Rabia Ersoy Başvurusu (B. No: 2014/633)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, hisse senedi

satın almak üzere Kombassan Holding A.Ş.

yetkililerine ödediği parayı geri alamaması sonucu uğradığı zararın tazmini

istemiyle 22/5/2008 tarihinde Ankara 8. İdare Mahkemesinde açtığı davanın

hukuka aykırı olarak reddedildiğini, Danıştay kararlarının gerekçesiz olduğunu

ve yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını belirterek, mülkiyet ve

adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, yeniden yargılama

yapılması ve adli yardım talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 30/12/2013

tarihinde Hannover Başkonsolosluğu vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden

yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca 30/6/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm

tarafından yapılmak üzere dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Başvurucu, bireysel başvuru

harç ve masraflarını karşılama imkânının bulunmadığını belirterek adli yardım

isteminde bulunmuş, Bölüm tarafından 5/11/2014 tarihinde, adli yardım talebinin

kabulüne karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından

4/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte

yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 8/12/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, Türkiye’de

faaliyet gösteren Kombassan Holding A.Ş.

yetkililerinden 2000 yılında satın aldığı hisse senedi bedelini ve şirket

tarafından vaat edilen kar payını geri alamaması

üzerine kanunların verdiği denetim yetkisini kullanmamak suretiyle sorumlu

olduklarından bahisle Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu

aleyhine 26.600,00 TL maddi ve 10.000,00 TL manevi zararının ödenmesi istemiyle

22/5/2008 tarihinde Ankara 8. İdare Mahkemesinde tam yargı davası açmıştır.

9. Ankara 8. İdare Mahkemesi,

25/1/2010 tarih ve E.2008/822, K.2010/55 sayılı kararıyla, “merkezi Konya'da bulunan Kombassan

Holding isimli şirketin izinsiz halka arz faaliyetinde bulunduğu, yasadışı

yollardan döviz bazında paralar topladığı, davalı idarelerin ise şirket ve

şirket yöneticileri hakkında denetim yetkilerini kullanmamaları sebebiyle

zarara uğradığı iddia edilmekte ise de; adı geçen şirketin kayıt yükümlülüğünü

yerine getirmeden sermaye artırımı yaptığı veya paylarını çoğunluğu yurt

dışında bulunan vatandaşlara hukuksal geçerliliği olmayan belgeler karşılığında

sattıkları ve karşılığında yüksek bir getiri vaat ettiklerinin belirlendiği,

davalı idarece bu konuda yapılan araştırmalar sonucu tasarruf sahiplerinin

şirket yöneticilerine güveni ve vaat edilen yüksek kar payları nedeniyle bu

yatırımları yaptıkları, ancak şirketlerin verimsiz çalıştığı ve kar

edemedikleri, söz konusu şirketin faaliyetleri ile ilgili olarak 28/7/1981 tarihli

ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu hükümlerine tabi Sermaye Piyasası

Kurulunun gözetim ve denetim sorumluluğu bulunduğu görülmekle birlikte, Sermaye

Piyasası Kanunu'nda kişisel mali yatırım zararlarının idarece ya da kamu

kaynaklarından karşılanmasını gerektiren bir hükme yer verilmediği, öte yandan

davalı idarece olayın öğrenilmesinden sonra kamuoyu bilgilendirme toplantıları

yapıldığı, dava konusu şirket için suç duyurusunda bulunulduğu, idarenin

koşullarının gerekleri ve olanaklarına göre Kanun'da verilen görevleri yerine

getirdiği, buna göre başvurucunun uğradığı zararla davalı idarenin herhangi bir

eylem ve işlemi arasında illiyet bağı saptanamadığı” gerekçesiyle

davayı reddetmiştir.

10. Temyiz üzerine, Danıştay Onüçüncü Dairesinin 1/6/2011 tarihli ve E.2010/4047,

K.2011/2582 sayılı ilâmıyla; 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesinin birinci

fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirinin bulunmadığı belirtilerek İlk

Derece Mahkemesinin kararı onanmıştır.

