Nazmiye Çalıkır ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/14961)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş,

ekonomik değere ilişkin ve icra edilebilir bir yargı kararının uzun süre icra

edilmemesi ve taşınmaza kamulaştırmasız el atılması nedenleriyle mahkemeye

erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 16/9/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden

sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucular tarafından 21/10/2009 tarihinde Ankara 4. Asliye

Hukuk Mahkemesinde Ankara Büyükşehir Başkanlığı aleyhine açılan kamulaştırmasız

el atmadan kaynaklanan tazminat davasında 21/10/2010 tarihli karar ile

başvuruculara toplam 93.107 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek

yasal faizi ile birlikte ödenmesine hükmedilmiş, karar Yargıtay 5. Hukuk

Dairesince 2/4/2012 tarihinde onanmış, karar düzeltme istemi ise 25/12/2012

tarihinde reddedilmiş ve yargılama sona ermiş, karar düzeltme isteminin reddine

ilişkin ilam başvuruculara 6/2/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

9. Başvurucular 11/11/2016 tarihinde, ilgili idare ise 7/11/2016

tarihinde güncel alacak-borç bilgilerini sunmuşlardır. Buna göre başvurucular

ilgili idarece kısmi ödemeler yapıldığını ancak hâlen 138.904,55 TL alacaklı

olduklarını; ilgili idare ise kısmi ödemeler yapılmakla birlikte 100.611,30 TL

borçlu bulunduğunu beyan etmiştir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

10. Mahkemenin 20/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucu Gülbahar Bulut Yönünden İnceleme

11. Başvurucu vekili Av. Lale İncesu, bireysel başvuru

tarihinden önce 31/3/2014 tarihinde vefat ettiği anlaşılan Gülbahar Bulut'un

kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş, ekonomik değere ilişkin ve icra

edilebilir bir yargı kararının uzun süre icra edilmemesi nedeniyle mahkemeye

erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenar

başlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem

ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler

tarafından yapılabilir."

13. 6216 sayılı Kanun'un "Başvuru

hakkının kötüye kullanılması" kenar başlıklı 51. maddesi

şöyledir:

"Bireysel

başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,

yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin Türk

Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir."

14. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün “Başvuru hakkının kötüye kullanılması”

kenar başlıklı 83. maddesi şöyledir:

“Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki

davranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit

edilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para

cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”

15. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde bir

kamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkça

öngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasının

hukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının,

bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda

bireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve mahkemenin başvuruyu

gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüye

kullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31;

S.Ö., B. No: 2013/7087,

18/9/2014, § 28).

16. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek

olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,

başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi

verilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusu

değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkında

mahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaat

oluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmak

kaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veya

tahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamında

ihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçla

bağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuru

hakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32;

S.Ö., § 29).

17. Merkezî Nüfus İdaresi Sistemi'nden yapılan sorgulama

neticesinde başvuruculardan Gülbahar Bulut'un bireysel başvuru tarihinden önce

31/3/2014 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiş; ancak, Av. Lale İncesu

tarafından, başvurucunun anayasal haklarının ihlal edildiğinden bahisle verilen

16/9/2014 tarihli başvuru formunda, başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye

yer verilmeden bireysel başvuru yapıldığı anlaşılmıştır.

18. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel

başvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafından

bireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır (Abdurrehman

URAY, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).

19. Açıklanan nedenlerle, başvuru tarihinden önce vefat etmiş

başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılan

bireysel başvurunun başvuru hakkının kötüye

kullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

20. Bu durumda Avukat Lale İncesu aleyhine Anayasa Mahkemesini

yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi

ve İçtüzük’ün 83. maddesi uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına hükmedilmesi

gerekir.

