Nuriye Dağ ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/1424)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucular, 25/11/2004

tarihinde murisleri N.D.'nin kopan elektrik tellerine

temas etmesi sonucunda hayatını kaybettiğini, uğradıkları zararın giderilmesi

istemiyle 17/2/2005 tarihinde İdareye yaptıkları başvurunun reddedilmesi

üzerine 22/5/2005 tarihinde Ankara 3. İdare Mahkemesinde açtıkları tam yargı

davasının Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmesi sonucu Batman İdare

Mahkemesinde yargılamanın halen devam ettiğini ve makul sürede

sonuçlandırılamadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 4/2/2014 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci

Komisyonunca 24/12/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından

26/3/2015 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte

yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 22/4/2015 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucular, murisleri

N.D.'nin 25/11/2004 tarihinde kopan elektrik

tellerine temas etmesi sonucunda hayatını kaybetmesi üzerine uğradıkları

zararın giderilmesi istemiyle 17/2/2005 tarihinde İdareye başvurmuşlar,

taleplerinin reddedilmesi üzerine 22/5/2005 tarihinde Ankara 3. İdare

Mahkemesinde tam yargı davası açmışlardır.

8. Mahkemenin 9/6/2005 tarihli

ve E.2005/1013, K.2005/922 sayılı kararıyla yetki yönünden davanın reddine ve

dava dosyasının yetkili Diyarbakır İdare Mahkemesine gönderilmesine karar

verilmesi üzerine yargılamaya Diyarbakır 1. İdare Mahkemesinde devam

edilmiştir.

9. Mahkemenin 6/3/2009 tarihli

ve E.2005/761, K.2009/229 sayılı kararıyla; "davalı

idare çalışanları hakkında Sason Asliye Ceza Mahkemesinde yapılan yargılama

sırasında alınan 24/7/2007 tarihli bilirkişi raporunun incelenmesinden; davalı

idarenin meydana gelen olayda herhangi bir kusurunun bulunmadığı, murisin asli

kusurlu olduğu, arıza ihbarının TEDAŞ ve Kaymakamlığa bildirilmediği, ulaşım

şartlarının olay tarihi itibarıyla mümkün olmadığı, yolların karla kaplı

olduğu, elektrik hatlarının arıza ve bakımının periyodik olarak yapıldığının

belirtildiği" gerekçesiyle davanın kısmen reddine karar

verilmiştir.

10. Temyiz üzerine Danıştay

Onuncu Dairesinin 19/12/2013 tarihli ve E.2009/13564, K.2013/9230 sayılı

ilâmıyla; kararın maddi ve manevi tazminatın kısmen kabulüne ilişkin kısmının

onanmasına, maddi ve manevi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin kısmının

bozulmasına karar verilmiştir.

11. Bozmaya uyularak yapılan

yargılamada, Mahkemenin 30/4/2014 tarihli ve E.2014/372, K.2014/576 sayılı

kararıyla; Batman İdare Mahkemesi kurulması nedeniyle yetki yönünden davanın

reddine ve dava dosyasının yetkili Batman İdare Mahkemesine gönderilmesine

karar verilmiş olup, yargılama Batman İdare Mahkemesinin E.2014/1158 sayılı

dava dosyasında halen devam etmektedir.

12. Başvurucular, 4/2/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili

Hukuk

13. 6/1/1982 tarihli ve 2577

sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 1. maddesinin (2) numaralı fıkrası, 14.

maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkraları, 20. maddesinin (5) numaralı fıkrası,

49. maddesinin (3) numaralı fıkrası ile 60. maddesi (bkz. B. No: 2013/8905,

8/9/2014, §§ 10-13).

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

14. Mahkemenin 22/6/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 4/2/2014 tarih ve 2014/1424

numaralı bireysel başvuruları incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

15. Başvurucular, 25/11/2004

tarihinde murisleri N.D.'nin kopan elektrik tellerine

temas etmesi sonucunda hayatını kaybettiğini, uğradıkları zararın giderilmesi

istemiyle 17/2/2005 tarihinde İdareye yaptıkları başvurunun reddedilmesi

üzerine 22/5/2005 tarihinde Ankara 3. İdare Mahkemesinde açtıkları tam yargı

davasının Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmesi sonucu Batman İdare

Mahkemesinde yargılamanın halen devam ettiğini ve makul sürede

sonuçlandırılamadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

16. Başvuru formu ile eklerinin

incelenmesi sonucunda, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

17. Başvurucular, 25/11/2004

tarihinde murisleri N.D.'nin kopan elektrik tellerine

temas etmesi sonucunda hayatını kaybettiğini, uğradıkları zararın giderilmesi

istemiyle 17/2/2005 tarihinde İdareye yaptıkları başvurunun reddedilmesi

üzerine 22/5/2005 tarihinde Ankara 3. İdare Mahkemesinde açtıkları tam yargı

davasının Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmesi sonucu Batman İdare

Mahkemesinde yürütülen yargılamanın halen devam ettiğini ve makul sürede

sonuçlanmadığını belirterek, Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan adil

yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

18. Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün olmayıp (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §

18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından

ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve

haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da

unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme

yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı

ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını

oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle

ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (Güher Ergun ve Diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

19. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, §§ 41–45).

