Turgay Dabakoğlu Başvurusu (B. No: 2018/27010)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, yargılama devam ederken kamu görevinden ihraç

edilme sebebiyle davanın konusunun kalmadığından bahisle uyuşmazlığın esasına

yönelik talebin karara bağlanmaması nedeniyle karar hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 7/9/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, Siirt'te bir devlet okulunda öğretmen

olarak görev yapmaktayken bir siyasi partinin organize ettiği toplantıya

www.siirtnews.com internet sitesi adına katılarak konuşma yaptığı iddiasıyla

11/2/2016 tarihinde hakkında disiplin soruşturması başlatılmıştır. 13/7/2016

tarihinde sona eren soruşturma sonucunda 1/8/2016 tarihli soruşturma raporu

düzenlenmiştir.

10. Anılan raporda özetle;

i. www.siirtnews.com internet sitesinin 14/9/2014

tarihinde oluşturulduğu, söz konusu sitenin millî güvenlik ve kamu düzenine

aykırı ve suç işlenmesini teşvik edici şekilde yayın yaptığı, PKK terör örgütünün

eylemlerini meşrulaştırmaya çalıştığı, örgüt mensuplarına yönelik

operasyonlarının durdurulması ve bölge halkının organize edilerek operasyonları

protesto etmeye sağlamaya çalıştığı, güvenlik güçlerini suçlu göstermeye

çalıştığı ifade edilmiş ve başvurucunun sitenin köşe yazarlarından biri olduğu

vurgulanmıştır.

ii. Siirt HDP il teşkilatı tarafından yapılan seçim

değerlendirmesi konulu basın toplantısının Siirt Hükümet Bulvarı üzerinde

bulunan Erdef Otel'de 8/11/2015 tarihinde düzenlendiği, toplantıya ait

görüntüler incelendiğinde toplantıya katılanlar arasında HDP milletvekilleri

K.Y. ve B.K.nın konuşmacı olarak katıldıkları, toplantıya HDP Siirt il

teşkilatı yöneticilerinin yanı sıra basın mensuplarıyla birlikte başvurucunun

da katıldığı, başvurucunun toplantıda HDP lehine konuşma yaparak yorumda

bulunduğu ve toplantıya www.siirtnews.com internet sitesi adına katıldığını

ifade ettiği belirtilmiştir.

11. Bu tespitlerden hareketle başvurucunun hareketlerinin

14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinde

düzenlenen "Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi

düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak, kişilerin yarar veya

zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak" ile "Herhangi bir

siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak." kapsamında

olması nedeniyle başvurucunun disiplin hukuku yönünden bir yıl kademe

ilerlemesinin durdurulması cezası ile tecziye edilmesi gerektiği teklifinde

bulunulmuştur.

12. Siirt Millî Eğitim Müdürlüğünün 19/8/2016 tarihli

yazısıyla başvurucu 7 gün içerisinde savunmasını vermek üzere davet edilmiş ve

daha sonra başvurucu hakkında Siirt Millî Eğitim Müdürlüğünün 23/1/2017 tarihli

işlemiyle bir yıl süreyle kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı

yapmış olduğu itirazın reddedildiğine dair işlem tesis edilmiştir.

13. Başvurucu tarafından 23/1/2017 tarihli işlemin iptali

istemiyle 3/2/2017 tarihinde dava açılmıştır. Dava dilekçesinde özetle

hakkındaki iddialar kendisine gösterilmediği, sadece 23/01/2017 tarihli yazıyla

cezalandırıldığının tebliğ edildiği, suçlamanın neye ilişkin olduğunu

öğrenemediği için savunma hakkını kullanamadığı gibi kendisine Disiplin

Kurulunda sözlü savunma imkânı sağlanmadan disiplin cezası verildiği için

hukuka aykırı bir işlem tesis edildiği belirtilmiştir.

14. Davalı idarenin 14/3/2017 tarihli savunma

dilekçesinde özetle başvurucu hakkında düzenlenen soruşturma raporunda tespit

edilen hususlar doğrultusunda disiplin cezasının verildiği, savunması alınarak

ceza tesis edilmesi nedeniyle işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmüştür.

