Sadun Özkaya Başvurusu (B. No: 2013/2697)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu hakkında yürütülen

soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin makul süre içinde sonuçlanmaması

nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek,

ihlalin tespitiyle uğradığı manevi zararın tazminine karar verilmesini talep

etmiştir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 18/4/2013

tarihinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden

yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci

Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 20/2/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 28/4/2014 tarihli yazısında,

Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine

atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu ve yirmi arkadaşı

hakkında 5/6/2006-9/6/2006 tarihleri arasında teşekkül

halinde sahte kredi kartı imal etmek ve dolandırıcılık suçlarından yapılan

soruşturma sonucunda başvurucu 5/6/2006 tarihinde gözaltına alınmış ve 9/6/2006

tarihinde tutuklanmıştır.

8. Kadıköy Cumhuriyet

Başsavcılığının 6/12/2006 tarihli iddianamesiyle başvurucu

hakkında suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, iştirak halinde ve zincirlemeli

biçimde sahte kredi kartı üretmek, zincirlemeli biçimde sahte kredi kartı

üretmeye teşebbüs suçlarından cezalandırılması için Kadıköy 5. Asliye Ceza

Mahkemesine kamu davası açılmıştır.

9. Kadıköy 5. Asliye Ceza

Mahkemesinde yapılan yargılamada başvurucunun savunması 29/12/2006

tarihli celsede alınmış ve başvurucu 8/7/2007 tarihinde tutuksuz yargılanmak

üzere tahliye edilmiştir.

10. Başvuru tarihinde dava İlk

Derece Mahkemesinde derdest iken 41. celsenin yapıldığı 11/9/2013

tarihinde İlk Derece Mahkemesinde yargılama bitirilmiş ve başvurucunun, suç

işlemek için örgüt kurmak suçundan 3 yıl 4 ay hapis cezası ile

cezalandırılmasına ve banka ve kredi kartlarını kötüye kullanmak suçundan iki

kez 2 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, ruhsatsız silah bulundurmak

suçundan 10 ay hapis ve 450 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve

hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir.

11. Başvurucu İlk Derece

Mahkemesinin kararını 17/12/2013 tarihinde temyiz

etmiş ve dosya 2/6/2014 tarihinde temyiz incelemesi için Yargıtaya

gönderilmiştir. Dava halen Yargıtayda derdesttir.

B. İlgili

Hukuk

12. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk

Ceza Kanunu’nun 220. maddesinin (1) numaralı fıkrası ve 245. maddesinin (2)

numaralı fıkrası.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

13. Mahkemenin 10/12/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun

18/4/2013 tarih ve 2013/2697 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği

düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

14. Başvurucu, hakkında

yürütülen soruşturma ve kovuşturmanın makul süre içinde sonuçlanmadığını beyan

ederek, Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

15. Başvuru formu ile eklerinin

incelenmesi sonucunda, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan

başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

16. Başvurucu, hakkında

yürütülen soruşturma ve kovuşturmanın makul süre içinde sonuçlanmaması

nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

17. Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18),

Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya

çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar,

esasen Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da

unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme

yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı

ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir Somut başvurunun dayanağını

oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle

ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de, Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§

38–39).

18. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

19. Anayasa’nın 36. ve

Sözleşme’nin 6. maddeleri uyarınca kişilere, medeni hak ve yükümlülükler ile

ilgili uyuşmazlıkların yanı sıra, cezai alanda yöneltilen suç isnatlarının

makul sürede karara bağlanmasını talep hakkı tanınmıştır. Suç isnadı, bir

kişiye suç işlediği iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi olup,

kişiye cezai alanda yöneltilen iddianın suç isnadı niteliğinde olup olmadığının

tespitinde; iddia olunan suçun pozitif düzenlemelerdeki tasnifinin, suçun

gerçek niteliğinin, suç için öngörülen cezanın niteliği ile ağırlığının değerlendirilmesi

gerekir. Ancak isnat olunan fiil, ceza kanunlarında suç olarak nitelendirilmiş

ve yargılama aşamasında ceza hukukunun kuralları uygulanmış ise, ayrıca bir

uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın, adil yargılanma hakkının kapsamına

girdiği kabul edilecektir (B. No: 2012/625, 9/1/2014,

§ 31).

