Selim Salihoğlu Başvurusu (B. No: 2013/6285)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, Komiser

Yardımcılığı Kursu Yazılı Sınavında başarısız sayılma işlemine karşı açılan

davanın reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti

ilkesinin ve 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin ihlal edildiği

iddiaları hakkındadır.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 14/8/2013 tarihinde

Tokat İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön

incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca, 14/7/2014 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm

tarafından yapılmak üzere dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından

6/11/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte

yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 10/12/2014 tarihli görüş yazısı başvurucuya tebliğ edilmiş,

başvurucu tarafından Bakanlık görüşüne karşı herhangi bir beyanda

bulunulmamıştır.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, polis memuru

olarak görev yapmakta iken 2/5/2009 tarihinde yapılan Komiser Yardımcılığı

Kursu Yazılı Sınavına katılmış ve 71 puan almıştır.

8. Erkek ve kadın adaylar

arasından ayrı ayrı oluşturulacak başarı sıralamasına göre 1125 erkek ve 75

kadın adayın alınacağı sınav sonucunda başvurucu, puan sıralamasında ilk 1125

kişilik kontenjan arasına giremediği için (354. erkek yedek) başarısız

sayılmıştır.

9. Sınav sonucunun

açıklanmasından sonra sınavda yöneltilen sorulardan 1 tanesi idare tarafından,

11 tanesi de Ankara 2. İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Bunun

üzerine idare tarafından, iptal edilen sorular değerlendirmeye alınmaksızın

ikinci bir başarı listesi hazırlanmıştır. Yeniden değerlendirme sonucu

başvurucunun puanı 74,819'a çıkmış, fakat başvurucu 819. erkek yedek olduğundan

yine 1125 kişilik başarılı kontenjanına girememiştir.

10. Ankara 2. İdare Mahkemesinin

kararı, Danıştay Onikinci Dairesince, iptal edilen soruların bütün adaylarca doğru

yanıtlandığının kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle düzeltilerek

onanmıştır. Bu karar üzerine, üçüncü defa başarı listesi hazırlanmıştır. Başvurucunun

puanı yeniden değerlendirme sonucu 78'e çıkmış, fakat başvurucu bu kez de 1125

kişilik başarılı kontenjanına girememiştir.

11. Başvurucu, almış olduğu

puanın daha önceki başarı listeleri sonucu kursa alınarak mezun edilen bazı

kişilerden daha yüksek olduğundan bahisle kendisinin başarısız sayılması

işlemine karşı Ankara 13. İdare Mahkemesinde dava açmıştır.

12. Mahkeme, 6/3/2012 tarihli ve

E.2011/1666, K.2012/548 sayılı kararıyla, başvurucunun

ilan edilen kontenjan içine girememesi nedeniyle işlemin hukuka aykırı

olmadığı, kendisinden daha düşük puanlı kişilerin başarılı sayıldıklarına

ilişkin iddia yönünden ise henüz bir mahkeme kararının verilmediği aşamada veya

farklı yöndeki mahkeme kararı doğrultusunda düzenlenen birinci ve ikinci başarı

listesine göre tesis edilen ve bu davanın konusu olmayan işlemlerin hukuksal

sonuçları ile başvurucunun hukuksal durumunun farklı olduğu ve bu yönüyle salt

söz konusu gerekçeyle başarılı sayılmasına olanak bulunmadığı

gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.

13. Başvurucu tarafından temyiz

edilen karar, Danıştay Onikinci Dairesinin 8/10/2012

tarihli ve E.2012/6388, K.2012/5905 sayılı ilamıyla onanmıştır.

14. Başvurucunun karar düzeltme

talebi de aynı Dairenin 11/6/2013 tarihli ve E.2013/1528, K.2013/5059 sayılı

kararıyla reddedilmiştir.

15. Bu karar, 18/7/2013

tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu, 14/8/2013

tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmıştır.

B. İlgili

Hukuk

17. 4/6/1937 tarihli ve 3201

sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu’nun “Terfî ve atama” başlıklı 55. maddesinin on

birinci fıkrası şöyledir:

“İhtiyaç halinde

meslekte fiilen altı yılını dolduran, 37 yaşından gün almamış olan ve

yönetmelikte belirtilen diğer nitelikleri taşıyan polis memurlarından,

yönetmelik hükümlerine göre açılacak komiser yardımcılığı sınavını kazanıp

dokuz aydan az olmamak üzere eğitim kursunu başarıyla bitirenler komiser

yardımcılığı rütbesine atanır.”

18. 10/8/2001 tarihli ve 24489

sayılı Resmi Gazete’de

yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe

Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışmalarına İlişkin Yönetmeliğin “Yazılı ve mülakat sınavları” başlıklı 43.

maddesi şöyledir:

“Başvuru niteliklerini taşıyan polis memurları, komiser

yardımcılığı kursu için hazırlanacak çoktan seçmeli yazılı test sınavına

alınırlar.

(Değişik ikinci fıkra:29/7/2004-2004/7675 K.)Yazılı

sınav, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi, Milli Eğitim Bakanlığı veya Eğitim

Dairesi Başkanının teklifi ve Genel Müdürün onayı ile oluşturulan komisyonlara

yaptırılır.

