Multi Yirmibeş Emlak Geliştirme Yatırım İnşaat ve Ticaret A.ş. ile Multi Otuzbeş Emlak Geliştirme Yatırım İnşaat ve Ticaret A.ş. Başvurusu (B. No: 2015/15094)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, yapı ruhsatları ve yapı kullanım belgesi iptal

edilen alışveriş merkezinin mühürlenerek yıkımına karar verilmesi nedeniyle

mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 8/9/2015 ve 13/4/2016 tarihlerinde yapılmıştır.

3.Konuları aynı olan 2015/15095, 2016/6931, 2016/6932 ve

2016/6933 sayılı başvuruların 2015/15094 sayılı bireysel başvuru dosyası ile

birleştirilmesine, anılan dosyaların kapatılmasına ve incelemenin 2015/15094

sayılı dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

4. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

A. Uyuşmazlığın Arka Planı

8. Başvurucu şirketler, İstanbul'un Bakırköy ilçesi Osmaniye

Mahallesi'nde bulunan 1223 ada 6 parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alan

Marmara Forum AVM (AVM) isimli alışveriş merkezini işletmektedir.

9. Başvurucuların beyanlarına göre imar planına uygun olarak

hazırlanan avan projeye uygun olarak yapı ruhsatı

alınmış, inşaatın ruhsata uygun bir şekilde bitirilmesi üzerine de kendilerine

yapı kullanım izni verilmiştir. 31/3/2011 tarihinde de AVM faaliyete

başlamıştır.

10. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (Büyükşehir Belediyesi)

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Kanunu'nun 11.

maddesine istinaden yapmış olduğu denetimde, imar mevzuatı kapsamında kamuya

ait olması gereken açık otopark alanına özel otopark alanı yapılmasına müsaade

edildiği gerekçesiyle Bakırköy Belediyesi (Belediye) tarafından verilen

19/12/2008 tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatının 19/10/2011 tarihinde

iptaline karar vermiştir. Söz konusu yapı hakkında 22/11/2011 tarihli yapı tatil

tutanağı düzenlenmiş ve yapı mühürlenmiştir.

11. Diğer taraftan Belediyenin aynı yapı için verdiği 28/1/2011

tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatı Büyükşehir Belediyesince 29/11/2011

tarihinde iptal edilmiştir. Bunun üzerine aynı yapı hakkında 8/12/2011

tarihinde ikinci kez yapı tatil tutanağı düzenlenmiş ve yapı mühürlenmiştir.

Büyükşehir Belediye Encümeninin 11/1/2012 tarihli kararıyla da yapının yıkımına

karar verilmiştir. Son olarak başvuruya konu yapı için verilen yapı kullanma

izin belgesi Büyükşehir Belediyesince 28/5/2012 tarihinde iptal edilmiştir.

B. Yapı Ruhsatlarının İptali Nedeniyle Açılan

Davalar

12. Başvurucular 19/12/2008 tarihli tadilat ve ilave inşaat

ruhsatının iptaline ilişkin Büyükşehir Belediyesinin 19/10/2011 tarihli işleminin

iptali istemiyle İstanbul 4. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.

Mahkeme, 4/3/2014 tarihinde davanın reddine karar vermiştir (E.2011/2473,

K.2014/460). Kararın gerekçesinde, imar planı kapsamında kamuya ayrılan yere

kamu eline geçmeden ruhsat tanzim edildiği ve uygulama yapıldığı

vurgulanmıştır. Mahkemece inşaat ruhsatının, dayanak imar planına ilişkin plan

notundaki hükme de aykırı olduğu ifade edilerek ruhsatın iptaline yönelik tesis

edilen idari işlemin hukuka aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

13. Başvurucular ayrıca 28/1/2011 tarihli tadilat ve ilave

inşaat ruhsatının iptaline ilişkin Büyükşehir Belediyesinin 29/11/2011 tarihli

işleminin iptali istemiyle ikinci bir dava açmıştır. Mahkeme 4/3/2014 tarihinde

yukarıda belirtilen aynı gerekçeyle davanın reddine karar vermiştir

(E.2012/763, K.2014/461).