15. Siirt İdare Mahkemesi 23/11/2017 tarihli kararıyla

konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığında dair karar

vermiştir. Kararda; başvurucunun 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmî

Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında

Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) “Kamu

Personeline İlişkin Tedbirler” başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrası

uyarınca Ekli (1) sayılı listenin Millî Eğitim Bakanlığına ilişkin kısmının

1929. sırasında ismi yer almak suretiyle başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın

kamu görevinden çıkarıldığı belirtilmiş, bu sebeple de davanın konusuz kaldığı

ve esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

16. Başvurucunun istinaf başvurusu üzerine Gaziantep

Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 13/6/2018 tarihli kararıyla

mahkeme kararı kesin olarak onanmıştır.

17. Nihai karar başvurucuya 27/8/2018 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

18. Başvurucu 7/9/2018 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

A. Ulusal Hukuk

1. İlgili Kanun

19. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü

Kanunu'nun 2. maddesinin (a) bendi şöyledir:

" İdarî işlemler hakkında yetki,

şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından

dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal

davaları"

20. 2577 sayılı Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk

inceleme" kenar başlıklı 14. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ilgili

kısmı şöyledir:

"Dilekçeler,

...

c) Ehliyet,

...

yönlerinden sırasıyla incelenir."

21. 2577 sayılı Kanun'un "İlk inceleme üzerine

verilecek kararlar" kenar başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının

ilgili kısmı şöyledir:

"Danıştay veya idare ve vergi

mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna

aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin;

...

b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı

hallerde davanın reddine,

...

Karar verilir."

22. 1/2/2018 tarih ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal

İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin

Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un “Komisyonun oluşumu” kenar

başlıklı 1. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Anayasanın 120 nci maddesi

kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet

Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya

Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette

bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti,

aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari

işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis

edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur."

23. 7075 sayılı Kanun'un “Komisyonunun görevleri”

kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“(1) Komisyon, olağanüstü hal

kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki

işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar verir.

a) Kamu görevinden, meslekten veya görev

yapılan teşkilattan çıkarma ya da

ilişiğin kesilmesi.

..."

24. 7075 sayılı Kanun'un "Yargı denetimi" kenar

başlıklı 11. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Komisyon

kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare

mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal

davası açılabilir. Bu davalarda ayrıca Cumhurbaşkanlığına ve Komisyona husumet

yöneltilemez."

2. Danıştay

İçtihadı

25. Danıştay İkinci Dairesinin 3/11/2008 tarihli ve

E.2008/3586, K.2008/4247 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"Dava, davacı tarafından ... Lisesi

Müdürü olarak görev yaptığı dönemde hakkında 70 puanla orta düzeyde düzenlenen

2006 yılı sicil raporunun iptali istemiyle açılmıştır.

İstanbul 5. İdare Mahkemesince davacının yargılama devam ederken

emekliye ayrıldığı, sicil raporunun iptalini isteme konusunda güncel bir

menfaat ilişkisinin kalmadığı gerekçesiyle ... davanın ehliyet yönünden reddine

karar verilmiştir.

...

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü

Kanununun 2. maddesinin 1/a bendinde iptal davaları, 'idari işlemler hakkında

yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı

olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından

açılan' davalar olarak tanımlanmaktadır.

Maddede öngörülen menfaat ihlali koşulu,

bu tür davaların kabulü ve dinlenilebilmesi için aranılan koşullardan biridir.

Gerek doktrin gerekse yargısal içtihatlarda bu şart, subjektif ehliyet şartı

olarak kabul edilmekte, ancak ne tür bir menfaat ihlalinin gerçek ve tüzel

kişilere iptal davasını açma hakkı sağladığını gösterecek kesin bir ölçü ortaya

konulamamakta ve bu ilişki kural olarak iptal davasına konu olan kararın

niteliğine göre saptanmaktadır.

Genelde kişisel, meşru ve güncel bir

menfaatin varlığı ve bunların ihlali, menfaat ilişkisinin kurulmasında yeterli

sayılmakta ve bu husus davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı

mercilerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve

manevi bir ilişkisinin bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyetinin varlığı

için yeterli sayılmaktadır.

...