Değerlendirme, yüz tam puan üzerinden yapılır. Çoktan

seçmeli test cevap kağıtları, bilgisayarda optik okuyucuda değerlendirilir.

(Değişik dördüncü fıkra:29/7/2004-2004/7675 K.)Mülakat sınavı, Eğitim Dairesi Başkanının teklifi ve

Genel Müdürün onayı ile oluşturulan komisyonlara yaptırılır. Mülakat sınavına,

yazılı sınav başarı sıralamasına göre en yüksek puan alandan başlanarak

kontenjan miktarının 3 katı personel çağırılır. Mülakat sınavında adayın 100

tam puan üzerinden; bilgi düzeyi, kendisinden istenileni kavrama, kendine güven

duyma, sözlü ifade ve beden dilini kullanma becerisi olmak üzere 5 ayrı kritere

göre değerlendirmesi yapılır. Yazılı ve mülakat sınavı puanlarının toplamına

göre en yüksek puandan başlanarak tekrar başarı sıralaması yapılır. Sıralama

sonucuna göre, o yıl belirlenen kontenjan miktarı kadar personel asıl, bu

miktarın yarısı kadar personel yedek olarak belirlenir

Başarı sırasının tespitinde eşit puanın önlenmesine yönelik

sınav tekniği ve bu Yönetmelikte yer almayan polis memurluğundan komiser

yardımcılığına yükselme ve komiser yardımcılığı kursuna ilişkin diğer hususlar,

Eğitim Daire Başkanlığınca yayınlanacak yönerge ile belirlenir.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

19. Mahkemenin 7/7/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 14/8/2013 tarihli ve 2013/6285

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

20. Başvurucu, katıldığı Komiser

Yardımcılığı Kursu Yazılı Sınavının bazı sorularının iptal edilmesi üzerine

yeni bir başarı listesinin hazırlandığını, ilk listede kendi puanının 71

olduğunu, fakat soruların iptal edilmesinden sonra puanının 78'e çıktığını,

hazırlanan son listeye göre kendisinden daha düşük puan almış bazı kişilerin

ilk iki listede kendisinden daha fazla puan almaları sebebiyle komiser

yardımcısı olduklarını, bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu,

ayrıca kontenjanların belirlenmesinde kadın-erkek ayrımının yapılması sebebiyle

kendinden daha düşük puan alan bayan adayların komiser yardımcısı olduklarını,

polislik mesleğinde kadın erkek ayrımı yapılmaması gerektiğini belirterek,

Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin ve 10. maddesinde

düzenlenen eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

21. Anayasa Mahkemesi, olayların

başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp, olay ve

olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu kapsamda

başvurucunun iddialarının, yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığına ve

eşitlik ilkesinin ihlal edildiğine yönelik olması nedeniyle, başvurunun bu iki

başlıkta değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

1. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil Olmadığı İddiası

22. Başvurucu, yargı kararı

üzerine hazırlanan son listeye göre kendisinden daha düşük puan almış bazı

kişilerin ilk iki listeye göre başarılı sayılmaları sebebiyle komiser

yardımcısı olduklarını, kendisinin ise son değerlendirmeye göre puanının daha

yüksek olmasına rağmen kursa çağrılmadığını, bu durumun hukuka ve hakkaniyete

aykırı olduğunu, aleyhine verilen yargı kararının incelenerek bozulması

gerektiğini ileri sürmüştür.

23. Anayasa’nın 36. maddesinin

birinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil

yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Maddede geçen “adil yargılanma hakkının” kapsamı

Anayasa’da açık bir şekilde düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin,

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Adil

yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde

belirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22)..

24. Anılan kurallar uyarınca,

ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve

olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının

yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili

varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesine

konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının

adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatası veya açık keyfilik

içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve

özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede, kanun yolu şikâyeti

niteliğindeki başvurular, bariz takdir hatası veya açık keyfilik bulunmadıkça

Anayasa Mahkemesince incelenemez (Necati

Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26).

25. Adil yargılanma hakkı

bireylere dava sonucunda verilen kararın değil, yargılama sürecinin ve usulünün

adil olup olmadığını denetletme imkânı verir. Bu nedenle, bireysel başvuruda

adil yargılanmaya ilişkin şikâyetlerin incelenebilmesi için başvurucunun yargılama

sürecinde haklarına saygı gösterilmediğine, bu çerçevede yargılama sürecinde

karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşlerden bilgi sahibi olamadığı veya

bunlara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı bulamadığı, kendi delillerini ve

iddialarını sunamadığı ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili

iddialarının derece mahkemesi tarafından dinlenmediği veya kararın gerekçesiz

olduğu gibi, mahkeme kararının oluşumuna sebep olan unsurlardan değerlendirmeye

alınmamış eksiklik, ihmal ya da açık keyfiliğe ilişkin bir bilgi ya da belge

sunmuş olması gerekir (Nadi Karakoç, B.

No: 2013/2767, 2/10/2013, § 22).

