Seyfullah Can Yıldız Başvurusu (B. No: 2015/2128)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, idari para cezasına dayanak teşkil eden kanuni

düzenlemenin yürürlükten kaldırılmasına rağmen bu husus gözetilmeden karar

verilmesi nedeniyle suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 5/2/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK) 25/4/2014

tarihli ve 5747 sayılı kararla özel bir hayat ve emeklilik sigortası şirketi

çalışanı olan başvurucuyu, gerçekleştirdiği dört işlem sırasında kimlik tespit

yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle toplam 13.044 TL idari para

cezasıyla cezalandırmıştır.

10. Başvurucu 14/5/2014 tarihli dilekçeyle idari yaptırım

kararının iptali için başvuruda bulunmakla birlikte idari para cezasını

30/5/2014 tarihinde ihtirazi kayıtla ödemiştir.

11.Bu aşamada 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun, 28/6/2014

tarihli ve 29044 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak

yürürlüğe girmiştir. Anılan Kanun'un 88. maddesi ile ceza tutanağına esas

teşkil eden eylemi kabahat olarak düzenleyen 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı

Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'un 13. maddesinin (2)

numaralı fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. Başka bir anlatımla kimlik tespiti yükümlülüğü kabahat

olmaktan çıkarılmıştır.

12. İstanbul Anadolu 4. Sulh Ceza Hâkimliği 24/11/2014 tarihli

kararıyla başvurucunun iptal talepli başvurusunu reddetmiştir. Gerekçenin

ilgili kısmı şöyledir:

"İtiraz edenin dilekçesinde göstermiş

olduğu gerekçeler yerinde görülmediği gibi İdari Para Cezası Kararında herhangi

bir usulsüzlük görülmemiştir. Mahkememizce de itirazcının itirazının kabulü

gerektirir bir delilde bulunamadığından 25/04/2014 tarih ve 5747 sayılı idari

para cezası ve tutanakla ilgili itirazın reddine, karar verilmiş olup..."

13. Başvurucu anılan karara, idari para cezasına dayanak teşkil

eden kanun maddesinin yürürlükten kaldırıldığı gerekçesini de belirterek itiraz

etmiş; İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) 23/12/2014 tarihinde

İstanbul Anadolu 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararında usule, kanuna ve oluşa

aykırı bir yön bulunmadığını belirterek itirazı kesin olarak reddetmiştir.

14. Nihai karar 8/1/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş ve

başvurucu 5/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. İlgili ulusal hukuk için bkz. Samet Öztürk, B. No: 2014/20188, 6/12/2017, §§ 13-19.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 7/2/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü

17. Başvurucunun çalıştığı işyerinde yapılan denetimler

sonucunda yükümlülük ihlali inceleme raporu ile bu rapordaki tespitler esas

alınarak idari yaptırım tutanağı düzenlenmiştir. Başvurucu, idari yaptırım

kararına esas teşkil eden 5549 sayılı Kanun'un 13. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında belirtilen eylemin tutanağa yapılan itirazın incelemesi aşamasında

yapılan kanun değişikliğiyle kabahat olmaktan çıkarıldığını ancak bu yöndeki

iddiasını itiraz merciinin dikkate almadan itirazın reddine karar verdiğini

iddia ederek Anayasa'nın 38. maddesinde güvence altına alınan suçların ve

cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

18. Bakanlık; yargılama devam ederken yürürlükte bulunan

mevzuattan daha lehe bir mevzuatın yürürlüğe girmesi hâlinde bunun geriye

etkili şekilde uygulanması gerektiği hususundaki Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay tarafından verilen çeşitli kararları dikkate

sunmuştur.

B. Değerlendirme

19.Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

'' Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan

kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu

işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza

verilemez.''

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan

suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

a. Genel İlkeler

21. Anayasa’nın temel hak ve özgürlüklerle ilgili bölümlerinde

kanunla düzenleme ilkesine pek çok maddede ayrı ayrı yer verildiği gibi 13.

maddede ifade edilen temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin genel

ilkelerde de sınırlamaların “ancak kanunla”

yapılabileceği kurala bağlanmıştır. Anayasa’nın suç ve cezaları düzenleyen 38.

maddesinde de suçların ve cezaların

kanuniliği ilkesi özel olarak güvence altına alınmıştır (Karlis A.Ş., B. No: 2013/849, 15/4/2014, § 31).