Bu durumda, 657 sayılı Devlet Memurları

Kanunu'nun emeklilerin yeniden kamu hizmetine alınmasını düzenleyen 93. maddesi

ve Devlet memurlarından 6 yıllık sicil notu ortalaması 90 ve daha yukarı

olanların aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe

ilerlemesi uygulanacağını hüküm altına alan 64. maddesi uyarınca davacı

hakkında düzenlenen sicil raporu ve sicil notunun önem kazandığı ve davacının

menfaatini doğrudan ilgilendirdiği gibi, sicil amirlerince olumsuz düşüncelerle

orta düzeyde düzenlenen uyuşmazlık konusu sicil raporu ile davacı arasında

manevi ilişkinin de devam etmesi karşısında, uyuşmazlığın esası incelenerek

hüküm kurulması gerekirken, davacının güncel bir menfaat ilişkisinin kalmadığı

gerekçesiyle davanın

[reddi] yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, kararın bozulmasına..."

26. Danıştay Beşinci Dairesinin 15/12/2014 tarihli ve

E.2012/2143, K.2014/9343 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"Dava,koruma ve güvenlik görevlisi

olarak görev yapmakta iken tutukluluk hali nedeniyle görevden uzaklaştırılan

davacının, memuriyet görevine başlatılması ve 1/3 oranında kesilen maaşının

ödenmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 05.01.2010 tarihli

işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İstanbul 8. İdare Mahkemesince ...

davacının,03.02.2010 tarihinde hizmetli kadrosunda göreve başlatıldığı,

16.04.2010 tarihinde de malulen emekli olduğu anlaşılmakla, memuriyet görevine

dönmek istemiyle yaptığı başvurunun reddinden kaynaklanan uyuşmazlık yönünden davanın

konusunun kalmadığı; ... davacının memuriyet görevine başlatılmamasına ilişkin

kısmı yönünden davanın konusunun kalmaması nedeniyle uyuşmazlığın bu kısmı

hakkında karar verilmesine yer olmadığına, maaşından yapılan kesintilerin

ödenmesi talebinin reddine dair kısmı yönünden de davanın reddine karar

verilmiştir.

...

İptal davalarında, idari işlemlerin

kuruldukları tarih itibariyle yargısal denetime tabi tutulmaları gerektiği

kuşkusuzdur. İdare Hukukunun genel ilkelerine göre iptal davası açılabilmesi için,

davacı ile dava konusu işlem arasında menfaat ilişkisinin varlığı yeterli olup,

ayrıca bu işlemle menfaat ilişkisinin davanın sonuçlanmasına kadar devam etmesi

aranmamaktadır.

Davacının idari işlemle ilişkisinin

davanın sonuçlanmasına kadar devam etmesini zorunlu tutmak, iptal davalarını

sadece davacılar yönünden ortaya koyduğu sonuçlarla değerlendirmek ve bu

davaların amacını ihmal etmek anlamını taşır. Bunun sonucu olarak, dava

görülmeden önce alınacak yeni idari kararlarla davacının iptali istenilen

işlemle ilişkisini kesmek ve böylece hukuka aykırılığı ileri sürülen işlemi

yargısal denetim dışında bırakmak yolu açılmış olur.

Bu durumda, yargısal denetimden amaç

'hukuka uygunluk' denetimi olduğuna, yargısal denetim işlemin kurulduğu tarih

itibariyle gerçekleştiğine ve yeni işlem tesis edilene kadar hukuki sonuç

doğurduğuna göre, Mahkemece dava konusu işlemin hukuka uygunluğunun

denetlenerek bir karar verilmesi gerekmekte iken dava konusu işlemden sonra

kurulan 16.04.2010 günlü bir başka işlem ile davacının malulen emekli edildiği

ve davanın konusuz kaldığından bahisle karar verilmesine yer olmadığına ilişkin

olarak verilen kararda hukuki isabet görülmemiştir.

...

Açıklanan nedenlerle, kararın bozulmasına..."

27. Danıştay Onikinci Dairesinin 28/10/2015 tarihli ve

E.2015/1273, K.2015/5657 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"Dava;... İl Özel İdaresi'nde

genel sekreter olarak görev yapmakta iken 12 Haziran 2011 tarihinde yapılacak

olan ... milletvekili genel seçimlerine katılmak için ... tarihinde istifa

ederek görevinden ayrılan davacının, seçimler sonucunda eski görevine atanmak

istemiyle yaptığı başvurusu üzerine İl Özel İdaresinde uzman kadrosuna

atanmasına ilişkin [işlemin] iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince, ... davacının,

seçimler sonucunda tekrar görevine dönebilmek amacıyla yapmış olduğu başvurusu

neticesinde genel sekreterlik kadrosunun dolu olması nedeniyle İl Özel

İdaresinde 1. dereceli uzman kadrosuna atanmasına ilişkin dava konusu

işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar

verilmiştir.

