Muhammed Şahin Başvurusu (B. No: 2018/31568)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, aynı eyleme dayalı olarak ikinci kez

yargılama yapılmasının aynı fiil nedeniyle yeniden yargılanmama veya cezalandırılmama

(ne bis in idem) ilkesini ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 11/10/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal

edildiği iddiası yönünden kabul edilemezlik kararı verilmiş; başvurunun adil

yargılanma, özel hayat ve aile hayatına saygı hakları ile haberleşme

hürriyetinin ihlal edildiği iddialarına ilişkin kısmının kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına ve başvurucunun adli yardım

talebinin kabulüne karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda

bulunmamıştır.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

9. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe

teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke

genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde

son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak-

bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden

ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet

Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu

değerlendirmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169,

20/6/2017, §§ 12-25).

10. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke

genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle

bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı

sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki

yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından

soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama

tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet

Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12).

11. İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY

hakkında yürütülen bir soruşturma kapsamında anılan terör örgütünün İzmir'in

Kemalpaşa ilçesindeki özel eğitim kurumları ile dershane yapılanmasının Altın

Kiraz Eğitim ve Öğretim Kurumları adlı şirket bünyesinde oluşturulduğu,

Yamanlar Kolejinin de bu şirkete bağlı olarak terör örgütü tarafından kurulup

işletildiği, bu sayede örgütün gelir ve eleman temin ettiği tespit edilmiş ve

söz konusu eğitim yapılanması içinde bulunduğu değerlendirilen çok sayıda kişi

gözaltına alınmıştır.

12. Başvurucu, 23/7/2016 tarihli Resmî Gazete'de

yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun

Hükmünde Kararname ile kapatılan Kemalpaşa Yamanlar Kolejinde fizik öğretmeni

olarak çalıştığı gerekçesiyle anılan soruşturma kapsamında gözaltına

alınmıştır.

13. Soruşturma sonucunda FETÖ/PDY'nin eğitim yapılanması

içinde bulunduğu tespit edilen okullarda öğretmenlik yapan başvurucu hakkında

İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının 30/4/2017 tarihli iddianamesi ile silahlı

terör örgütü üyesi olma suçundan kamu davası açılmıştır.

14. İddianamede başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlantılı

olduğu tespit edilen okullarda 2014 yılından itibaren öğretmen olarak çalışması

ve Bank Asyada hesabının bulunması hususları silahlı terör örgütü üyesi olma

suçunu işlediği iddiasına delil olarak gösterilmiştir.

15. İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2017/90 sayılı

dosyası üzerinden görülen yargılama sonucunda başvurucunun üzerine atılı

suçu işlediğine dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı,

mahkȗmiyetine yeterli somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle

27/11/2017 tarihinde beraatine hükmedilmiştir.

16. Hüküm, temyiz edilmeksizin 5/12/2017 tarihinde

kesinleşmiştir.

17. Öte yandan, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı

(Başsavcılık) tarafından FETÖ/PDY hakkında yürütülen başka bir soruşturma

kapsamında Emniyet Genel Müdürlüğü Koruma Daire Başkanlığı kadrosunda polis

memuru olarak çalışmakta iken 2/1/2017 tarihli ve 679 sayılı Olağanüstü Hal

Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile

meslekten ihraç edildiği ve adına kayıtlı 507...04 numaralı hat

üzerinden ByLock uygulamasını kullandığı tespit edilen M.U., silahlı terör

örgütü üyesi olma suçunu işlediği şüphesiyle gözaltına alınmıştır.

18. M.U., soruşturma kapsamında kolluk tarafından alınan

ifadesinde -diğerlerinin yanı sıra- adına kayıtlı 507...04 numaralı

hattı üniversiteden sınıf arkadaşı olan başvurucuya verdiğini ve bu hattın

açıldığı tarihten itibaren başvurucu tarafından kullanıldığını ileri sürerek

üzerine atılı suçlamayı kabul etmemiştir.

19. Bunun üzerine, 507...04 numaralı hat üzerinden

ByLock kullanıcısı olduğu ve silahlı terör örgütü üyesi olma suçunu işlediği

şüphesiyle soruşturma kapsamında 20/3/2018 tarihinde gözaltına alınan

başvurucu, aynı tarihte tutuklanmıştır.

20. Soruşturmanın tamamlanmasının ardından Başsavcılığın

22/5/2018 tarihli iddianamesi ile başvurucu ve M.U. hakkında silahlı terör

örgütü üyesi olma suçundan kamu davası açılmıştır.

