Nevzat Çolak ve Özgürlük ve Dayanışma Partisi Başvurusu (B. No: 2015/5076)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bir siyasi partinin il başkanlığı binasında yapılan

arama nedeniyle ifade özgürlüğüyle bağlantılı olarak siyasi örgütlenme

özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 20/3/2015 ve 1/4/2015 tarihlerinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. 2015/6080 numaralı başvuru dosyasının konu yönünden hukuki

irtibat nedeniyle 2015/5076 numaralı başvuru dosyası ile birleştirilmesine,

incelemenin 2015/5076 numaralı başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine ve diğer

dosyanın kapatılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

8. Birinci başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda

bulunmamıştır. İkinci başvurucu ise süresinde beyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Arama Kararına İlişkin Süreç

9. Başvuruculardan Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP) 1996

yılında kurulan bir siyasi partidir. Nevzat Çolak ise olay tarihinde ÖDP Edirne

il başkanı olarak görev yapmaktadır.

10. Başvuruya konu olayın meydana geldiği tarihten yaklaşık

dokuz ay önce 19/3/2014 tarihinde Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) Edirne

İl Başkanlığı tarafından o tarihte Başbakan olan Recep Tayyip Erdoğan'ın

katılımıyla Selimiye Meydanı'nda "Yerel

Seçimler" konulu açık hava toplantısı düzenlenmiştir. Başbakanı

protesto etmek amacıyla ÖDP ve Türkiye Komünist Partisi (TKP) il binalarında

toplanan bir grup tarafından pankart açılıp slogan atılarak eylem

gerçekleştirilmiştir. Edirne Cumhuriyet Başsavcılığından (Başsavcılık) alınan

arama kararına istinaden belirtilen yerlere girilerek suç olduğu

değerlendirilen pankartlara el konulmuş ve gruptaki kişiler hakkında adli işlem

yapılmıştır.

11. Başvuruya konu olay ise aynı yıl 24/12/2014 tarihinde

meydana gelmiştir. Anılan tarihte Edirne'de AK Parti il başkanları toplantısı

yapılması ve toplantıya o tarihte Başbakan olan Ahmet Davutoğlu ile birlikte

başbakan yardımcıları, bakanlar, AK Parti genel başkan yardımcıları, belediye

başkanları ve il başkanlarının katılması planlanmıştır. Toplantı Edirne Ticaret

ve Sanayi Odası konferans salonunda yapılmıştır. ÖDP İl Başkanlığı ile

toplantının yapıldığı yer arasındaki mesafe yaklaşık 1.7 km'dir. Her iki bina

da Talatpaşa Caddesi üzerindedir.

12. Anılan toplantıdan önce gerekli güvenlik ve emniyet

tedbirlerini alan Edirne İl Emniyet Müdürlüğünün (Emniyet Müdürlüğü) arama

talebine ilişkin 23/12/2014 tarihli yazısında;

i. Toplantıya katılacak Başbakan ile bakanları protesto edecek

ve programlara katılan kalabalığı provoke edebilecek ibareler taşıyan pankart

ve dövizler açılacağı, yazılama (tutanaktaki ifade şekli) ve slogan gibi

provoke edici eylemlere girişileceği şeklinde duyumlar alındığı belirtilmiş,

dokuz ay önce meydana gelen olaylar hatırlatılmıştır.

ii. 19/12/2014 tarihinde saat 18.40 sıralarında Sabuni Mahallesi

Mutafçılar Sokak'ta bulunan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İl Başkanlığı

binasının caddeye bakan cephesinin duvarına resimler ve pankartlar asıldığı

belirtilmiştir. Bu pankartlarda eski İçişleri, Avrupa Birliği, Ekonomi, Çevre

ve Şehircilik Bakanlarının maskeli resimlerinin bulunduğu, pankart üzerinde

"17-25 Aralık Haftası Yolsuzluk ve

Rüşvetle Mücadele Haftası Olsun!" ifadesinin yer aldığı,

Başsavcılığın talimatıyla yerinden sökülerek resim ve pankarta el konulduğu

ifade edilmiştir.

iii. Daha önce yaşananlara yer verilerek 24/12/2014 tarihinde

yapılacak toplantı sırasında kalabalığı provoke edebilecek ibareler içeren

pankart ve dövizler açılacağı, yazılama ve slogan gibi provoke edici eylemlere

girişileceği yönünde makul şüphenin bulunduğu gerekçesiyle ve suçun

işlenmesinin önlenmesi amacıyla ÖDP il

binası, Komünist Parti-KP ve

TKP'nin eski binası, Tüm Gençlik Birliği-TGB ve Edirne Gençlik Kültür Evi'nde

arama yapılması yönünde karar alınması için izin talebinde bulunulmuştur.