...

Davalı idarece her ne kadar davacının

... tarihinde emeklilik isteminde bulunduğu ve bu isteği üzerine emekliye

ayrıldığı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının ... tarihli yazısından anlaşıldığından,

iş bu davanın davacı yönünden hukuki bir yararının bulunmadığı gibi, davanın

konusuz kaldığı ileri sürülmüş ise de; iptal davası açılabilmesi için davacının

dava konusu işlem nedeniyle menfaatinin ihlal edilmiş olması yeterli olup, bu

işlemle menfaat ilişkisini dava sonuna kadar sürdürmesi gerekmediğinden, davalı

idarenin davacı emekli olduğundan davanın konusuz kaldığı yolundaki iddiasına

da itibar edilmemiştir.

... davacının, görevine dönme talebinde

bulunduğu tarihte durumuna uygun eşdeğer görevlerin bulunup bulunmadığı

hususunda gerekli ve yeterli inceleme yapılarak bir karar verilmesi gerekirken

... davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet

bulunmamaktadır."

28. Danıştay Beşinci Dairesinin 19/12/2018 tarihli ve

E.2018/3781, K.2018/18569 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"... Kanun Hükmünde Kararnamelerin eki listesinde isimlerine yer

verilmek suretiyle başka bir işleme gerek kalmaksızın doğrudan kamu görevinden

çıkartılan personelin açmış olduğu davalarda idare mahkemelerince, genellikle

anılan Kanun Hükmünde Kararnamelerde söz konusu kamu görevinden çıkarılma

konusunda idareye herhangi bir değerlendirme yapma ya da başka yönde işlem

kurma yetki ve görevi verilmediği, kanun niteliğini taşıyan hukuki bir düzenleme

ile kamu görevinden çıkarılma işlemi gerçekleştirildiği, dolayısıyla davalı

idarece tesis edilmiş, idari davaya konu olabilecek bir idari işlemin

bulunmadığı ve davanın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı

gerekçesiyle 'davaların incelenmeksizin reddi yönünde' kararlar verilmiştir.

Buna karşın, Kanun Hükmünde Kararnamelerde belirlenen usul ve esaslara göre

personelin kendi kurumunda oluşturulan kurullar tarafından tesis edilen kamu

görevinden çıkartılmaya ilişkin işlemlere karşı açılan davalarda, idare

mahkemelerince uyuşmazlığın esasının incelenmesine devam edilmiştir.

Bu arada, personelin kendi kurumunda

oluşturulan kurul tarafından tesis edilen kamu görevinden çıkartılmaya ilişkin

işlemlere karşı açılan davaların incelemesi devam ederken, aynı personelin bu

kez Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair

Kanun Hükmünde Kararnamelerin eki listesinde ismine yer verilmek suretiyle kamu

görevinden çıkarıldığı hallerde, yasa hükmünde olan Kanun Hükmünde Kararname ile

kamu görevinin herhangi bir işleme gerek kalmaksızın doğrudan sonlandırılmış

olması karşısında, idare tarafından oluşturulan Kurulun tesis ettiği kararın

kendiliğinden ortadan kalktığı ve davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle kimi

idare mahkemelerince dava hakkında 'karar verilmesine yer olmadığı' yönünde

kararlar verilmiştir.

Bir idari işlem açıkça idare tarafından

geri alınmadığı veya bir başka işlemle yürürlükten kaldırılmadığı ya da idare

mahkemesince iptal edilmediği sürece hukuk aleminde varlığını sürdürecektir. Bu

nedenle, Kanun Hükmünde Kararnamenin eki listelerde ismine yer verilmek

suretiyle hiçbir idari işleme gerek kalmaksızın doğrudan kamu görevinin

sonlandırılmasına karşı açılan davalarda idare mahkemelerince, Kanun Hükmünde

Kararnamelerin kanun niteliği taşıdığı gerekçesiyle 'incelenmeksizin ret'

kararları verildiği de göz önünde bulundurulduğunda, personellerin kendi

kurumunda oluşturulan kurullar tarafından kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin

işlemlere karşı açılan davaların (idari işlemden sonra çıkartılan Kanun

Hükmünde Kararnamenin eki listesinde aynı personelin ismine yer verilmek

suretiyle ikinci kez görevine son verilmiş olsa bile idari işlemin hukuken

yürürlükte olması nedeniyle) esastan sonuçlandırılması gerektiği açıktır.

