Mehmet Salih Alioğlu ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/14731)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kadastro davasında yargılamanın uzun sürmesi ve

Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı tarafından verilen

tazminatların düşük olması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 3/9/2014, 9/9/2014 ve 19/2/2015 tarihlerinde

yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu 2014/14983 sayılı ve 2015/3872 sayılı bireysel

başvuru dosyaları arasında hukuki ve fiilî irtibat bulunması nedeniyle

dosyaların birleştirilmesine, incelemeye 2014/14731 sayılı bireysel başvuru

dosyası üzerinden devamına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

A. Tescil Davasına (Mardin Kadastro

Mahkemesinin E.2013/88 Sayılı Dosyası) İlişkin Yargısal Süreç

8. Başvurucuların murislerinin 13/3/1964 tarihinde Nusaybin Asliye

Hukuk Mahkemesinde açtıkları tescil davasında Mahkeme 1/7/1965 tarihli

kararıyla davayı reddetmiş; temyiz üzerine Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, kararı

yetki ve esas yönünden bozmuştur.

9. Bozma üzerine Mahkeme 6/11/1969 tarihli görevsizlik kararıyla

dosyayı Nusaybin Tapulama Mahkemesine göndermiş, Nusaybin Tapulama Mahkemesi

26/7/1974 tarihli kararıyla mahkeme hâkiminin davadan istinkaf ettiği

gerekçesiyle dosyayı merci tayini için Yargıtaya

göndermiştir.

10. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 19/9/1974 tarihli kararıyla

Kızıltepe Tapulama Mahkemesinin davaya bakmakla görevli ve yetkili olduğuna

hükmetmiş, Kızıltepe Tapulama Mahkemesi 20/3/1981 tarihli yetkisizlik kararı

ile dosyayı Nusaybin Tapulama Mahkemesine göndermiştir.

11. Nusaybin Tapulama Mahkemesi 2/2/1982 tarihli karşı

yetkisizlik kararı ile dosyayı Kızıltepe Tapulama Mahkemesine göndermiş,

Kızıltepe Tapulama Mahkemesi 21/11/1984 tarihli kararıyla davayı reddetmiştir.

12. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 12/4/1985

tarihli kararıyla bozulmuş, karar düzeltme talebi aynı Dairenin 20/2/1986

tarihli kararıyla reddedilmiştir.

13. Bozma üzerine dosya Mahkemenin 1986/1 esasına kaydedilmiş,

yargılama sırasında Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunun kararı ile

Kızıltepe Kadastro Mahkemesi kapatılmış, dosya Mardin Kadastro Mahkemesinin

2013/88 esasına kaydedilmiştir.

14. Yargılama devam etmekte olup duruşması 3/5/2019 tarihine

bırakılmıştır.

B. Başvuru Konusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi

3. Kurul'un 2014/334 Sayılı Dosyası ile İlgili Süreç

15. Bir kısım başvurucu, Mardin Kadastro Mahkemesi dosyası ile

ilgili olarak uzun yargılama şikayetiyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine

(AİHM) başvurmuş; AİHM 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair

Kanun gereğince başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiş; başvurucular

1/7/2013 tarihinde Komisyona müracaat etmiştir.

16. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı

(Komisyon) 6/3/2014 tarihli kararında; başvuru konusu davanın 13/3/1964

tarihinde açıldığını, bireysel başvuru hakkının Türkiye tarafından kabul

edildiği 28/1/1987 tarihine göre yargılama sürecinin yirmi yedi yıl sürdüğünü,

başvurucuların davacının mirasçıları olduğunu ve aynı ekonomik birliktelik

içinde değerlendirilmesi gerektiğini, başvurucular Halil Kut, Yusuf Kut, Behiye

Kut, Semire Karakoyun, Ferhat Kut, Mizgin Akmeşe, Rezan Kut ve Şener Kut'un başvuru konusu davada taraf

sıfatlarının bulunmadığını belirterek bu başvurucuların tazminat taleplerini

reddetmiş; diğer başvurucular Suphiye Mete, Mehmet Salih Ağaoğlu'na toplam

4.900 TL, Lema Deniz, Nezir Kut, Mustafa Kut'a toplam

4.900 TL, Nezahat Kut, Abdurrahim

Kut, Abdusselam Kut, Azat Kut, Mehmet Hatip Kut, Pale Kut'a toplam 4.900 TL, Kasım Kut 'a 4.900 TL tazminat

ödenmesine hükmetmiştir.