22. Suçların ve cezaların kanuniliği ilkesi, hukuk devletinin

kurucu unsurlarındandır. Kanunilik ilkesi, genel olarak bütün hak ve

özgürlüklerin düzenlenmesinde temel bir güvence oluşturmanın yanı sıra suç ve

cezaların belirlenmesi bakımından özel bir anlam ve öneme sahip olup bu

kapsamda kişilerin kanunen yasaklanmamış veya yaptırıma bağlanmamış fiillerden

dolayı keyfî bir şekilde suçlanmaları ve cezalandırılmaları önlenmekte; buna ek

olarak suçlanan kişinin lehine olan düzenlemelerin geriye etkili olarak

uygulanması sağlanmaktadır (Karlis A.Ş.,§

32).

23. 5326 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasına

göre Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümleri

kabahatler açısından da uygulanacaktır. Dolayısıyla kabahat fiilinin unsurlarına

veya yaptırımına yönelik lehe kanun değişikliklerinde Anayasa’nın 38.

maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen kanunilik

ilkesinin sonuçlarından biri olarak 5237 sayılı Kanun’un 7.

maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan "lehe kanunun geriye yürümesi" kuralının uygulanması

gerekir (Mahmut Manbaki,

B. No: 2012/731, 15/10/2014, § 47).

b. İlkelerin Olaya Uygulanması

24.MASAK tarafından yapılan inceleme sonucunda başvurucu

hakkında idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucu, ceza tutanağına karşı

yaptığı iptal talepli başvurusunun Hâkimlikçe reddedilmesi kararına karşı

itiraz etmiştir.

25. Başvurucunun itirazı değerlendirilme aşamasında iken 6545

sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle anılan Kanun'un 88. maddesi uyarınca kimlik tespiti yükümlülüğü kabahat

olmaktan çıkarılmıştır (bkz. § 11).

26. Kanun'da yapılan söz konusu değişiklik, itiraz nedeni olarak

belirtilmesine rağmen itirazı inceleyen Hâkimlik tarafından bu husus dikkate

alınmamıştır (bkz. § 13).

27. Anayasa Mahkemesi, benzer iddiaların ileri sürüldüğü

başvurularda verdiği kararlarda suçların ve

cezaların kanuniliği' ilkesinin kabahat fiilinin unsurlarına veya

yaptırımına yönelik lehe kanun değişikliklerinin geriye yürümesini de güvence

altına aldığını kabul etmektedir (Samet

Öztürk, § 30).

28. Somut olayda ceza tutanağının kanuni dayanağını teşkil eden

5549 sayılı Kanun'un 12. maddesinin (2) numaralı fıkrası 28/6/2014 tarihinde

yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarih

itibarıyla kimlik tespiti yükümlülüğü bir kabahat olma niteliğini kaybetmiş

olduğundan başvurucunun idari yaptırım kararının kesinleşmesini önleyen itirazının

yürürlükte olmayan bir kanun hükmüne dayanılarak reddedildiği anlaşılmaktadır.

29. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 38. maddesinde güvence

altına alınan suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine karar

verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

30.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1)

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2)

Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili

mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan

hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava

açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

31.Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 57-60) kararında, ihlal

sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi

hususunda genel ilkeler belirlenmiştir.

32. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yargılamanın yenilenmesi

talebinde bulunmuştur.

33.Anayasa Mahkemesi, idari yaptırım kararının kesinleşmesini

önleyen itirazın yürürlükte olmayan bir kanun hükmüne dayanılarak reddedilmesi

nedeniyle suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiği sonucuna

varmıştır. Dolayısıyla somut başvuruda ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı

anlaşılmaktadır.

34. Bu durumda suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin

ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama ise 6216

sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece

mahkemelerince yapılması gereken iş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme

kararının ortadan kaldırılması ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar

verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama

yapılmak üzere İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmesine karar

verilmesi gerekir.

35. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 2.475

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.701,90 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine

ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrasında güvence altına

alınan suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin suçların ve cezaların kanuniliği

ilkesinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama

yapılmak üzere İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliğine (2014/3092 D. İş)

GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucu tarafından yapılan 226,90 TL harç ve 2.475 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.701,90 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA

ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

7/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Tuğçe TAKCI

Başvurucu

:

Seyfullah

Can YILDIZ

Vekili

:

Av. Nuran

CÖRE