...

Bu nedenle, anılan her iki işleme karşı

açılan davalarda yargı yerlerince verilecek kararların uygulanması aşamasında

ortaya çıkabilecek hukuki sorunların da önlenmesi amacıyla Mahkemece; öncelikle

personelin ilgili Kanun Hükmünde Kararnamenin ekli listesinde isminin yer

alması nedeniyle kamu görevinden çıkartılması işlemine karşı dava açıp

açmadığı, dava açmış ise 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme

Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul

Edilmesine Dair Kanun hükümleri gereğince dava dosyasının İnceleme Komisyonuna

gönderilip gönderilmediği, Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden

çıkarılmasına karşı dava açmamış (ya da dava açmış) olsa bile Komisyona

başvurma hakkını da kullanabileceğinden, personelin Olağanüstü Hal İşlemleri

İnceleme Komisyonuna başvuruda bulunup bulunmadığı ve Komisyonca başvuru

hakkında bir karar verilip verilmediği veya Kanun Hükmünde Kararnamenin eki

listesinde ismine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkarılmasının iptali

istemiyle açılmış dava nedeniyle 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme

Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul

Edilmesine Dair Kanun gereğince Komisyona gönderilmesi gereken bir dosyasının

mevcut olup olmadığı (Komisyonca verilecek karar hem personelin hukuki durumunu

hem de davacının çalıştığı kurum bünyesinde oluşturulan Kurul tarafından

verilen kamu görevinden çıkarma işlemine karşı açtığı davada yargı mercilerince

verilecek kararın hukuki sonucunu etkileyeceğinden) araştırılmalı, Komisyona

başvurusu var ise, bu başvurunun sonucu beklenmeli, Komisyon kararına karşı

dava açılmış ise, yukarıda açıklandığı üzere söz konusu iki davada verilecek

kararlar birbirini etkileyeceğinden, öncelikle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü

Kanunu'nun 38 ve devamı maddelerinde yer alan 'bağlantılı davalara ilişkin

hükümler' dikkate alınarak değerlendirme yapılmalı, şayet personelin herhangi

bir davası veya Komisyona başvurusu yok ise Anayasanın 36. maddesiyle de koruma

altına alınan hak arama hürriyetinin engellenmemesi adına, davacının çalıştığı

kurum bünyesinde oluşturulan Kurul kararı ile ihraç edilmesi işleminin iptaline

konu uyuşmazlığın esasının incelenerek bir karar verilmesi gerekmektedir."

B. Uluslararası

Hukuk

1. Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi

29. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6.

maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes

davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda

karar verecek olan,... bir mahkeme tarafından ... görülmesini isteme hakkına

sahiptir..."

2. Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi İçtihadı

30. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre

Sözleşme'nin 6. maddesinin medeni hukuk alanına giren konularda

uygulanabilirliği ilk olarak bir uyuşmazlığın varlığına bağlıdır. İkinci olarak

uyuşmazlık en azından savunulabilir bir şekilde iç hukukta tanınmış olduğu

söylenebilecek hak ve yükümlülükler ile ilgili olmalıdır. Son olarak ise bu hak

ve yükümlülükler -her ne kadar bizzat 6. madde bu hak ve yükümlülüklere

Sözleşmeci devletlerin hukuk sistemi içinde belirli bir anlam atfetmese de-

Sözleşme anlamında medeni nitelikte olmalıdır (James ve

diğerleri/Birleşik Krallık [GK], B. No: 8793/79, 21/2/1986, § 81).