11. Başvurucunun karar düzeltme

istemi aynı Dairenin 3/6/2013 tarihli ve E.2012/52, K.2013/1832 sayılı

ilâmıyla; 2577 sayılı Kanun’un 54. maddesinde yazılan karar düzeltme

nedenlerinden hiçbirinin bulunmadığı belirtilerek reddedilmiştir.

12. Karar, başvurucuya

10/12/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

13. Başvurucu, 30/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

14. 2499 sayılı Kanun’un “Cezai Sorumluluk” kenar başlıklı 47.

maddesinin (A) bendi şöyledir:

“(Değişik: 23/1/2008-5728/372

md.) Diğer

kanunlara göre daha ağır bir cezayı gerektiren bir suç oluşturmadığı takdirde;

1. Sermaye piyasası

araçlarının değerini etkileyebilecek, henüz kamuya açıklanmamış bilgileri

kendisine veya üçüncü kişilere menfaat sağlamak amacıyla kullanarak sermaye

piyasasında işlem yapanlar arasındaki fırsat eşitliğini bozacak şekilde

mameleki yarar sağlamak veya bir zararı bertaraf etmek, içerden öğrenenlerin

ticaretidir. Bu fiili işleyen 11 inci madde kapsamındaki ihraççılarla, sermaye

piyasası kurumlarının veya bunlara bağlı veya bunlara hâkim işletmelerin

yönetim kurulu başkan ve üyeleri, yöneticileri, denetçileri, diğer personeli ve

bunların dışında meslekleri veya görevlerini ifa etmeleri sırasında bilgi

sahibi olabilecek durumda olanlarla, bunlarla temasları nedeniyle doğrudan veya

dolaylı olarak bilgi sahibi olabilecek durumdaki kişiler,

2. Yapay olarak,

sermaye piyasası araçlarının, arz ve talebini etkilemek, aktif bir piyasanın

varlığı izlenimini uyandırmak, fiyatlarını aynı seviyede tutmak, arttırmak veya

azaltmak amacıyla alım ve satımını yapan gerçek kişilerle, tüzel kişilerin

yetkilileri ve bunlarla birlikte hareket edenler,

3. Sermaye piyasası

araçlarının değerini etkileyebilecek, yalan, yanlış, yanıltıcı, mesnetsiz bilgi

veren, haber yayan, yorum yapan ya da açıklamakla yükümlü oldukları bilgileri

açıklamayan gerçek kişilerle, tüzel kişilerin yetkilileri ve bunlarla birlikte

hareket edenler,

4. 4

üncü maddenin birinci ve üçüncü fıkralarına aykırı hareket edenlerle,

sermaye piyasasında izinsiz olarak faaliyette bulunan veya yetki belgeleri

iptal olunduğu veya faaliyetleri geçici olarak durdurulduğu halde ticaret

unvanlarında, ilan veya reklamlarında sermaye piyasasında faaliyette

bulundukları intibaını yaratacak kelime veya ibare kullanan veya faaliyetlerine

devam eden gerçek kişilerle, tüzel kişilerin yetkilileri,

5. Sermaye piyasası

kurumlarına, bu Kanunun 13/A ve 13/B maddeleri kapsamındaki teminat

sorumlularına ve 38/B ve 38/C maddeleri kapsamındaki fon kuruluna; sermaye

piyasası faaliyetleri sebebiyle veya emanetçi sıfatıyla veya idare etmek için

veya teminat olarak veyahut her ne nam altında olursa olsun, kayden veya fiziken tevdi veya