B. Diğer Başvurucular Yönünden İnceleme

1. Mahkemeye Erişim Hakkı ve Mülkiyet Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

21. Başvurucular ilgili idare aleyhine verilmiş, ekonomik değere

ilişkin ve icra edilebilir yargı kararının uzun süre icra edilmemesi nedeniyle

mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

a. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

22. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeninin de bulunmadığı anlaşılan

mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden

23. Kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş, icra edilebilir

bir yargı kararının hiç icra edilmemesi ya da icrasının makul süre içinde

yapılmaması, kararın verildiği yargılamada sağlanmış olan mahkemeye erişim

hakkı dâhil adil yargılanma hakkı güvencelerini anlamsız hâle getirir.

Dolayısıyla böyle bir durum mahkemeye erişim hakkının ihlali sonucunu doğurur (Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, B.

No:2013/711, 3/4/2014, §§ 37-54).

24. Öte yandan mahkeme kararına dayanan icra edilebilir bir

alacak, mülkiyet hakkı kapsamında korunan ekonomik bir değer ifade eder. Kamu

kurum ve kuruluşları aleyhine hükmedilmiş böyle bir alacağın hiç ödenmemesi ya

da ödenmesinin uzun sürmesi suretiyle oluşan belirsizlik, mülkiyet hakkının

ihlaline neden olur (Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, §§ 55-75).

25. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararları dikkate alındığında somut olayda yukarıda belirtilen

nitelikteki yargı kararının dört yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen kısmen

icra edilmiş olması nedeniyle mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının

ihlal edildiği sonucuna varılmalıdır.

26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan mahkemeye erişim hakkı ile Anayasa’nın 35. maddesinde güvence

altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

2. Kamulaştırmasız El

Atma Nedeniyle Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

27. Başvurucular taşınmazlarına kamulaştırma usulüne uyulmadan

el atıldığını belirterek mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

28. 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası

gereği bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu

öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde

yapılması gerekir.

29. Somut olayda, başvurucuların Ankara 4. Asliye Hukuk

Mahkemesinde açtıkları kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davasına

ilişkin nihai kararın, Yargıtay 5. Hukuk Dairesince karar düzeltme istemi

üzerine 25/12/2012 tarihinde verildiği ve şikâyete ilişkin başvuru yolunun

tükendiği, 25/12/2012 tarihli ilamın ise başvuruculara 6/2/2013 tarihinde

tebliğ edildiği, bu durumda söz konusu şikâyet için otuz günlük süre geçtikten

sonra 16/9/2014 tarihinde başvuru yapıldığı anlaşılmıştır.

30. Açıklanan nedenle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

31. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

32. Başvurucular, tazminat talebinde bulunmamışlardır.

33. Somut olayda mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının

ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucular

Nazmiye ÇALIKIR, Seher MANDI, Songül GÜRKAN, Osman ÜNLÜ, Recep TOPUZ, Muharrem

TOPUZ, Sezai ÖZKAN, Saadet GÜLÜNMEZ, Aysel ÖZDEMİR, Nurten TÜNAL, Nursel ŞAT ve

Nuran KARATAŞ'a müşterek olarak ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

35. Ayrıca yargı kararının mümkün olan en kısa sürede icra

edilmesi ve böylece hukuk devleti ilkesi ile adalete olan güvenin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi için ihlal kararının bir örneğinin ilgili

idareye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca 2.000 TL disiplin para

cezasının Avukat Lale İNCESU'dan TAHSİLİNE,

H. Kararın bir örneğinin Ankara Barosu Başkanlığına

GÖNDERİLMESİNE,

I. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE,

20/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah

PERDECİOĞLU

Başvurucular

:

1. Nazmiye

ÇALIKIR

2. Seher

MANDI

3. Gülbahar

BULUT

4. Songül

GÜRKAN

5. Osman

ÜNLÜ

6. Recep

TOPUZ

7. Muharrem

TOPUZ

8. Sezai

ÖZKAN

9. Saadet

GÜLÜNMEZ

10. Aysel

ÖZDEMİR

11. Nurten

TÜNAL

12. Nursel

ŞAT

13. Nuran

KARATAŞ

Vekili

:

Av. Lale

İNCESU