14. Danıştay Altıncı Dairesi 22/10/2014 tarihinde Mahkemenin her

iki kararının bozulmasına hükmetmiştir. İdare tarafından karar düzeltme

talebinde bulunulması üzerine aynı Daire tarafından 3/6/2015 tarihinde her iki

karar da onanmıştır. Dairenin karar gerekçesinde, uyuşmazlığın teknik bir

bilgiyi gerektirmediği, Mahkemece yapılan keşif ve alınan bilirkişi raporu

dikkate alınmaksızın hüküm verilebileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak imar

mevzuatına ve dayanağı olan imar planına aykırı olarak düzenlendiği anlaşılan

yapı ruhsatının iptal edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı vurgulanmıştır.

C. Mühürleme İşlemi ve

Yıkım Kararı Nedeniyle Açılan Davalar

15. Başvurucular 22/11/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile bu

tutanağa istinaden yapının mühürlenmesi işleminin iptali istemiyle dava

açmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde dava davanın reddine karar vermiştir

(E.2012/412, K.2014/601). Kararın gerekçesinde, 19/12/2008 tarihli tadilat ve

ilave inşaat ruhsatının idare tarafından iptal edildiği, bu işleme karşı açılan

davanın da 4/3/2014 tarihinde Mahkemece reddedildiği, buna göre yapının

ruhsatsız duruma geldiği vurgulanmıştır. Mahkemeye göre söz konusu yapı,

tadilat ve ilave inşaat ruhsatının iptali nedeniyle önceden verilen ve hâlen

geçerli olan yapı ruhsatı ve eklerine aykırı duruma düşmüştür. Dolayısıyla

ruhsat ve eklerine aykırı duruma düşen söz konusu yapı hakkında düzenlenen yapı

tatil tutanağı ve yapının mühürlenmesi işlemlerinde hukuka aykırılık

bulunmamaktadır.

16. Öte yandan başvurucular, 8/12/2011 tarihli yapı tatil

tutanağı ile bu tutanağa istinaden yapının mühürlenmesi işleminin iptali

istemiyle bir dava daha açmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde aynı gerekçelerle

bu davanın da reddine karar vermiştir (E.2012/785, K.2014/602). Danıştay Ondördüncü Dairesi 2/4/2015 tarihinde her iki kararın da

bozulmasına hükmetmiştir. Karar düzeltme aşamasında aynı Daire 24/12/2015

tarihinde bahse konu kararların onanmasına karar vermiştir. Nihai kararın

gerekçesinde, yapı ruhsatı iptal edilen yapıların tedbir amaçlı mühürlenerek

durdurulmasına ilişkin işlemlerde kamu yararına aykırılık bulunmadığı

belirtilmiştir.

17. Son olarak başvurucular, İstanbul Büyükşehir Encümeni

tarafından verilen 11/1/2012 tarihli yıkım kararının iptali istemiyle dava

açmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde davanın reddine karar vermiştir

(E.2012/1369, K.2014/603). Mahkeme, başvuruya konu yapı hakkında tanzim edilen

her iki yapı tatil tutanağının düzenlenmesi ile bu tutanakların yapı yerine

asılmasından itibaren en çok bir ay içerisinde yapının hukuken geçerli olan ve

yürürlükte bulunan ruhsatına uygun hâle getirilmesi gerekirken buna

uyulmadığını belirlemiştir. Mahkemeye göre Büyükşehir Belediyesi ve Belediye

arasında 27/4/2010 tarihinden itibaren yapıya ilişkin yazışmalar da dikkate

alındığında yapının yıkımına karar verilmesinde hukuka aykırı bir durum

bulunmamaktadır.

18. Danıştay Ondördüncü Dairesi

2/4/2015 tarihinde kararın bozulmasına hükmetmiştir. Aynı Daire 24/12/2015 tarihindekarar düzeltme talebini kabul ederek kararın

onanmasına karar vermiştir. Nihai kararın gerekçesinde, başvurucular tarafından

yapı ruhsatlarının iptaline yönelik açılan davaların reddedilerek kesinleştiği

dikkate alındığında, yapı ruhsatı iptal edilen ve bu nedenle ruhsatsız hâle

gelen yapının yıkımına karar verilmesine yönelik işlemde hukuka aykırılık

bulunmadığı ifade edilmiştir.