teslim edilen sermaye piyasası araçları, nakit ve diğer her türlü kıymeti

kendisinin veya başkasının menfaatine satan veya rehneden

veya her ne şekilde olursa olsun kullanan, gizleyen yahut inkâr eyleyen veyahut

bu amaca ulaşmak ya da bu fiillerini gizlemek için bilgisayar ortamında

tutulanlar dahil kayıtları tahvil ve tağyir eden ilgili gerçek kişilerle tüzel

kişilerin yetkilileri,

6. Bu Kanunun 15 inci

maddesinin son fıkrasında belirtilen işlemlerde bulunarak kârı veya mal varlığı

azaltılan tüzel kişilerin yetkilileri ve bunların fiillerine iştirak edenler,

7. Karşılıksız olarak

sermaye piyasası araçlarının geri alım taahhüdü ile satımını yapan ilgili

gerçek kişilerle, tüzel kişilerin yetkilileri,

her

bir alt bent kapsamına giren fiillerden dolayı iki yıldan beş yıla kadar hapis

ve beşbin günden onbin güne

kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

15. 6/1/1982 tarih ve 2577

sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 1. maddesinin (2) numaralı fıkrası, 14.

maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkraları, 20. maddesinin (5) numaralı fıkrası,

49. maddesinin (3) numaralı fıkrası ile 60. maddesi (bkz. B. No: 2013/8905,

8/9/2014, §§ 10-13).

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 22/6/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 30/12/2013 tarih ve 2014/633

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

17. Başvurucu, yurt dışında çok

zor şartlar altında çalışarak özveri ile biriktirdiği tasarruflarını Türkiye’de

faaliyet gösteren bir anonim şirketten hisse senedi satın almak suretiyle

değerlendirdiğini, ancak izinsiz halka arz faaliyetinde bulunduğunu tespit

ettiği bu şirketten daha sonra parasını geri alamadığını, anılan şirketin kayıt

dışı yaptığı işlerle ilgili zamanında gerekli önlem ve tedbirleri almamak ve

denetim görevini yerine getirmemek suretiyle sorumluluğu bulunduğundan bahisle

uğradığı zararın tazmini istemiyle Sermaye Piyasası Kurulu aleyhine 22/5/2008

tarihinde Ankara 8. İdare Mahkemesinde açtığı tam yargı davasının hukuka aykırı

olarak reddedildiğini, yargılama aşamasında çeşitli usulsüzlüklerin ve keyfi

uygulamaların olduğunu, Danıştay kararlarının gerekçesiz olduğunu, yargılamanın

makul sürede sonuçlanamadığını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve adli yardım talep etmiştir.

B. Değerlendirme

18. Başvuru dilekçesi ve ekleri

incelendiğinde, başvurucunun, 22/5/2008 tarihinde Ankara 8. İdare Mahkemesinde

açtığı tam yargı davasının hukuka aykırı olarak reddedildiğini, yargılama

aşamasında çeşitli usulsüzlüklerin ve keyfi uygulamaların olduğunu belirterek,

mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürdüğü

anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun ihlal iddialarına ilişkin

nitelendirmesi ile bağlı olmayıp hukuki nitelendirmeyi kendisi yapar. Anılan ihlal iddiaları, yargılamanın sonucu itibarıyla adil

olmadığı kapsamında incelenmiştir. Başvurucunun Danıştay kararlarının

gerekçesiz olduğuna yönelik ihlal iddiası ile makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiği iddiası ise ayrıca değerlendirilmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

a. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil Olmadığı İddiası

19. Anayasa'nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken

hususlarda inceleme yapılamaz.”

20. 6216

sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça

dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

21. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine

karar verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü

fıkrasında ise açıkça dayanaktan yoksun başvurular kapsamında değerlendirilen

kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel

başvuruda incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.

22. Anılan kurallar uyarınca,

ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve

olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının

yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili

varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesine

konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının

adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatası veya açık keyfilik

içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve

özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede, kanun yolu şikâyeti

niteliğindeki başvurular, bariz takdir hatası veya açık keyfilik bulunmadıkça

Anayasa Mahkemesince incelenemez (Necati

Gündüz ve Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26).