31. AİHM; Sözleşme'nin 6. maddesinin Sözleşmeci devletlerin

iç hukukunda geçen bir hak için belirli bir anlam öngörmediğini, bir

hakkın var olup olmadığını karara bağlamada ilke olarak iç hukuka

başvurulacağını, ulusal mahkemelerin bu konudaki değerlendirmelerinden farklı

bir sonuca ulaşılması için de güçlü gerekçelere sahip olunması gerektiğini,

yetkililerin belli bir başvuran tarafından talep edilen tedbirin kabul edilip

edilmemesine karar vermede takdir hakkını kullanıp kullanmadığının dikkate

alınabileceğini hatta bu durumun belirleyici olabileceğini, bununla birlikte

salt bir kanun hükmünün lafzında bir takdir unsurunun bulunmasının bir hakkın

varlığını tek başına hükümsüz kılmayacağını, benzer durumlarda iddia edilen

hakkın yerel mahkemelerce tanınması veya yerel mahkemelerin başvuranın

talebinin esasını incelemesi hususunun da gözönüne alması gerektiğini

belirtmiştir (Boulois/Lüksemburg [BD], B. No: 37575/04, 3/4/2012, §§

91-94).

32. AİHM; mahkeme hakkının görünümlerinden biri olan

karar hakkı ile ilgili Kutic/Hırvatistan (B. No: 48778/99, 1/3/2002) davasında

yaptığı değerlendirmede ise Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

hukuki uyuşmazlıkların tespiti için mahkemeye erişim hakkını güvence altına

aldığını yinelemekte ancak bu hakkın yalnızca dava açma hakkı ile sınırlı

olmadığını, aynı zamanda mahkemenin uyuşmazlık konusundaki kararını elde

etme hakkını da kapsadığını belirtmektedir. AİHM'e göre bir taraf devletin iç

hukuk sistemi uyarınca bir birey tarafından açılan davaya ilişkin yürütülen

yargılamalar neticesinde davanın nihai bir karara bağlanacağı garanti edilmeden

bu kişinin bir mahkeme önünde hukuk davası açmasına izin verilmesi yanıltıcı

olur. AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının davacılara

tanınan usule ilişkin güvenceleri -adil, aleni ve hızlı yargılama-, uyuşmazlıklarının

nihai bir çözüme kavuşturulacağını garanti etmeksizin detaylı olarak

açıklamasının anlamsız olacağına dikkat çekmektedir (Kutic/Hırvatistan,

§ 25).

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

33. Mahkemenin 16/12/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

34. Başvurucu, mahkemelerin vermiş olduğu kararların,

önceden verilmiş olan kararlarla çelişkili olması nedeniyle adil yargılanma

hakkının ve hak arama özgürlüğünün ihlal edildiğini ifade etmiştir. Başvurucu

yine mahkemelerin davanın esası hakkında karar vermemesi nedeniyle mahkemeye

erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

35. Bakanlık görüşünde, KHK ile memuriyetine son

verilenlerin görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmeyecekleri ve bir

daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceklerini vurgulamıştır. Memuriyetle

ilişiği kesilmiş olan ve yürürlükteki mevzuat uyarınca bir daha kamu görevi

üstlenmesi hukuken mümkün olmayan başvurucunun kamu görevi dışında hukuki durumunu

etkilemeyecek olan disiplin cezasının iptal edilmesinin hukuki statüsünde

herhangi bir değişikliğe yol açmayacağını ifade etmiştir. Yargılamanın devamına

gerek görülmemesinde bariz bir takdir hatası ya da açık bir keyfîlik

bulunmadığını belirtmiştir.

36. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında ihraç

edilmesine yönelik sürecin Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu

(Komisyon) önünde derdest olduğunu belirtmiştir. Komisyon kararıyla mesleğine

dönmesi hâlinde yargı denetiminden geçmemiş bir disiplin cezasıyla karşı

karşıya kalacağını, bu sebeple mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ifade

etmiştir.

B. Değerlendirme

37. Anayasa'nın 36. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes, ...yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak

iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.

Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi

içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz."

38. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun yukarıda belirtilen şikâyetlerinin özü; iptal davasına konu

edilen, Siirt Millî Eğitim Müdürlüğünün 23/1/2017 işleminin iptal talebinin

yargı merciince uyuşmazlığın esasına ilişkin bir değerlendirme yapılmak

suretiyle nihai bir çözüme kavuşturulmamış, karara bağlanmamış olmasıdır. Bu

sebeple belirtilen ihlal iddiaları mahiyeti itibarıyla karar hakkı kapsamında

incelenmiştir.