17. Başvurucuların anılan karara yönelik itirazları, Ankara

Bölge İdare Mahkemesi 3. Kurulunun 23/5/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

18. Ret kararı 23/6/2014 tarihinde muteriz başvuruculara tebliğ

edilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

19. 6384 sayılı Kanun'un "Kapsam"

kenar başlıklı 2. maddesi şöyledir:

"Bu Kanun;

a) Ceza hukuku kapsamındaki soruşturma ve

kovuşturmalar ile özel hukuk ve idare hukuku kapsamındaki yargılamaların makul

sürede sonuçlandırılmadığı,

b) Mahkeme kararlarının geç veya eksik icra

edildiği ya da hiç icra edilmediği,

iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine

yapılmış başvuruları kapsar."

20. 6384 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (1) ve (3) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(1) Bu Kanun kapsamında yapılacak

müracaatlar hakkında karar vermek üzere Bakanlığın merkez, bağlı ve ilgili

kuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar arasından Adalet Bakanı tarafından

atanacak dört kişi ile Maliye Bakanı tarafından Maliye Bakanlığı personeli

arasından atanacak bir kişiden oluşan toplam beş kişilik bir Komisyon kurulur.

Komisyon Başkanı bu üyeler arasından Adalet Bakanı tarafından seçilir.

3) Komisyon, üye sayısının salt çoğunluğuyla

toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir."

21. 6384 sayılı Kanun'un 7. maddesi şöyledir:

(1) Komisyon, müracaat hakkında dokuz ay

içinde karar vermek zorundadır.

2) Komisyon, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin

emsal kararlarını da gözetmek suretiyle müracaat konusunda gerekçeli olarak

karar verir.

3) Komisyon kararlarına karşı tebliğ

tarihinden itibaren on beş gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare

Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesi müracaata ilişkin diğer tüm

belgelerle birlikte derhal itiraz merciine gönderilir. Bu itiraz öncelikli

işlerden sayılarak üç ay içinde karara bağlanır. Mahkeme tarafından Komisyon

kararı yerinde görülmezse işin esası hakkında karar verilir. İtiraz üzerine

verilen kararlar kesindir.

4) Ödenmesine karar verilen tazminat, kararın

kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde Bakanlık tarafından ödenir. Ödemeye

ilişkin düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler harçlardan

müstesnadır."

22. 6384 sayılı Kanun'a 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı

Kanun'un 20. maddesi ile eklenen geçici 2. maddesi şöyledir:

"GEÇİCİ MADDE 2-(1)

Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve

(b) bentleri kapsamında olup, münhasıran bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih

itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel başvurular, başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararının

tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Komisyon

tarafından incelenir.

(2)

Komisyona müracaat, müracaat edenin kimlik bilgileri ile Anayasa Mahkemesine

başvuru tarihi ve numarasını içeren imzalı bir dilekçeyle yapılır. Dilekçeye,

Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuruya ilişkin form, kabul edilemezlik

kararı ve bu kararın tebliğine dair belge ile ihlal iddiasına ilişkin diğer

bilgi ve belgeler eklenir.

(3) Müracaat evrakındaki eksikliğin

giderilmesi için müracaat edene otuz günü geçmemek üzere süre verilir. Bu süre

içinde, geçerli bir mazereti olmaksızın eksikliğin tamamlanmaması hâlinde

müracaat reddedilir.