20. Başvuru konusu olayda,

başvurucu ile birlikte toplam yirmi kişi hakkında suç işlemek amacıyla örgüt

kurmak ve başkalarına ait banka hesaplarıyla ilişkilendirilerek sahte kredi

kartı üretmek suçundan cezalandırılmaları için kamu davası açılmıştır. Bu

çerçevede başvurucu hakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36.

maddesinin güvence kapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No:

2012/625, 9/1/2014, § 32).

21. Cezai alanda yöneltilen suç

isnatları ile ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde,

sürenin başlangıcı kural olarak, kişiye bir suç işlediği iddiasının yetkili

makamlar tarafından bildirildiği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama

veya gözaltı gibi tedbirlerin uygulandığı an olup, somut başvuru açısından bu

tarih, başvurucunun bahse konu suç kapsamında gözaltına alındığı ve böylece

isnattan haber olduğu anlaşılan 5/6/2006 tarihidir.

Sürenin bitiş tarihi ise, suç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği

tarihtir. Ancak devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinin

devamı sırasında da yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas

alınacak sürenin bitiş anı bireysel başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, § 34; B. No: 2012/625,

9/1/2014, § 32). Bu kapsamda, somut yargılama faaliyeti açısından sürenin bitiş

tarihinin ise bireysel başvurunun karara bağlandığı tarih olduğu anlaşılmaktadır.

22. Başvurucu ve yirmi suç

ortağı hakkında 2006 tarihinde teşekkül halinde sahte kredi kartı imal etmek ve

suç işlemek amacıyla örgüt kurmak suçlarından yapılan soruşturma sonucunda

başvurucu 5/6/2006 tarihinde gözaltına alınmış ve

9/6/2006 tarihinde tutuklanmıştır. Kadıköy Cumhuriyet Başsavcılığının 6/12/2006 tarihli iddianamesiyle başvurucu hakkında suç

işlemek amacıyla örgüt kurmak, iştirak halinde ve zincirlemeli biçimde sahte

kredi kartı üretmek, zincirlemeli biçimde sahte kredi kartı üretmeye teşebbüs

suçlarından cezalandırılması için Kadıköy 5. Asliye Ceza Mahkemesine kamu

davası açılmıştır. Kadıköy 5. Asliye Ceza Mahkemesinde yapılan yargılamada

başvurucunun savunması 29/12/2006 tarihli celsede

alınmış ve başvurucu 8/7/2007 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere tahliye

edilmiştir. Bu tarihten sonra İlk Derece Mahkemesi başta savunması alınmayan

sanıkların savunmalarının alınması olmak üzere diğer eksikliklerin

giderilmesini beklemiş ve nihayet 41. celsenin yapıldığı 11/9/2013

tarihinde başvurucunun ve arkadaşlarının cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Başvurucu İlk Derece Mahkemesinin kararını 17/12/2013

tarihinde temyiz etmiş ve dosya 2/6/2014 tarihinde temyiz incelemesi için Yargıtaya gönderilmiştir. Dava halen Yargıtayda

derdesttir.

23. 5271 sayılı Kanun’un

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde karar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014,

§§ 22-45).

24. Başvuruya konu davada yer

alan kişi sayısı ve davanın mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin

niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymakla

birlikte, davaya bütün olarak bakıldığında, somut başvuru açısından farklı bir

karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık yedi yılı İlk

Derece Mahkemesinde olmak üzere toplam sekiz yıl altı ay olan ve halen devam

eden yargılama sürecinde makul

olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

25. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi Yönünden

26. Başvurucu, yargılamanın

makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle 100.000,00

TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

27. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

28. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık sekiz yıl altı aylık yargılama süresi nazara

alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararı karşılığında başvurucuya takdiren

net 6.650,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

29. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Başvurucunun, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

yönündeki iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 6.650,00 TL manevi

TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucunun tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

D. Başvurucu tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA

ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

10/12/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör : Yunus HEPER Başvurucu : Sadun ÖZKAYA Vekili : Av. Candaş GÜROL