1. Uygulanabilirlik

Yönünden

39. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ve

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre Anayasa

Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için kamu

gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen hakkın Anayasa'da güvence altına

alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf olduğu ek

protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve

Sözleşme'nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren

başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Onurhan

Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

40. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında;

herkesin yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme, bunun doğal

sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence

altına alınmıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanun'un Anayasa'nın 36.

maddesinin birinci fıkrasına adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin 14.

maddesinin gerekçesinde "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu

uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınmış olan adil yargılama

hakkı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmiştir. Dolayısıyla Anayasa'nın

36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amacının Sözleşme'de düzenlenen

adil yargılanma hakkını anayasal güvence altına almak olduğu anlaşılmaktadır

(Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, § 54). Bu itibarla Anayasa'da

güvence altına alınan adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriği belirlenirken

Sözleşme'nin "Adil yargılanma hakkı" kenar başlıklı 6. maddesinin ve

buna ilişkin AİHM içtihadının da gözönünde bulundurulması gerekir (Onurhan

Solmaz, § 22).

41. Anayasa Mahkemesi; Sözleşme'nin adil yargılanma

hakkını düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin "medeni

hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazlıkların" ve bir suç

isnadının esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğunu belirterek

hakkın kapsamının bu konularla sınırlandırıldığını, hak arama hürriyetinin

ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için başvurucunun

ya medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafı olması ya da

başvurucuya yönelik bir suç isnadı hakkında karar verilmiş olması gerektiğini

belirtmiştir (Adnan Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, § 21).

42. Anayasa Mahkemesi, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının medeni hak ve yükümlülüklerin karara bağlanmasıyla ilgili

bir yargılama usulünde uygulanabilmesi için öncelikle ortada bir uyuşmazlığın

bulunması gerektiğini belirterek AİHM ile benzer ilkeleri benimsemiştir (İsmail

Taşpınar, B. No: 2013/3912, 6/2/2014, § 21).

43. Bireysel başvuruya konu olayda disiplin cezasının

iptali istemiyle açılan davanın başvurucunun kamu görevinden ihraç edildiğinden

bahisle dava konusunun ortadan kalktığı gerekçesiyle esasının incelenmediği

görülmektedir.

44. 2577 sayılı Kanun hükümlerine göre davanın dava

açmakta menfaati bulunmayan kişi veya kişilerce açılması durumunda davanın

ehliyetsiz kişi/kişilerce açıldığı gerekçesiyle davanın esas incelemesine

geçilmeksizin usulden reddedilmesi öngörülmektedir. Yerleşik idari yargı

içtihadında, iptal davalarının kabulü ve dinlenilebilmesi için aranılan

koşullardan birinin davacının menfaatinin davaya konu işlem ile ihlal edilmiş

olması gerektiği kabul edilmektedir (bkz. § 19). Bu itibarla davacının

menfaatini ihlal etmeyen idari işlemlerin esasen herhangi bir uyuşmazlığa

sebebiyet verme imkân ve kabiliyeti bulunmayan nitelikte işlemler olduğu

söylenebilir.

45. Buradaki asıl meselenin davanın açıldığı sırada ver

olan menfaat bağının yargılamanın sonuna kadar bulunmasının gerekip

gerekmediğidir. Hâl böyle olunca somut olayda bir uyuşmazlığın bulunup

bulunmadığının ortaya konulması, Sözleşme'nin 6. maddesinin

uygulanabilirliğinin tespiti bakımından önem arz etmektedir.

46. Bir idari işlemin davacının menfaatini yargılamanın

sonuna kadar ihlal edip etmediğine ilişkin değerlendirmenin bu husustaki kanun

hükmünü uygulayacak olan idari yargı mercii tarafından tespit edileceği

açıktır.

47. Bununla birlikte ilgili kanun hükmünü uygulayan yargı

merciinin idari işlemin dava konusu edilemeyeceği yönünde bir tespit ve

değerlendirmede bulunmuş olması tek başına ve her zaman ortada bir uyuşmazlığın

bulunmadığı sonucuna ulaşılması için yeterli değildir. Bireysel başvuru

kapsamında yapılan incelemelerde Sözleşme'nin 6. maddesinin

uygulanabilirliğinin tespiti için aynı mahiyetteki idari işlemlere ilişkin

olarak iç hukukta kabul görmüş bir uyuşmazlık olgusu bulunup bulunmadığının da

değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirmenin yapılmasında ise yerel

mahkemelerce aynı mahiyetteki idari işlemlerin dava konusu edilebileceğinin

kabul edilmesi ve bu tip işlemlerden doğan uyuşmazlıkların esasının incelenmesi

önemli bir ölçüttür. Özellikle içtihat mahkemesi olan Danıştayın yorum ve

uygulamalarının bu hususta belirleyici bir role sahip olduğu söylenebilir (Ali

Diren, B. No: 2015/13108, 18/4/2018, § 42).