26. Başvuru konusu olayda,

başvurucunun, katıldığı komiser yardımcılığı kursu yazılı sınavında bazı

soruların iptali üzerine yapılan nihai değerlendirme sonucunda almış olduğu puanın daha önceki

değerlendirmeler sonucu kursa alınarak mezun edilen bazı kişilerden daha yüksek

olduğundan bahisle başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı dava, yukarıda

(§12) belirtilen gerekçe ile reddedilmiştir.

27. Somut olayda, başvurucunun

idare tarafından yapılan her üç değerlendirmede de başarılı kontenjanına

giremediği, Mahkeme kararında, yargı kararı üzerine tesis edilen başarısız sayılmaya

ilişkin başvuru konusu işlemin hukuka uygun olduğu, son listeye göre

kendisinden daha düşük puan alanlar hakkında tesis edilen işlemlerin ise

bakılan davanın konusu olmadığından ve başvurucunun hukuksal durumu farklı

olduğundan bu iddianın başvurucunun başarısız sayılmasına ilişkin işlemin

hukuka uygun olduğu tespitini değiştirmediği vurgulanmıştır.

28. Mahkemenin gerekçesi ve

başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün esas itibarıyla

yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

29. Başvurucu, kendi delillerini

ve iddialarını sunma olanağı bulamadığına, uyuşmazlığın çözüme

kavuşturulmasıyla ilgili iddialarının derece mahkemesi tarafından

dinlenmediğine veya kararın gerekçesiz olduğuna ilişkin bir bilgi ya da kanıt

sunmadığı gibi Mahkemenin kararında açıkça keyfilik oluşturan herhangi bir

durum da tespit edilmemiştir.

30. Açıklanan nedenlerle,

başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde

olduğu ve derece mahkemesi kararlarının bariz takdir hatası da içermediği

anlaşıldığından, başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları

yönünden incelenmeksizin "açıkça

dayanaktan yoksun olması" nedeniyle kabul edilemez olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Eşitlik İlkesinin İhlal Edildiği İddiası

31. Başvurucu, kontenjanların

belirlenmesinde kadın-erkek ayrımının yapılması sebebiyle kendinden daha düşük

puan alan bayan adayların komiser yardımcısı olduklarını, polislik mesleğinde

kadın-erkek ayrımı yapılmaması gerektiğini belirterek eşitlik ilkesinin ihlal

edildiğini iddia etmiştir.

32. Adalet Bakanlığı görüşünde,

Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve Sözleşme’nin 14.

maddesinde düzenlenen ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddiaların

Anayasa ve Sözleşme kapsamında yer alan diğer temel hak ve özgürlüklerle

bağlantılı olarak yorumlanması gerektiği, somut olaydaki ihlal iddiasının da bu

bağlamda Anayasa’da güvence altına alınmış ve Sözleşme kapsamında olan temel

hak ve özgürlüklerin koruma alanı kapsamında değerlendirilip

değerlendirilmeyeceği hususunun Anayasa Mahkemesi tarafından dikkate alınması

gerektiği belirtilmiştir.

33. Anayasa'nın “Kanun önünde eşitlik” kenar başlıklı 10. maddesinin birinci ve

beşinci fıkraları şöyledir:

"Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,

felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun

önünde eşittir.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun

önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

34. Sözleşme'nin "Ayırımcılık yasağı" kenar

başlıklı 14. maddesi şöyledir:

"Bu Sözleşme'de tanınan hak

ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer

kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet,

doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık

gözetilmeksizin sağlanmalıdır."

35. Başvurucunun, Anayasa'nın

10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve Sözleşme'nin 14. maddesinde

düzenlenen ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddialarının, bahsi

geçen maddelerdeki ifadeler dikkate alındığında, soyut olarak değerlendirilmesi

mümkün olmayıp, mutlaka Anayasa ve Sözleşme kapsamında yer alan diğer temel hak

ve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir. Bir başka ifadeyle

ayrımcılık yasağının ihlal edilip edilmediğinin tartışılabilmesi için, ihlal

iddiasının, kişinin hangi temel hak ve özgürlüğü konusunda ayrımcılığa maruz

kaldığı sorularına cevap verebilmesi gerekmektedir (Onurhan Solmaz, 26/3/2013).

36. Başvuru konusu olayda

başvurucu, komiser yardımcılığı kursuna katılabilmek için kontenjanlar

belirlenirken kadın ve erkekler için ayrı kontenjanlar oluşturulduğunu, mesleki

anlamda yükselmede kadın-erkek ayrımı yapılarak eşitliğe aykırı hareket

edildiğini, dolayısıyla ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmekte

ise de söz konusu ayrımcılığın hangi temel hak ve özgürlüğün kullanımına

yönelik olarak gerçekleştiğini belirtmemiştir. Başvuru dilekçesinin içeriğinden

de, başvuru konusu olayın Anayasa ve Sözleşme

kapsamındaki hak ve hürriyetlerden herhangi biri ile bağlantısının kurulmadığı

anlaşılmaktadır.

37. Açıklanan nedenlerle, başvurunun

bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin "konu bakımından yetkisizlik"

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör : Bahadır YALÇINÖZ Başvurucu : Selim SALİHOĞLU