21. İddianamede başvurucunun M.U. adına kayıtlı olan 507

... 04 numaralı hattı kullandığı, bu hat üzerinden ilk olarak 19/8/2014

tarihinde ByLock uygulamasına giriş yapıldığı ve kullanıcı adının "muhammed0386",

şifresinin "1591fb." olduğunun tespit edildiği iddia

edilmiştir. İddianamede ayrıca söz konusu hat üzerinden yapılan görüşmelerin

incelenmesi sonucunda bu hat ile başvurucunun ailesinin kullandığı telefon

hatları arasında yoğun bir şekilde görüşme yapıldığının anlaşıldığı iddiasına

da yer verilmiştir.

22. Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen

yargılamanın 18/7/2018 tarihli celsesinde başvurucu, Ses ve Görüntü Bilişim

Sistemi (SEGBİS) aracılığı ile duruşmaya katılarak savunma yapmıştır. Başvurucu

savunmasında özetle M.U. ile üniversiteden sınıf arkadaşı olduklarını, M.U.

adına kayıtlı olan 507 ... 04 numaralı hattı indirimli kamu tarifesinden

faydalanmak amacıyla M.U.dan alarak belirli bir süre kullandığını, telefon

hattına ilişkin tarife sona erince M.U.dan hattı kapatmasını istediğini ve

böylece hattı kapattırdığını, ByLock uygulamasını kullanmadığını ileri

sürmüştür. Başvurucu savunmasında ayrıca aynı suç nedeniyle daha önce İzmir 14.

Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yargılanarak beraat ettiğini, önceki davayla

mevcut dava arasında tek farkın ByLock uygulamasını kullandığı iddiası olduğunu

belirtmiştir.

23. Yargılama devam etmekte iken başvurucu 11/10/2018

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

24. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla

erişilen bilgi ve belgelere göre yargılama sonucunda Mahkemece başvurucu

hakkında temadi eden örgüt üyeliği iddiasından İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin

E.2017/90 sayılı dosyasında beraat kararı verildiği belirtilerek aynı fiili

ve faili kapsayan davaların varlığı, hukuki kesinti bulunmaması, beraat kararı

verilen eylemlerin tarihinin mevcut davaya konu iddianamede belirtilen

eylemleri de kapsaması gerekçesiyle mükerrer açıldığı değerlendirilen

davanın 16/1/2020 tarihinde reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Gerekçeli

kararın ilgili kısmı şöyledir:

"Muhammed ŞAHİN hakkında daha

önce İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/90 Esas 2017/135 karar sayılı

dosyasında FETÖ/PDY silahlı terör örgütü üyeliği suçundan yargılandığı, sanık

Muhammed ŞAHİN'nin örgütün haberleşme aracı olan ByLock kullanmadığı, gizli

tanıklar İNCİ, ELMAS, KARANFİL ve NİLÜFER'in Muhammed ŞAHİN'in bu yapı

içerisinde olduğunu bilmedikleri örgüt içinde fazla faal olmadığını, aksine

devletini ve milletini seven biri olduğunu belirtikleri, Bankasyada örgüt

liderini talimatı üzerine para yatırmaksızın sadece maaş hesabının

bulunmasının, konum ve kişisel özellikleride nazara alındığında sempati ve

irtisak boyutunu aşan örgüt üyesi olduğunu ispat etmeye yeterli örgütsel

faaliyetler kapsamında değerlendirilemeyeceği, her türlü şüpheden uzak kesin ve

inandırıcı mahkümiyete yeterli somut delil bulunmadığı gerekçesi ile beraatine

karar verildiği, verilen kararın kesinleştiği anlaşıldığından sanık hakkında

aynı fiili ve faili kapsayan davaların varlığı, hukuki kesinti bulunmaması,

beraat kararı verilen eylemlerin tarihinin iş bu davaya konu iddianamede

belirtilen eylemleri de kapsaması bakımından sanık hakkında dava mükerrer

açıldığından CMK 223/7. maddesi gereğince davanın reddine karar verilerek

aşağıda belirtildiği şekilde hüküm kurulmuştur."