20. Anayasa’nın 36. maddesi ve

Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekir. Hukuk sisteminde yer

alan mevzuat hükümleri gereğince “kamu

hukuku” alanına dâhil olan, ancak sonucu itibarıyla özel nitelikteki

haklar ve yükümlülükler üzerinde belirleyici olan uyuşmazlıkları konu alan

davalar da Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesinin koruması

kapsamına girmektedir. Bu anlamda, belirtilen düzenlemelerde yer verilen

güvenceler, başvurucunun haklarına zarar verdiği iddia edilen idari bir kararın

iptali talebiyle açılan davalara da uygulanacaktır. Başvuruya konu davanın,

başvurucuların murisi N.D.'nin kopan elektrik

tellerine temas etmesi sonucunda hayatını kaybettiği iddiasıyla uğranılan

zararın giderilmesi istemini konu alan bir uyuşmazlık olduğu görülmekle, somut

yargılama faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama

olduğunda kuşku yoktur (Selahattin Akyıl, B.

No: 2012/1198, 7/11/2013, § 44).

21. Medeni hak ve

yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde,

sürenin başlangıcı kural olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama

sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği

tarihtir. Ancak idari yargıda dava açılabilmesi için öncelikle idari makamlara

başvurulmasının zorunlu olduğu durumlar ile idari davaya konu olabilecek bir

işlem veya eylemin yapılmasını sağlamak amacıyla idari makamlara yapılan

başvurular üzerine açılan davalar bakımından sürenin başlangıcı idareye başvuru

tarihi olup, somut başvuru açısından bu tarih,

17/2/2005 tarihidir.

22. Sürenin bitiş tarihi ise,

çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme

tarihidir. Ancak devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiği iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı

sırasında da yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak

sürenin bitiş anı başvurunun karara bağlandığı tarihtir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 52).

23. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, başvurucuların; murisleri N.D.'nin

25/11/2004 tarihinde kopan elektrik tellerine temas etmesi sonucunda hayatını

kaybetmesi üzerine uğradıkları zararın giderilmesi istemiyle 17/2/2005

tarihinde İdareye başvurdukları, taleplerinin reddedilmesi üzerine 22/5/2005

tarihinde Ankara 3. İdare Mahkemesinde tam yargı davası açtıkları, Mahkemenin

9/6/2005 tarihli kararıyla yetkisizlik nedeniyle davanın reddine, dava dosyasının

yetkili Diyarbakır 1. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği,

Mahkemenin 6/3/2009 tarihli kararıyla davanın kısmen reddedildiği, temyiz

üzerine Danıştay Onuncu Dairesinin 19/12/2013 tarihli ilâmıyla İlk Derece

Mahkemesi kararının kısmen bozulduğu, Mahkemece 30/4/2014 tarihli kararla,

Batman İdare Mahkemesinin kurulması nedeniyle yetki yönünden davanın reddine ve

dava dosyasının yetkili Batman İdare Mahkemesine gönderilmesine karar

verildiği, yargılamanın halen Batman İdare Mahkemesinin E.2014/1158 sayılı dava

dosyasında devam ettiği anlaşılmıştır.

24. İlgili yargılama evrakının

incelenmesinden, başvuruya konu yargılama sürecinin idari yargı makamları

nezdinde sürdüğü görülmekle, 2577 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine

tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve idari yargı alanına dâhil

uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 2577 sayılı Kanun’un muhtelif

maddelerinin, uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya

koyduğu anlaşılmaktadır (bkz. § 13).

25. Hukuk sistemimizde idari

yargı alanında yer alan uyuşmazlıklara ilişkin dava sürelerinin makul yargılama

süresini aştığı yönündeki tespitlere, AİHM kararlarında yer verilmiş olup,

özellikle idari yargı alanındaki yapısal sorunlar ve Danıştay nezdinde temyiz

ve karar düzeltme incelemelerinde geçirilen uzun yargılama sürelerinin ihlal

kararlarına temel oluşturduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda idari yargı

makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi

tarafından, özellikle 2577 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümleri de göz

önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde

karar verilmiştir (Selahattin Akyıl, B.

No: 2012/1198, 7/11/2013, §§ 54-60).

26. Başvuruya konu davaya bir

bütün olarak bakıldığında, 2577 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi

bir yargılama sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini

gerektirecek bir yön bulunmadığı, yargılama sürecinde dört yılı aşkın bir

sürenin temyiz incelemesinde geçtiği ve söz konusu on yılı aşkın bir süredir

devam eden yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna

varılmıştır.

27. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

28. Başvurucular, yargılamanın

makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi

tazminata hükmedilmesini talep

etmişlerdir.

29. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

30. Başvurucuların tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin on yılı aşkın yargılama süresi nazara alındığında,

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararı karşılığında, her bir başvurucuya net

10.800,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

31. Başvurucular tarafından

yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00

TL vekâlet ücretinden oluşan 1.706,10 TL yargılama giderinin başvuruculara

müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

32. Başvuruya konu yargılamanın

on yılı aşkın bir süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

A. Başvurucuların

1.

Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın

36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLAL

EDİLDİĞİNE,

A. Başvurucuların her birine net 10.800,00 TL manevi TAZMİNAT

ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

B. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

C. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

D. Kararın bir örneğinin Batman İdare Mahkemesine gönderilmesine,

22/6/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd. : Gökçe GÜLTEKİN Başvurucular : Nuriye DAĞ İbrahim DAĞ Sibel DAĞ Berivan DAĞ Vekilleri : Av. Özkan BOZKURT