19. Nihai kararlar,başvurucular

vekiline 11/8/2015 ve 15/3/2016 tarihlerinde tebliğ edilmiştir.

20. Başvurucular, 8/9/2015 ve 13/4/2016 tarihlerinde Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İLGİLİ HUKUK

21. İlgili hukuk için bkz. Murat

Emrah Emre, B. No: 2018/1275, 30/10/2018, §§ 13-21.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 21/2/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

23. Başvurucular, taşınmaz üzerinde alışveriş merkezi yapılmak

üzere hazırlanan avan projenin Belediye ve Büyükşehir

Belediyesi tarafından onaylandığını ve Belediye tarafından 7/8/2004 tarihinde

yapı ruhsatı verildiğini ifade etmişlerdir. Başvurucular, bu aşamadan sonra söz

konusu yapıya ilişkin tadilat ve ilave inşaat ruhsatları düzenlendiğini,

yapının ruhsat ve eklerine uygun olarak tamamlanması üzerine Belediye

tarafından yapı kullanım izin belgesi verildiğini ve AVM'nin

31/3/2011 tarihinde faaliyete geçtiğini belirtmişlerdir.

24. Başvurucular, mezkur yapının

ruhsata aykırı olarak inşa edilen bir yapı olmadığını, Büyükşehir Belediyesince

tesis edilen ruhsat iptali ve diğer işlemler nedeniyle AVM'nin

ve AVM içindeki firmaların çalışma izni almaları ve faaliyette bulunmalarının

mümkün olmadığını belirterek mülkiyet ve çalışma hakları ile hukuk devleti ilkesinin

ihlal edildiğinden yakınmışlardır. Başvurucular ayrıca Büyükşehir Belediyesinin

aynı nitelikteki bir başka olayda imara aykırı durumlara ilişkin denetim

yetkisinin ilçe belediyelerinde olduğunu belirtmesine rağmen somut olayda aksi

yönde davranarak işlem tesis etmesinin de eşitlik ilkesini ihlal ettiğini

belirtmişlerdir. Başvurucular diğer taraftan, derece mahkemelerince verilen

kararların açık ve bariz bir takdir hatası içerdiğini, bu nedenle de adil

yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

25. Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz."

26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular; mülkiyet hakkı dışında adil

yargılanma ve çalışma hakları, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerinin ihlal

edildiğini ileri sürmektedir. Ancak somut olayda eşitlik ilkesinin ihlaline yol

açabilecek farklı muamelenin varlığı başvurucular tarafından

temellendirilmemiştir.

27.Diğer taraftan başvurucuların asıl şikâyetinin tadilat ve

ilave inşaat ruhsatlarının iptal edilmesi nedeniyle ruhsata aykırı yapı hâline gelen binanın mühürlenmesi ve

akabinde yıkımına karar verilmesi nedeniyle mülkiyet haklarının ihlal

edildiğine yönelik olduğu anlaşıldığından başvurucuların tüm şikâyetleri

mülkiyet hakkının ihlali iddiası kapsamında incelenmiştir.

28. Anayasa Mahkemesi benzer bir konu ile ilgili şikâyetleri

daha önce incelemiş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymuştur (Murat Emrah Emre, §§ 24-44).

29. Murat Emrah Emre

kararında, başvuruya konu bağımsız bölüm tapuda başvurucu adına kayıtlı

olduğundan başvurucunun mülkiyet hakkı bağlamında korunması gereken bir

menfaatinin bulunduğu kabul edilmiştir (Murat

Emrah Emre, § 27). Anılan kararda bu bağımsız bölümün yıkımına karar

verilmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği vurgulanmış ve söz konusu

müdahalenin, niteliği sebebiyle mülkiyetten barışçıl yararlanmaya ilişkin genel

kural çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (Murat Emrah Emre, § 29). Mülkiyet hakkına

müdahalenin varlığı kabul edildikten sonra müdahalenin ihlal oluşturup oluşturulmadığının

değerlendirilmesi aşamasında ise 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'na

eklenen geçici 16. maddeyle yeni bir başvuru yolunun oluşturulduğuna dikkat

çekilmiştir (Murat Emrah Emre, §

30).

