Ender İmrek Başvurusu (B. No: 2014/5236)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 12 Eylül 1980 Askerî Darbesi'nden sonra kamu görevlileri

tarafından gerçekleştirildiği ileri sürülen işlem ve eylemler nedeniyle işkence

ve kötü muamele yasağının; kişi özürlüğü ve güvenliği hakkının ve adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 11/4/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvurucu 12 Eylül 1980'den sonra birkaç kez gözaltına

alınmış ve daha sonra 13/7/1981 tarihinde Adana Sıkıyönetim Mahkemesinin

E.1981/363 sayılı dosyasındaki gıyabi tevkif müzekkeresinin İskenderun Sulh

Ceza Mahkemesi tarafından vicahiye çevrilmesi ile tutuklanmıştır. Başvurucu

12/9/2010 tarihli referandumla Anayasa'nın geçici 15. maddesinin yürürlükten

kaldırılması üzerine Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesine başvurarak, gözaltı ve

tutukluluk sürecinde İskenderun Emniyet Müdürlüğü görevlilerince işkence ve

kötü muamele gördüğü iddiasıyla, askerî darbeyi yapanların yargılandığı davaya

21/3/2012 tarihinde katılma talebinde bulunmuştur.

7. Mahkeme, katılma talebini suç duyurusu kabul ederek

İskenderun Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.

8. İskenderun Cumhuriyet Başsavcılığının 4/12/2013 tarihli

kararıyla olaya ilişkin dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle

kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir.

9. Başvurucu tarafından anılan karara karşı yapılan itiraz,

Hatay 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/2/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

Karar başvurucuya 12/3/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

10. Başvurucu 11/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

11. Anayasa’nın geçici 15. maddesi şöyledir:

“12

Eylül 1980 tarihinden, ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet

Meclisinin Başkanlık Divanını oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde, yasama

ve yürütme yetkilerini Türk milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu

Milli Güvenlik Konseyinin, bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş

hükümetlerin, 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanunla görev ifa eden Danışma

Meclisinin her türlü karar ve tasarruflarından dolayı haklarında cezai, mali

veya hukuki sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir

yargı merciine başvurulamaz.

Bu

karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ, merci ve

görevlilerce uygulanmasından dolayı, karar alanlar, tasarrufta bulunanlar ve

uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır. ”

12. 13/3/1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 102. ve

104. maddeleri şöyledir:

“Madde 102 -

Kanunda başka türlü yazılmış olan ahvalin maadasında

hukuku amme davası:

1 - Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis ve müebbed ağır hapis cezalarını müstelzim cürümlerde yirmi

sene,

2 - Yirmi seneden aşağı olmamak üzere muvakkat

ağır hapis cezasını müstelzim cürümlerde on beş sene,

3 - Beş seneden ziyade ve yirmi seneden az

ağır hapis veya beş seneden ziyade hapis yahud hidematı ammeden müebbeden

mahrumiyet cezalarından birini müstelzim cürümlerde on sene,

4 - Beş seneden ziyade olmamak üzere ağır

hapis veya hapis yahud sürgün veya hidematı ammeden muvakkaten mahrumiyet cezalarını ve ağır

para cezasını müstelzim cürümlerde beş sene,

5 - Bir aydan ziyade hafif hapis veya otuz

liradan ziyade hafif para cezasını müstelzim fiillerde iki sene,

6 - Bundan evvelki bendlerde

beyan olunan mikdardan aşağı cezaları müstelzim

kabahatlerde altı ay geçmesile ortadan kalkar.

Bu kanunun ikinci kitabının birinci babında

yazılı ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis veya müebbed

yahud muvakkat ağır hapis cezalarını müstelzim

cürümlerin yurd dışında işlenmesi halinde dava müruru

zamanı yoktur.

Madde 104 - Hukuku amme davasının müruru zamanı, mahkumiyet hükmü yakalama,

tevkif, celb veya ihzar müzekkereleri, adli makamlar

huzurunda maznunun sorguya çekilmesi, maznun hakkında son tahkikatın açılmasına

dair olan karar veya C. müddeiumumisi tarafından mahkemeye yazılan iddianame

ile kesilir.

Bu halde müruru zaman, kesilme gününden

itibaren yeniden işlemeğe başlar. Eğer müruru zamanı kesen muameleler müteaddid ise müruru zaman bunların en sonuncusundan

itibaren tekrar işlemeğe başlar. Ancak bu sebepler müruru zaman müdetini 102 nci maddede ayrı

ayrı muayyen olan müddetlerin yarısının ilavesi ile baliğ olacağı müddetten

fazla uzatamaz.”

13. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 7.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Suçun

işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren

kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz

olunur.”

V. İNCELEME VE GEREKÇE

14. Mahkemenin 5/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

15. Başvurucu; 12 Eylül 1980'den sonra gözaltına alınması ve

tutuklu kalması ile birlikte bu süreçte İskenderun Emniyet Müdürlüğü

görevlilerinden işkence ve kötü muamele gördüğü iddiasıyla yaptığı şikâyetin

etkili bir şekilde soruşturulmadan, hukuk kurallarının ve delillerin eksik ve

hatalı değerlendirilmesi sonucu kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini

belirterek işkence ve kötü muamele yasağının, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminat

talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

16. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuruya konu şikâyetin özünün 12 Eylül

1980 Dönemi'nde gerçekleşen işkence ve kötü muamele eylemlerine ilişkin

olduğundan, iddiaların tamamının işkence ve kötü muamele yasağı kapsamında

incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Öte yandan başvuruda Anayasa

Mahkemesinin başvurucunun ileri sürdüğü işkence ve kötü muamele iddialarının

esasına yönelik bir sonuca varmasını sağlayacak yeterli veri bulunmadığı

anlaşıldığından, Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının öngördüğü

devletin etkili soruşturma yapma usul yükümlülüğü ile sınırlı olarak

incelenecektir.

17. Başvurucu, 12 Eylül 1980'den sonra işkence gördüğünü

belirterek işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğini ileri

sürmektedir.

18. Somut olayda başvurucu, işkence gördüğünü belirttiği tarih

üzerinden yaklaşık otuz bir yıl geçtikten sonra ilk kez 2012 yılında resmî

makamlara başvuruda bulunmuştur.

19. Anayasa Mahkemesi benzer nitelikte bir başvuruda,

Anayasa'nın geçici 15. maddesinin 12 Eylül 1980 Dönemi'nde oluşturulan

hükûmetler ile Meclisin karar ve tasarruflarını yerine getiren kişi ve

organları güvence altına aldığına, kamu görevlilerinin işledikleri kişisel

suçlar ve hukuka aykırı fiiller bakımından koruma sağlamadığına karar vermiştir

(Zeycan Yedigöl [GK], B. No: 2013/1566, 10/12/2015, § 41).

20. Geçici 15. maddenin yürürlükten kaldırılmasından sonra resmî

makamlara yapılan başvuruların, kamu görevlilerinin cezai sorumlulukları

bakımından dava zamanaşımı süresinin geçmiş olması nedeniyle sonuçsuz kaldığı

görülmektedir. Dolayısıyla 12 Eylül 1980 Dönemi'nde meydana geldiği ileri

sürülen işkence iddialarıyla ilgili olarak idari ve yargısal makamlarca bir

değerlendirme yapılmamasının temelinde olayların üzerinden otuz yılı aşkın bir

zaman geçmiş olmasının yer aldığı anlaşılmaktadır. Somut olayda, başvurucunun

şikâyeti üzerine başlatılan soruşturmanın da zamanaşımı sürelerinin dolması

nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlandığı anlaşılmaktadır.

21. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının

anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak

ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenle

temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle ve süresinde

idari ve yargısal makamlar önünde ileri sürülmesi, bu konuda sahip olunan bilgi

ve kanıtların zamanında bu makamlara sunulması, aynı zamanda bu süreçte dava

veya başvurunun takibi için gerekli özenin gösterilmiş olması gerekir.

22. Başvurucunun anılan otuz bir yıllık süre zarfında araştırma

yapılması mümkün olan bir dönemde, kanuni bir engel bulunmamasına rağmen

işkence iddialarını resmî makamlar önüne taşımamış olmasından devletin sorumlu

tutulması, dolayısıyla işkence ve kötü muamele yasağının usule ilişkin

boyutunun ihlal edildiği sonucuna ulaşılması mümkün değildir.

23. Açıklanan nedenlerle Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü

fıkrasında güvence altına alınan işkence ve kötü muamele yasağının usule

ilişkin boyutunun ihlal edilmediği açık olduğundan başvurunun diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

5/4/2017 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Murat ŞEN

Başvurucu

:

Ender İMREK

Vekili

:

Av. Yıldız

İMREK