(4) Bu madde uyarınca Komisyona gelen

müracaatlar bakımından 7 nci maddenin birinci

fıkrasındaki dokuz aylık süre, on altı ay olarak uygulanır. "

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 6/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucular Suphiye

Mete, Mehmet Salih Ağaoğlu, Lema Deniz, Nezir Kut,

Mustafa Kut, Nezahat Kut, Abdurrahim

Kut, Abdusselam Kut, Azat Kut, Mehmet Hatip Kut, Pale Kut ve Kasım Kut Yönünden

24. Komisyon tarafından lehlerine tazminata hükmedilen

başvurucular, yargılama süresi dikkate alındığında tazminat miktarlarının düşük

olduğunu, Ankara Bölge İdare Mahkemesine yaptıkları itirazların reddedildiğini

belirterek adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

25. Başvuru konusu olayda, Komisyonca, başvurucuların

murislerinin açtığı davanın yaklaşık 27 yıl sürmesi nedeniyle makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine, mirasçılık ve ekonomik birliktelik

durumları değerlendirilerek başvuruculara belirli miktarlarda tazminat

ödenmesine karar verildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, 6384 sayılı Kanun ile

kurulan Komisyon tarafından yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle başvurucuların

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğinin tespit edildiği ve bu ihlal

sebebiyle başvuruculara tazminat ödenmesine karar verildiği anlaşıldığından

yargılamanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle ortaya çıkan ihlalin Anayasa

Mahkemesinin benimsediği ölçütler çerçevesinde açıkça ve orantısız olmayacak

şekilde giderildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu açıdan başvurucuların adil

yargılanma hakkının ihlal iddiaları yerinde değildir.

26. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Başvurucular Halil Kut, Yusuf Kut, Semire

Karakoyun, Ferhat Kut, Mizgin Akmeşe, Rezan Kut ve Şener Kut Yönünden

27. Başvurucular, başvuru konusu davada taraf sıfatlarının

bulunmadığını belirtilerek Komisyonca tazminata hükmedilmediğini, Kadastro

Mahkemesince davaya dâhil edilmemelerinin sorumluluğunun kendilerine

yüklenemeyeceğini, itirazlarının Ankara Bölge İdare Mahkemesi 3. Kurulunun

E.2014/334 itiraz sayılı dosyasında reddedildiğini belirterek adil yargılanma

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

28. Başvurucuların bu kısımda dile getirdikleri ihlal

iddialarının nihai olarak Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararına yönelik olduğu

anlaşıldığından iddialar anılan mahkeme kararı çerçevesinde değerlendirilmiştir.

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası gereği bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu

öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması

gerekir.

30. Somut olayda başvurucuların Komisyon kararına yaptıkları

itirazın Ankara Bölge İdare Mahkemesinin 23/5/2014 tarihli kesin nitelikteki

kararı ile reddedildiği, kararın 23/6/2014 tarihinde başvurucular vekiline

tebliğ edildiği dikkate alındığında 3/9/2014 tarihinde yapılan başvuruda süre

aşımı olduğu sonucuna varılmıştır.

31. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

C. Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/88

Sayılı Dosyasında Devam Eden Yargılama Süreciyle İlgili Makul Sürede Yargılanma

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

32. Başvurucular Mardin Kadastro Mahkemesindeki davanın devam

ettiğini, yargılama sürecinin uzun olduğunu belirterek makul sürede yargılanma

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

33. Başvurucular, davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle

taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkilerinin kısıtlandığını belirterek mülkiyet

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş iseler de bu iddiaların özünün makul

sürede yargılanma hakkına bağlı bulunduğu anlaşılmış, söz konusu iddialar makul

sürede yargılanma hakkı kapsamında incelenmiştir.