23. Başvurucu, yurt dışında çok

zor şartlar altında çalışarak özveri ile biriktirdiği tasarruflarını Türkiye’de

faaliyet gösteren bir anonim şirketten hisse senedi satın almak suretiyle

değerlendirdiğini, ancak izinsiz halka arz faaliyetinde bulunduğunu tespit

ettiği bu şirketten daha sonra parasını geri alamadığını, anılan şirketin kayıt

dışı yaptığı işlerle ilgili zamanında gerekli önlem ve tedbirleri almamak ve

denetim görevini yerine getirmemek suretiyle sorumluluğu bulunduğundan bahisle

uğradığı zararın tazmini istemiyle 22/5/2008 tarihinde Ankara 8. İdare

Mahkemesinde açtığı tam yargı davasının hukuka aykırı olarak reddedildiğini,

yargılama aşamasında çeşitli usulsüzlüklerin ve keyfi uygulamaların olduğunu

belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

24. Başvuru konusu olayda,

başvurucu, Türkiye’de faaliyet gösteren Kombassan

Holding A.Ş. yetkililerinden 2000 yılında satın aldığı hisse senedi bedelini ve

şirket tarafından vaat edilen kar payını geri alamaması üzerine kanunların

verdiği denetim yetkisini kullanmamak suretiyle sorumlu olduklarından bahisle

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu aleyhine 22/5/2008

tarihinde Ankara 8. İdare Mahkemesinde tam yargı davası açmış, Mahkemece,

Sermaye Piyasası Kanunu'nda kişisel mali yatırım zararlarının İdarece ya da

kamu kaynaklarından karşılanmasını gerektiren bir hükme yer verilmediği, davalı

İdarece olayın öğrenilmesinden sonra kamuoyu bilgilendirme toplantıları

yapıldığı, dava konusu şirket için suç duyurusunda bulunulduğu, idarenin

koşullarının gerekleri ve olanaklarına göre Kanun'da verilen görevleri yerine getirdiği,

buna göre başvurucunun uğradığı zararla davalı idarenin herhangi bir eylem ve

işlemi arasında illiyet bağı saptanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar

verilmiştir. Temyiz üzerine, Danıştay Onüçüncü

Dairesinin 1/6/2011 tarihli ilâmıyla hüküm onanmış, karar düzeltme istemi aynı

Dairenin 3/6/2013tarihli ilâmıyla reddedilmiştir.

25. Mahkemenin gerekçesi ve

başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün Derece Mahkemesi

tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasında

isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu

anlaşılmaktadır.

26. Başvurucu, yargılama

sürecinde karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşlerden bilgi sahibi

olamadığına, kendi delillerini ve iddialarını sunma olanağı bulamadığına, karşı

tarafça sunulan delillere ve iddialara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı

bulamadığına ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili iddialarının

Derece Mahkemesi tarafından dinlenmediğine ilişkin bir bilgi ya da kanıt

sunmadığı gibi Mahkemenin kararında bariz takdir hatası veya açık keyfilik

oluşturan herhangi bir durum da tespit edilememiştir.

27. Açıklanan nedenlerle,

başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde

olduğu, Derece Mahkemesi kararlarının bariz takdir hatası veya açık keyfilik de

içermediği anlaşıldığından, başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin “açıkça

dayanaktan yoksun olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

b. Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiği İddiası

28. Anayasa’nın 141. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“Bütün mahkemelerin her türlü kararları

gerekçeli olarak yazılır.”

29. Anayasa’nın 36. maddesinin

birinci fıkrasında, herkesin yargı organlarına davacı ve davalı olarak

başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma

hakkı güvence altına alınmıştır. Maddeyle güvence altına alınan hak arama

özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak

ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını

sağlayan en etkili güvencelerden birisidir. Bu bağlamda Anayasa’nın, bütün

mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılmasını ifade eden

141. maddesinin de, hak arama hürriyetinin kapsamının belirlenmesinde

gözetilmesi gerektiği açıktır(Vedat Benli, B. No: 2013/307, 16/5/2013, §

30).

