Methiye Özçelik ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/9059)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular, murisleri

tarafından 1967 yılında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro

tespitine itiraz davasında makul sürede yargılama yapılmadığını, bu sürede taşınmazı

kullanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşler, maddi ve manevi zararlarının tazminini talep

etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular, 16/12/2013 ve

28/2/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden

yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Komisyon tarafından, kabul

edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyaların Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Başvurucuların

bir kısmı tarafından yapılan 2013/9059 sayılı bireysel başvuru dosyası ile bir

kısım başvurucular tarafından yapılan 2014/2615 sayılı bireysel başvuru

dosyası, aralarındaki hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmiş,

incelemeye 2013/9059 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir

5. Bölüm Başkanı tarafından

2/5/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte

yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru

konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 21/5/2014 tarihli yazısında, Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

8. Mardin ili Derik ilçesi Hisaraltı

köyü 65 parsel numaralı taşınmaz, kadastro tespit çalışmaları sonunda 6/6/1967

tarihinde başvurucuların murisi Ömer Gökalp ile Ş.Ş. ve müşterekleri adına

tespit edilmiştir.

9. Ş.Ş., S.D., F.A., B.E. ile başvurucuların murisinin 1967

yılı Ağustos ayında kadastro tespitine itiraz etmeleri

üzerine Derik Tapulama Mahkemesinde yargılamaya başlanılmıştır.

10. Mahkemece, 26/3/1971 tarih ve E.1967/150, K.1971/65

sayılı kararla; adalet duygularının zedelenmemesi gerekçesiyle Mahkeme

Hâkiminin davadan çekilmesine karar verilmiştir.

11. Temyiz üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 25/5/1971 tarih

ve E.1971/6100, K.1971/5032 sayılı ilamla; Kızıltepe Tapulama Mahkemesinin

yargılama merci olarak tespitine karar vermiştir.

12. Kızıltepe Tapulama Mahkemesi, 19/9/1977 tarih ve

E.1972/18, K.1977/49 sayılı kararla; taşınmazın Ş.Ş. adına tapuya tesciline,

diğer davacıların ilk duruşmaya gelmedikleri ve delillerini bildirmedikleri

için itiraz etmemiş sayılmalarına, davacı S.D.’nin

itirazının reddine karar vermiştir.

13. Temyiz üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20/4/1978 tarih

ve E.1977/12878, K.1978/5494 sayılı ilamla, dosyada eksikliklerin bulunması

nedeniyle dosyanın Mahkemesine iadesine karar vermiştir.

14. Eksikliklerin tamamlanmasından sonra yapılan temyiz

incelemesi sonunda Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 19/10/1978 tarih ve

E.1978/9783, K.1978/12304 sayılı ilamıyla hüküm bozulmuştur.

15. Mahkeme bozma kararına uyarak yargılamaya devam etmiş,

20/3/1981 tarih ve E.1979/5, K.1981/59 sayılı kararla; Derik ilçesine başka

hâkimlerin atandığı ve taşınmazın Derik ilçesinde bulunduğu gerekçesiyle

Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın Derik Tapulama Mahkemesine gönderilmesine

karar vermiştir.

16. Temyiz üzerine, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 20/10/1981

tarih ve E.1981/12521, K.1981/10814 sayılı ilamıyla hüküm bozulmuştur.

17. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi bozmaya uyarak, E.1982/6

sayılı dava dosyasında yargılamaya devam etmiştir.

18. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra

dosya Mardin Kadastro Mahkemesine gönderilmiş olup, anılan Mahkemenin E.2013/76

sayılı dosyasında yargılamaya devam edilmektedir.

19. Başvurucular, 16/12/2013 ve 28/2/2014 tarihlerinde

bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili

Hukuk

20. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun

25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29. maddesinin

birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve ikinci

fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci fıkrasının

son cümlesi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

21. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 16/12/2013 tarih ve 2013/9059 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

22. Başvurucular, 1967 yılında, murisleri ve taşınmazın diğer

hissedarları tarafından Kızıltepe Tapulama Mahkemesinde açılan kadastro

tespitine itiraz davasının, anılan Mahkemenin kapatılmasından sonra Mardin

Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, makul sürede yargılama

yapılmadığını ve bu sürede taşınmazı kullanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve

adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

23. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

24. Başvurucular, murisleri tarafından açılan kadastro

tespitine itiraz davasının makul sürede sonuçlanmadığını ve taşınmazı bu sürede

kullanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

25. Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali

iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün

olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının

somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer

verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili

hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle,

Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi

kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede

yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan

süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

26. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45)

27. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, taşınmaz mülkiyeti

hakkında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’larda yer alan

usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve

yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 49).

28. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından

1967 yılının Ağustos ayıdır.

29. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarından

intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre

değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların

yargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye

esas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

30. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireysel

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

31. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

başvurucuların murisleri tarafından 1967 yılında Derik Tapulama Mahkemesinde

açılan kadastro tespitine itiraz davasında Mahkemece, 26/3/1971 tarihinde,

hâkimin davadan çekilmesine karar verildiği, temyiz üzerine Yargıtay 4. Hukuk

Dairesinin 25/5/1971 tarihli ilamıyla hükmün onanması üzerine yargılamaya

Kızıltepe Tapulama Mahkemesinde devam edildiği anlaşılmıştır. Anılan Mahkemece

yapılan yargılama sonunda, 19/9/1977 tarihinde, taşınmazın davacı Ş.Ş. adına

tapuya tesciline, davacı S.D.'nin açtığı davanın

reddine, diğer davacıların itiraz etmemiş sayılmalarına karar verildiği, temyiz

üzerine, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 20/4/1978 tarihli ilamıyla eksik

hususların tamamlanması için dosyanın geri çevrilmesine hükmedildiği,

eksikliklerin tamamlanmasından sonra yapılan temyiz incelmesi sonunda Yargıtay

7. Hukuk Dairesinin 19/10/1978 tarihli ilamıyla hükmün bozulduğu tespit

edilmiştir. Mahkemece bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonunda,

20/3/1981 tarihinde, Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın Derik Tapulama

Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, temyiz üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin

20/10/1981 tarihli ilamıyla hükmün bozulduğu belirlenmiştir. Yargılamaya devam

eden Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılması üzerine Mardin Kadastro

Mahkemesinde yargılamaya devam edildiği anlaşılmıştır.

32. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, özellikle

tensip zaptı kapsamında ikmaline başlanılması gereken tapu kaydı, birleşik

kroki, mahalli bilirkişi listesi gibi evrakın ilgili kurumlardan talep

edilmeyerek, yargılama sırasında münferit celselerde verilen ara kararları

uyarınca kısım kısım talep edildiği, ara karar

gereklerinin yerine getirilmediği muhtelif celselerde taraf vekillerinin

mazeretlerinin kabulüne dair karar tesisi ile yetinildiği, celse harcı tayini

gibi usuli imkânların yargılama makamlarınca

kullanılmadığı, Mahkemece birçok defa dosyanın incelemeye alındığı ve bu

sebeple duruşmaların ertelendiği, keşif ara kararlarının farklı gerekçelerle

yerine getirilmediği ve birçok defa keşiflerin ertelendiği belirlenmiştir.

33. Başvuruya konu yargılamanın

kadastro mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402 sayılı Kanun’da yer alan

özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkları

konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli

hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu

olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile 6100 sayılı

Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesi

gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (§ 20).

34. Kadastro mahkemesi

nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha

önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından,

özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeye

hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir

(B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

35. Başvuruya konu davanın

mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu

yargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak

bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama

sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini

gerektirecek bir yön bulunmadığı ve kırk yedi yılı aşkın süredir devam eden

yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

36. Açıklanan nedenlerle,

başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucular, uzun süren

yargılama nedeniyle taşınmazdan yararlanamadıkları gibi taşınmazdan sağlanan

gelir desteğinden de mahrum kaldıklarını belirterek, Anayasa’nın 35. maddesinde

tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,

başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönünde

yukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiği yönündeki

iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

38. Başvurucular Seyithan

Gökalp, Necat Gökalp ve Adil Gökalp, 250.000,00 TL maddi, her biri için

100.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini; diğer başvurucular ise

250.000,00 TL maddi, her biri için 300.000,00 TL manevi tazminata

hükmedilmesini talep etmişlerdir.

39. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

40. Başvurucuların tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin kırk yedi yılı aşkın süredir devam yargılama süresi nazara

alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucular Adil

Gökalp, Seyithan Gökalp ve Harbiye Gökalp’e ayrı ayrı net 1.000,00 TL; diğer

başvuruculara ayrı ayrı net 500,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

41. Başvurucular tarafından

maddi tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile

iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

42. Başvurucular Seyithan

Gökalp, Necat Gökalp ve Adil Gökalp tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler

uyarınca tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan

başvuruculara müştereken ödenmesine; bu üç başvuru dışında diğer on iki başvurucu

tarafından yapılan ve 198,35 TL harçtan oluşan yargılama giderinin söz konusu

on iki başvurucuya müştereken ödenmesine; 1.500,00 TL vekâlet ücretinin tüm

başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

43. Başvuruya konu yargılamanın

kırk yedi yılı aşkın süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesine

gönderilmesine,

17/11/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör : Murat AZAKLI Başvurucular : 1. Methiye ÖZÇELİK 2. Yüksel GÖKALP ÇOKSÜER 3. Mehmet GÖKALP 4. Burhan GÖKALP 5. Haluk GÖKALP 6. Hamdiye GÖKALP 7. Harbiye GÖKALP 8. Hasan GÖKALP 9. Nebahat GÖKALP 10. Nezahet GÖKALP 11. Ömer GÖKALP 12. Turan GÖKALP 13. Seyithan GÖKALP 14. Necat GÖKALP 15. Adil GÖKALP Vekilleri : Av. Ali AYDEMİR