taşınmazlarının tapu kaydına 31/10/2008 tarihinde ihtiyati tedbir şerhi

konulmuş ve bu şerh ancak 11/9/2017 tarihinde kaldırılabilmiştir. Dolayısıyla

olayda mülkiyet hakkını sınırlandıran tedbir sürecinin yaklaşık 8 yıl 10 ay sürdüğü

tespit edilmiştir. Bu tedbir süreci bir bütün olarak ele alındığında söz konusu

sürenin makul olmadığı kuşkusuzdur. Bu durumda mülkiyet hakkını sınırlandıran

tedbirin başvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yüklediği sonucuna

varılmıştır.

23. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence

altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme

kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

25. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemiş ve tazminat

talebinde bulunmuştur.

26. Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna

varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler

belirlenmiştir, Mahkeme diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal

kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin

devamı anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle

sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

27. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal

edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle

getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için

ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,

ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan

kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların

giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması

gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§

55, 57).

28. İncelenen başvuruda ihtiyati tedbirin makul olmayan bir süre

devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

29. Somut olayda Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı ihtiyati

tedbirin kaldırılmasını gerektirmemektedir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi

mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz kılan tedbirin uzun sürmesine

ilişkin olarak tedbir sürecinde mülkiyet hakkının gerektirdiği ivediliğin ve

özenin gösterilmesi bakımından yargısal makamların sorumluluğu olduğuna dikkati

çekmektedir.

30. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin

başvurucunun uğradığı zararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı

açıktır. Dolayısıyla eski hâle getirme

kuralı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılabilmesi için

mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek

olan manevi zararları karşılığında başvuruculara net 20.000 TL manevi

tazminatın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

31. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için

başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal

arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Başvurucuların bu konuda herhangi bir belge

sunmamış olmaları nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi

gerekir.

32. Dosyadaki belgelerden tespit edilen -ekli tabloda

belirtilen- harçların, ayrıca 3.000

TL vekâlet ücretinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi

gerekir.

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet

hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvuruculara müştereken net 20.000 TL manevi tazminat

ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

D.

Ekli tabloda belirtilen harçların BAŞVURUCULARA ÖDENMESİNE,

E. 3.000 TL vekâlet

ücretinin BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin bilgi için Batman 1. Asliye Hukuk

Mahkemesine (E.2010/765, K.2017/353) GÖNDERİLMESİNE,

H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

27/2/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Umut FIRTINA Başvurucular : 1. Mehmet Nurullah TERECE 2. Muhammed TERECE 3. Muhammed Mustafa TERECE 4. Muhammed Talha TERECE Vekili : Av. Aladdin İRAZ