30. Temyiz mercilerinin

kararlarının tamamen gerekçeli olması zorunlu değildir. Temyiz merciinin

yargılamayı yapan mahkemenin kararıyla aynı fikirde olması ve bunu ya aynı

gerekçeyi kullanarak ya da basit bir atıfla kararına yansıtması yeterlidir.

Burada önemli olan husus, temyiz merciinin bir şekilde temyizde dile getirilmiş

ana unsurları incelediğini, derece mahkemesinin kararını inceleyerek onadığını

ya da bozduğunu göstermesidir(Yasemin Ekşi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013,

§ 57).

31. Başvurucu, Mahkemece verilen

davanın reddine ilişkin kararın temyizi üzerine Danıştay tarafından gerekçesiz

şekilde onandığını ve karar düzeltme istemlerinin gerekçe gösterilmeksizin

reddedildiğini ileri sürmüştür.

32. Somut olayda, başvurucunun

açtığı davada Mahkemece, başvurucunun iddiaları, davalıların savunması değerlendirilmiş,

başvurucunun uğradığı zararla davalı idarenin herhangi bir eylem ve işlemi

arasında illiyet bağı saptanamadığı, gerekçesiyle davanın reddine karar

verilmiştir (bkz. § 9). Kararın temyizi üzerine Danıştay Onüçüncü

Dairesince, Mahkemece verilen kararın gerekçesine atıf yapılarak ve bu gerekçe

kabul edilerek hüküm onanmış ve karar düzeltme istemi aynı Daire tarafından

reddedilmiştir (bkz. §§ 10-11). Dolayısıyla Danıştay kararlarının gerekçesiz

olduğundan da söz edilemez.

33. Açıklanan nedenlerle;

gerekçeli karar hakkına yönelik bir ihlalin olmadığı açık olduğundan,

başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “açıkça dayanaktan yoksun olması” nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

c. Yargılamanın Süresinin Makul Olmadığı İddiası

34. Başvuru formu ile eklerinin

incelenmesi sonucunda, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan başvurunun bu kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

gerekir.

2. Esas Yönünden

35. Başvurucu, hisse senedi

satın almak maksadıyla Kombassan Holding A.Ş.

yetkililerine ödediği parayı geri alamaması sonucu uğradığı zararın tazmini

istemiyle Sermaye Piyasası Kurulu aleyhine 22/5/2008 tarihinde Ankara 8. İdare

Mahkemesinde açtığı tam yargı davasında yargılamanın makul sürede

sonuçlanmadığını belirterek, Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

36. Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün olmayıp (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §

18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından

ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve

haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da

unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme

yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı

ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını

oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle

ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (Güher Ergun ve Diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

37. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, §§ 41–45).

38. Anayasa’nın 36. maddesi ve

Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekir. Hukuk sisteminde yer

alan mevzuat hükümleri gereğince “kamu

hukuku” alanına dâhil olan, ancak sonucu itibarıyla özel nitelikteki

haklar ve yükümlülükler üzerinde belirleyici olan uyuşmazlıkları konu alan

davalar da Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesinin koruması

kapsamına girmektedir. Bu anlamda, belirtilen düzenlemelerde yer verilen

güvenceler, başvurucunun haklarına zarar verdiği iddia edilen idari bir kararın

iptali talebiyle açılan davalara da uygulanacaktır. Başvuruya konu davanın, Kombassan Holding A.Ş.’nin

faaliyetleri sonucunda uğranıldığı iddia edilen zararın tazmini istemiyle

22/5/2008 tarihinde Sermaye Piyasası Kurulu aleyhine Ankara 8. İdare Mahkemesinde

açılan tam yargı davası olduğu görülmekle, somut yargılama faaliyetinin, medeni

hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,

7/11/2013, § 44).

39. Medeni hak ve

yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde,

sürenin başlangıcı kural olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama

sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği

tarihtir. Somut başvuru açısından bu tarih, 22/5/2008 tarihidir.

40. Sürenin bitiş tarihi ise,

çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme

tarihidir (Güher Ergun ve Diğerleri, B.