13. Başsavcılık, Emniyet Müdürlüğünün yazısındaki talebi

doğrultusunda ve yazıdaki aynı gerekçelerle Edirne Sulh Ceza Hâkimliğinden

(Hâkimlik) arama kararı verilmesini talep etmiştir.

14. Hâkimlik 23/12/2014 tarihli kararında Başsavcılığın talebini

kabul etmiş ve talepte belirtilen adreslerde 24/12/2014 tarihinde 08.00-18.00

saatleri arasında gündüz vaktinde bir defaya mahsus arama yapılmasına karar

vermiştir. Arama kararının gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Başbakan ve Bakanlara karşı hakaret ve

iftira suçlarının işleneceği, programlara katılan kalabalığı provoke edebilecek

ibareler bulunan, pankart ve dövizlerin açılacağı, yazılama ve slogan gibi

provoke edici eylemlerin yapılacağı şeklinde makul şüphe oluştuğundan, bunlara

engel olunması suç delillerinin elde edilmesi...”

15. Arama kararı üzerine ÖDP il binasında 24/12/2014 tarihinde

arama gerçekleştirilmiştir. Yapılan aramada herhangi bir suç ve suç unsuruna

rastlanılmamıştır.

16. Diğer adreslerde de yapılan aramalarda herhangi bir suç ve

suç unsuruna rastlanılmaması nedeniyle Başsavcılık 29/12/2014 tarihinde, arama

kararına dayanak olan suçların işlenmediği gerekçesiyle kovuşturmaya yer

olmadığına karar vermiştir.

B. Başvurucuların

Şikâyetine İlişkin Soruşturma Süreci

17. Başvurucu Nevzat Çolak il başkanı sıfatıyla imzaladığı

dilekçesiyle arama kararının haksız olduğu gerekçesiyle İçişleri Bakanlığı,

Edirne Valiliği ve Edirne Emniyet Müdürlüğü memurları hakkında hakaret, işyeri

dokunulmazlığının ihlali, görevi kötüye kullanma, yargı görevi yapanı

etkilemeye teşebbüs, ayrımcılık, inanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin

kullanılmasını engelleme suçlarından şikâyetçi olmuştur.

18. Başsavcılık yukarıda anılan şikâyete konu suçların yasal

unsurlarının oluşmadığı kanaatiyle 12/1/2015 tarihinde kovuşturmaya yer

olmadığına karar vermiştir.

19. Başsavcılığın kararına karşı başvurucu Nevzat Çolak'ın

yapmış olduğu itiraz 5/2/2015 tarihinde, başvurucu ÖDP vekili tarafından

yapılan itiraz ise 16/2/2015 tarihinde Hâkimlik tarafından Başsavcılığın

kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçeleriyle reddedilmiştir. Ret kararı

birinci başvurucuya 19/2/2015 tarihinde, ikinci başvurucuya 3/3/2015 tarihinde

tebliğ edilmiştir.

20. Başvurucular 20/3/2015 ve 1/4/2015 tarihlerinde bireysel

başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

21. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Şüpheli veya sanıkla ilgili arama" kenar

başlıklı 116. maddesi şöyledir:

"1) Yakalanabileceği veya suç

delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya

sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler

aranabilir."

22. 5271 sayılı Kanun'un "Arama"

kenar başlıklı 119. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"1) (Değişik : 25/5/2005 – 5353/15 md.)

Hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet

savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin

yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilirler. Ancak, konutta,

işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya

gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile

yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet

Başsavcılığına derhal bildirilir.

(2) Arama karar veya emrinde;

a) Aramanın nedenini oluşturan fiil,

b) Aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut

veya diğer yerin adresi ya da eşya,

c) Karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi,

Açıkça gösterilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

24. Başvurucular, makul şüphe şartı gerçekleşmeden Partinin il

binasında arama yapıldığını ve arama kararının hukuka aykırı olduğunu ileri

sürerek, yapılan arama işleminin Başbakanın ve AK Partinin protesto edilmesini

engelleme amacı taşıdığını belirtmişlerdir. Arama kararının delil elde etmeyi

değil toplumun muhalif kesimlerinin ve onların sözcüsü konumundaki ÖDP'nin

baskı altına alınmasını, toplum ve üyeleri nezdinde itibarsızlaştırılmasını,

siyasi alanın dışına itilmesini hedeflediğini belirten başvurucular

Partilerinin siyasi haklarının engellendiğini ve ifade özgürlüklerinin ihlal

edildiğini iddia etmişlerdir.

25. Bakanlık görüşünde, başvurucuların şikâyetinin arama

kararının haksız olarak verildiğine ilişkin olduğu ve bu nedenle arama kararını

öğrendikleri tarihten itibaren otuz gün içinde bireysel başvuru yapmadıkları

için başvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerektiği belirtilmiştir.