25. Karara karşı Başsavcılık tarafından istinaf kanun

yoluna başvurulmuştur. Cumhuriyet savcısı istinaf başvurusunda; başvurucunun

diğer sanık M.U. adına kayıtlı olan telefon hattı üzerinden ByLock uygulamasını

kullandığını, başvurucunun örgüt üyesi olduğuna dair tanık beyanının

bulunduğunu, yine başvurucunun örgüte müzahir okullarda çalışıp Bank Asyada

hesap açtırdığını ileri sürmüş ve başvurucu hakkında atılı suçtan

mahkȗmiyet karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

26. UYAP üzerinde yapılan incelemede dava dosyasının

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi önünde derdest olduğu görülmüştür.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

27. Mahkemenin 28/1/2021 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

28. Başvurucu; İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin verdiği

kesinleşmiş beraat kararından sonra aynı olayla ilgili olarak ikince kez

yargılanması ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillere dayalı olarak

yargılama yapılması nedenleriyle adil yargılanma hakkının, haberleşme

hürriyetinin ve özel hayat ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

29. Bakanlık görüşünde; başvurucu hakkında açılan kamu

davasının aynı suç nedeniyle mükerrer yargılama yapıldığı gerekçesiyle reddine

karar verildiği ve başvurucunun bu karara karşı kanun yoluna müracaat etmediği

vurgulanarak adil yargılanma hakkı kapsamında ileri sürülen şikâyetler yönünden

başvurucunun mağdur sıfatının bulunmaması nedeniyle başvurunun kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi hususunda takdirin Anayasa Mahkemesine ait olduğu

belirtilmiştir. Görüş yazısında ayrıca; bireysel başvuru yolunun ikincil

niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için

öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesinin zorunlu olduğu, başvurucunun

adil yargılanma hakkına ilişkin şikâyetlerini yargılama aşamalarında ileri

sürebilme ve bu aşamalarda inceletme imkânı bulunduğu belirtilerek dava

dosyasının hâlihazırda Ankara Bölge Adliye Mahkemesi önünde derdest olması nedeniyle

başvurunun adil yargılanma hakkının ihlal edildiği şikâyeti yönünden başvuru

yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi hususunda takdirin Anayasa Mahkemesine ait olduğu ifade edilmiştir.

B. Değerlendirme

30. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun iddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında, aynı fiil

nedeniyle yeniden yargılanmama veya cezalandırmama ilkesi yönünden incelenmesi

gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

31. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

"…Başvuruda bulunabilmek için

olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır."

32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı”

kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri

sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal

başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması

gerekir."

33. Başvuru yollarının tüketilmesi koşulu, bireysel

başvurunun temel hak ihlallerini önlemek için son ve olağanüstü bir çare

olmasının doğal sonucudur. Diğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle

idari makamların ve derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, başvuru

yollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılmaktadır (Necati Gündüz ve Recep

Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 20).

34. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm

organlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya

çıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi, idari ve yargısal makamların görevidir (Ayşe

Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).

35. Başvuru konusu olayda, Mahkemece yapılan

değerlendirme sonucunda başvurucu hakkında daha önce İzmir 14. Ağır Ceza

Mahkemesinin E.2017/90 sayılı dosyasında FETÖ/PDY üyeliği suçundan yargılama

yapıldığı ve başvurucunun bu yargılama sonucunda mahkȗmiyetine yeterli

somut delil bulunmadığından beraat kararı verildiği belirtilerek aynı fiili

kapsayan ikinci davanın mükerrer açıldığı gerekçesiyle reddine karar

verilmiştir (bkz. § 24).

36. Karara karşı savcılık makamınca istinaf kanun yoluna

müracaat edilmesi üzerine davanın istinaf aşamasında derdest olduğu

anlaşılmaktadır. Buna göre başvurucunun aynı fiil nedeniyle yeniden yargılama

yapılmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği yönündeki şikȃyetinin

derece mahkemesince değerlendirildiği ve bu kapsamda aynı fiile dayalı olarak

açıldığı belirtilen davanın reddine karar verildiği açıktır.

37. Yukarıdaki içtihatlar uyarınca derece mahkemesince

davanın reddi yönünde verilen karara ilişkin istinaf aşaması tamamlanmadan aynı

fiil nedeniyle yeniden yargılanmama veya cezalandırılmama ilkesinin ihlal

edildiği şikȃyetini içeren başvurunun incelenmesi bireysel başvurunun ikincillik

niteliği ile bağdaşmamaktadır. Nitekim istinaf mahkemesince istinaf

talebinin kabulü veya reddi yönünde yapılacak olan değerlendirmenin sonucu,

Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında aynı fiil nedeniyle yeniden

yargılanmama veya cezalandırılmama ilkesinin ihlal edildiği iddiası yönünden

yapacağı incelemeyi etkilemektedir.

38. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. Aynı fiil nedeniyle yeniden yargılanmama veya

cezalandırılmama ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 28/1/2021 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ Raportör : Zehra GAYRETLİ Başvurucu : Muhammed ŞAHİN