30. Bu bağlamda kural olarak Anayasa Mahkemesinin idari

işlemlerin hukuka uygun olup olmadığını değerlendirme gibi bir görevi

bulunmamaktadır. Bu görev açıkça keyfi veya bariz bir takdir hatası içermemek

kaydıyla derece mahkemelerine aittir. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru

kapsamındaki görevi ise yapının mühürlenmesi ve yıkım kararı verilmesi

yönündeki müdahale bakımından somut olayda mülkiyet hakkının korunmasına

ilişkin güvencelerin yerine getirilip getirilmediğini belirlemekten ibarettir.

31. Mülkiyet hakkının ölçülülüğü yönünden, bireysel başvuru

sırasında yürürlüğe giren söz konusu başvuru yolunun etkili olup olmadığı

değerlendirilmelidir. Buna göre 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Vergi ve Diğer

Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik

Yapılmasına İlişkin Kanun'un 16. maddesi ile 3194 sayılı Kanun'a geçici 16.

maddenin eklendiğini ifade etmek gerekir. Bu düzenlemeye göre 31/12/2017

tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmış

yapılar hakkında yapı sahiplerinin -bu maddedeki şartların yerine getirilmesi

koşuluyla- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile yetkilendireceği kurum ve

kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurmaları hâlinde yapı kayıt belgesi

verileceği ifade edilmiştir. Diğer taraftan bu düzenlemeyle yapı kayıt belgesi

verilen yapılarla ilgili olarak 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım

kararlarının iptal edileceği hüküm altına alınmıştır.

32. Murat Emrah Emre

kararında, bireysel başvuru yapıldıktan sonra oluşturulan bu başvuru yolunun

yapı kayıt belgesi verilmesi için yapılacak başvurulara ilişkin makul bir süre

tanıdığı, başvurular için alınması öngörülen bedelin de makul ve kabul

edilebilir düzeyde olduğu dolayısıyla anılan başvuru yolunun ulaşılabilir olduğu kabul edilmiştir (Murat Emrah Emre, § 38). Diğer taraftan

yapı kayıt belgesi verilmesine ilişkin olarak kimlerin, hangi yapılarla ilgili

ne kadar bedel ödeyerek hangi tarihe kadar müracaatta bulunabileceğine dair

usul ve esaslar bu konuda çıkarılan tebliğde ayrıntılı olarak düzenlendiğinden

bu yolun başarı şansı sunma

kapasitesine sahip olduğu değerlendirilmiştir (Murat

Emrah Emre, §§ 39-40). Son olarak, bu düzenlemede tahsil edilmemiş

bulunan idari para cezaları ile henüz uygulanmamış olan yıkım kararlarının da

iptal edilebileceği, yetkili kurum ve kuruluşlarının takdir yetkisinin sadece

objektif başvuru koşullarının yerine getirilip getirilmediğini denetlemekle

sınırlı olduğu anlaşıldığından söz konusu başvuru yolunun yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip

olduğu sonucuna ulaşılmıştır (Murat Emrah

Emre, §§ 41-42).

33. Somut olayda bu ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum

bulunmamaktadır. Sonuç olarak, başvurucuların ihlal iddiaları dikkate

alındığında ilk bakışta ulaşılabilir ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı

sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görünen başvuru yolu

tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı

sonucuna varılmıştır.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

21/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız

SEFERİNOĞLU

Raportör

:

Eşref Uğur

ŞENOL

Başvurucular

:

1. Multi Yirmibeş Emlak Geliştirme Yatırım İnş. ve Tic. A.Ş.

2. Multi Otuzbeş Emlak Geliştirme Yatırım İnş. ve Tic. A.Ş.

Vekili : Av. Nizamettin BULUT