No: 2012/13, 2/7/2013, § 52). Somut

başvuru açısından bu tarih, Danıştay Onüçüncü Dairesi

tarafından karar düzeltme isteminin reddedildiği 3/6/2013 tarihidir.

41. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, Türkiye’de faaliyet gösteren Kombassan

Holding A.Ş.’nin faaliyetleri sonucunda uğranıldığı

iddia edilen zararın tazmini istemiyle 22/5/2008 tarihinde Sermaye Piyasası

Kurulu aleyhine Ankara 8. İdare Mahkemesinde açılan tam yargı davasında;

Mahkemenin, 25/1/2010 tarihli kararıyla, davalı

İdarenin koşulların gerekleri ve olanaklarına göre Kanun'da verilen görevleri

yerine getirdiği, başvurucunun uğradığı zararla davalı İdarenin herhangi bir

eylem ve işlemi arasında illiyet bağı saptanamadığı gerekçesiyle davanın

reddine karar verildiği, temyiz üzerine, Danıştay Onüçüncü

Dairesinin 1/6/2011 tarihli ilâmıyla hükmün onandığı, karar düzeltme isteminin

aynı Dairenin 3/6/2013 tarihli ilâmıyla reddedildiği anlaşılmaktadır.

42. İlgili yargılama evrakının

incelenmesinden, başvuruya konu yargılama sürecinin idari yargı makamları

nezdinde sürdüğü görülmekle, 2577 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine

tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve idari yargı alanına dâhil

uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 2577 sayılı Kanun’un muhtelif

maddelerinin, uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya

koyduğu anlaşılmaktadır (bkz. § 15).

43. Hukuk sistemimizde idari

yargı alanında yer alan uyuşmazlıklara ilişkin dava sürelerinin makul yargılama

süresini aştığı yönündeki tespitlere, AİHM kararlarında yer verilmiş olup,

özellikle idari yargı alanındaki yapısal sorunlar ve Danıştay nezdinde temyiz

ve karar düzeltme incelemelerinde geçirilen uzun yargılama sürelerinin ihlal

kararlarına temel oluşturduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda idari yargı

makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi

tarafından, özellikle 2577 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümleri de göz

önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde

karar verilmiştir (Selahattin Akyıl, B.

No: 2012/1198, 7/11/2013, §§ 54-60).

44. Başvuruya konu davaya bir

bütün olarak bakıldığında, 2577 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi

bir yargılama sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar

verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı, yargılamaya ilişkin üç yılı aşkın

bir sürenin temyiz ve karar düzeltme incelemelerinde geçtiği ve söz konusu beş

yıllık yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna

varılmıştır.

45. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

46. Başvurucu, başvuru konusu

yaptığı yargılamada hatalı hüküm kurulması ve yargılamanın makul sürede

sonuçlandırılmaması nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğinin tespit edilmesini ve yeniden yargılama yapılmasını talep etmiştir.

47. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:

“Esas inceleme

sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar

verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. Ancak yerindelik denetimi

yapılamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez.

Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

48. 6216 sayılı

Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, esas inceleme sonunda ihlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedileceği

belirtilmiş, ancak yerindelik denetimi yapılamayacağı, idari eylem ve işlem

niteliğinde karar verilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

49. Başvuru konusu olayda, başvurucunun makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte,

başvuruya konu olan yargılama sürecinin kesinleşerek sona erdiği dikkate

alındığında, başvurucunun da tazminat talebi bulunmaması nedeniyle ihlalin tespiti

dışında sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gereken bir husus

bulunmadığı anlaşılmaktadır.

50. Başvurucu tarafından

yargılama gideri yapılmadığı, başvurucunun adli yardım talebinin kabul edildiği ve

ihlal kararı verildiği için yargılama giderlerinin Maliye Hazinesi üzerinde

bırakılmasına karar verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör Yrd. : Gökçe GÜLTEKİN Başvurucu : Rabia ERSOY