26. İkinci başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru

formundaki görüşlerini tekrarlamıştır. Başvurucu; haksız arama nedeniyle adli

ve idari yargıda tazminat davası açma yollarının etkin başvuru yolu olmadığını,

ilgililer hakkında Başsavcılığa yaptıkları şikâyet sonrasında verilen

kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itirazlarının Hâkimlik tarafından

reddi sonrasında ve süresinde bireysel başvuru yaptıklarını belirterek Bakanlık

görüşünde başvuru yollarının tüketilmediği ve başvurunun süresinde yapılmadığı

yönündeki görüşleri kabul etmediğini ifade etmiştir. Başvurucu, Hükûmeti temsil

eden kişilerin ve bu kişilerin görüşlerinin iktidar iddiası olan siyasi

partiler tarafından protesto edilmesi ve en ağır şekilde eleştirilmesinin

şiddete başvurulmadığı sürece ifade özgürlüğünün kullanımı niteliğinde olduğunu

ve pankart açmanın da bu özgürlük kapsamında kaldığını belirtmiştir.

B. Değerlendirme

27. Başvurucuların arama tedbiri ile ifade özgürlüğüyle

bağlantılı olarak siyasi örgütlenme özgürlüklerine yapılan müdahalenin ihlal

teşkil edip etmediğinin değerlendirilmesinden önce bu tedbirinin uygulanması

nedeniyle başvurucuların anılan haklarının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetleri

yönünden etkili bir olağan kanun yolunun var olup olmadığı belirlenmelidir.

28. Tüketilmesi gereken başvuru yollarının ulaşılabilir olması

yanında telafi kabiliyetini haiz olması ve tüketildiğinde başvurucuya

şikâyetlerini gidermede makul başarı şansı tanıması gerekir. Dolayısıyla

mevzuatta bu yollara yer verilmesi tek başına yeterli olmayıp uygulamada da

etkili olduğunun gösterilmesi ya da en azından etkili olmadığının kanıtlanmamış

olması gerekir (Ramazan Aras, B.

No: 2012/239, 2/7/2013, § 29).

29. Bu bağlamda başvurucuların ÖDP il binasının aranması

nedeniyle siyasi örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiğine dair şikâyetleri

yönünden etkili olduğu kabul edilecek başvuru yolunun Anayasa’da öngörülmüş

güvencelere aykırılık nedeniyle söz konusu hakların ihlal edildiğini özü

itibarıyla tespit etme ve yeterli giderim sağlama imkânı sunan bir yol olması

gerekmektedir (Alaaddin Akkaşoğlu ve Akis

Yayıncılık San. ve Tic. A.Ş., B. No: 2014/18247, 20/12/2017, § 23).

Hakkın ihlal edildiğinin özü itibarıyla tespit edilmesi ise öncelikle arama

kararının hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Dolayısıyla arama kararının hukuka uygun olup olmadığı yönünde mahkemeye bir

denetim yetkisi vermeyen herhangi bir dava yolunun söz konusu özgürlüklere

yönelik ihlali tespit etme kapasitesini haiz olduğu söylenemez (Hasan Akboğa [GK], B. No: 2016/10380,

27/3/2019, § 89).

30. İncelenen başvuruda başvurucuların arama işlemini

gerçekleştiren kamu görevlileri hakkında şikâyette bulundukları ve

Başsavcılığın kovuşturmaya yer olmadığına dair kararına karşı yaptıkları

itirazlarının reddedilmesi üzerine bireysel başvuruda bulundukları

anlaşılmıştır. Başvurucuların Başsavcılığa yaptıkları ve sorumluların

cezalandırılması talebini içeren şikâyet yolunun ihlal tespit etme ve bu ihlal

yönünden yeterli giderim sağlama kapasitesi olmadığı görülmektedir. Somut

olayda salt arama kararının hukukiliği tartışma konusu olduğundan sorumluların

tespit edilerek soruşturulması talebi şeklindeki başvuru yolunun bireysel

başvuru yapılmadan önce tüketilmesi gereken etkili bir yargısal yol olduğu söylenemez.

31. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası gereği başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise

ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde bireysel başvuru

yapılması gerekir.

32. Somut olayda Partinin il binasında aramanın yapıldığı

24/12/2014 tarihinde başvuruya konu nihai kararın başvurucular tarafından

öğrenildiği kabul edilmelidir. Buna göre bu tarihten itibaren otuz günlük süre

içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulması gerekirken yasal süre

geçtikten sonra 20/3/2015 ve 1/4/2015 tarihlerinde başvuruda bulunulduğu

anlaşılmıştır.

33. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 11/3/2020

tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Recep KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Yücel ARSLAN Başvurucular : 1. Nevzat ÇOLAK 2. Özgürlük ve Dayanışma Partisi Temsilcisi : Aslı AYDIN Vekili : Av. Halis YILDIRIM