34. Daha önce Komisyona başvurmayan başvurucuların tüm yargılama

süreci yönünden makul sürede yargılanma haklarına ilişkin ihlal iddiaları ile

Komisyona başvurup da lehlerine tazminat verilen(Komisyon kararından sonra

devam eden yargılama süreci için) veya davada taraf olmadıkları gerekçesiyle

tazminat talepleri reddedilen başvurucular açısından kadastro mahkemesindeki

yargısal süreç devam ettiğinden makul sürede yargılanma hakkı çerçevesinde

ileri sürülen ihlal iddiaları bu başlık altında değerlendirilmiştir.

35. Bireysel başvuru sonrasında 31/7/2018 tarihli ve 30495

sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren

7145 sayılı maddesiyle 6384 sayılı Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

36. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi, yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi ya

da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan

bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Komisyon tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

37. Ferat Yüksel kararında Anayasa Mahkemesi;

yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç

veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018

tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat

Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu, ulaşılabilir olma, başarı

şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı

yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır (Ferat Yüksel, B. No: 2014/13828, 12/9/2018).

38. Anılan kararda özetle öngörülen başvuru yolunun kişileri

mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle

ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir

başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkân

tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması

nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu

hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa

Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı

şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat

Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin

bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak

başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı

vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

39. Somut başvuru yönünden de söz konusu karardan ayrılmayı

gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

40. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduklarına karar verilmesi gerekir.

D. Başvurucular Behiye Kut ve Kasım Kut

Yönünden

41. 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel

başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi ve şartları" kenar

başlıklı 48. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

"(5)

Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesinin usul ve esasları ile ilgili diğer

hususlar İçtüzükle düzenlenir."

42. Anayasa İçtüzüğünün 80. maddesinin ilgili kısımları

şöyledir:

"(1) Bölümler ya da Komisyonlarca

yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

...

ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan

herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini

haklı kılan bir neden görülmemesi.

(2)

Bölümler ya da Komisyonlar; yukarıdaki fıkrada belirtilen nitelikteki bir

başvuruyu, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların

kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli

kıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir."

43. Başvurucular Kasım Kut ve Behiye Kut başvuru tarihinden

sonra 9/11/2015 ve 2/9/2018 tarihlerinde yaşamlarını yitirdikleri

anlaşılmıştır. Başvurucuların ölümünden sonra başvuruya mirasçı olarak devam

edilmek istendiğine dair bir talepte bulunulmadığı anlaşılmaktadır.

Başvurucular açısından başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir

neden bulunmamaktadır.

44. Açıklanan gerekçelerle başvuru yapılmasından sonra vefat

eden başvurucular Kasım Kut ve Behiye Kut yönünden başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

6/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Yakup MACİT

Başvurucular

:

1. Mehmet

Salih ALİOĞLU

2. Suphiye

METE

3. Hamdiye BAYSAL

4. Fahriye

ORAL

5. Nezir KUT

6. Mustafa

KUT

7. Azat KUT

8. Gülistan

KUT

9. Yusuf KUT

10. Semire

KARAKOYUN

11. Lema DENİZ

12. Kasım

KUT

13. Pale KUT

14. Halil

KUT

15. Mizgin AKMEŞE

16. Rezan KUT

17. Nezahat KUT

18. Abdurrahim KUT

19. Abdulselam KUT

20. Mehmet

Hatip KUT

21. Behiye

KUT

22. Ferhat

KUT

23. Şener

KUT

24. Buruca

OĞUR

25. Menduh YUNUSOĞLU

26. Ahmet

KUT

27. Ferit

KUT

28. Mahmut KUT

29. Zehra

KUT

30. Helin

KUT

31. Salha KUT

32. Kesra KUT

33. Güman KUT

34. Şemdin

KUT

35. Vezir

KUT

36. Reşat

KUT

37. Sultani

KUT

Vekilleri : Av. Eda FİDAN - Av. Yazgı ÇİMEN FİDAN