48. Bu bağlamda bir kısım Danıştay içtihadına (bkz. §§

25, 26) göre idari işlemlerin kuruldukları tarih itibarıyla yargısal denetime

tabi tutulmaları gerektiği, idare hukukunun genel ilkelerine göre iptal davası açılabilmesi

için davacı ile dava konusu işlem arasında menfaat ilişkisinin varlığının

yeterli olduğu, ayrıca dava konusu işlemle menfaat ilişkisinin davanın

sonuçlanmasına kadar devam etmesinin aranmadığı değerlendirilerek bu

nitelikteki işlemlerden doğan uyuşmazlıkların esasının incelendiği

görülmektedir. Bir kısım Danıştay içtihadında ise menfaat ilişkisinin davanın

niteliği ve özelliğine göre idari yargı mercilerince belirleneceği ifade

edilmiştir.

49. Somut başvuruda başvurucunun kamu görevinden

çıkarılmasına ilişkin işleme karşı yargı yolunun açık olması sebebiyle kamu

görevine dönme ihtimalinin varlığı değerlendirildiğinde iç hukukta en azından

savunulabilir bir biçimde dava konusu edilebilir olduğu ileri sürülebilecek bir

uyuşmazlığın bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle ihlal iddialarının

konusunun Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanının kapsamında yer

aldığının kabulü gerekir.

2. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

50. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

3. Esas

Yönünden

a. Genel

İlkeler

51. Anayasa’nın 36. maddesinin ikinci fıkrasında hiçbir

mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamayacağı

belirtilmiştir. Bu bağlamda Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil

yargılanma hakkı, kişilere davanın görüldüğü mahkemeden uyuşmazlığa ilişkin bir

karar verilmesini isteme güvencesini de sağlar. Öte yandan Sözleşme'yi

yorumlayan AİHM de Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının mahkeme

hakkı şeklinde genel bir hakkı düzenlediğini kabul etmekte ve bu hakkın karar

hakkını da içerdiğini ifade etmektedir (İbrahim Demiroğlu, B. No:

2017/15698, 26/7/2019, § 50).

52. Adil yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan

mahkeme hakkı; mahkemeye erişim hakkı, karar hakkı ve kararın icrası haklarını

içerir. Karar hakkı genel itibarıyla mahkeme önüne getirilen uyuşmazlığın

karara bağlanmasını isteme hakkını ifade eder. Zira dava hakkını kullanan

bireyin asıl amacı davanın sonunda, uyuşmazlık konusu ettiği talebinin esasıyla

ilgili olarak bir karar elde edebilmektir. Bir başka ifadeyle dava sonucunda

şayet bir karar elde edilemiyorsa dava açmanın da bir anlamı kalmayacaktır. Öte

yandan karar hakkı bireylerin sadece yargılama sonucunda şeklî anlamda bir

karar elde etmelerini güvence altına almaz. Bu hak aynı zamanda dava konusu

edilen uyuşmazlığa ilişkin esaslı taleplerin yargı merciince bir sonuca

bağlanmasını da gerektirir (İbrahim Demiroğlu, § 51).

53. Kuşkusuz söz konusu dava, yargılama usulü kuralları

gereğince uyuşmazlığın esasının incelenemediği birtakım kararlarla da

neticelenmiş olabilir (düşme/açılmamış sayılma/karar verilmesine yer

olmadığı/süre aşımı vb.). Bu durum kural olarak karar hakkı yönünden bir sorun

teşkil etmez. Zira söz konusu hakkın sağladığı güvence bakımından önemli olan

husus; açıldığı sırada davanın -usule ilişkin sorunlar hariç-

uyuşmazlığın esasını çözüme kavuşturma potansiyeline sahip, bir başka ifadeyle

dava açılmasındaki asıl amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasıdır. Ancak bu

nitelikleri taşıyan bir davada yargılamanın henüz devam ettiği bir süreçte

taraflardan birinin aleyhine olacak ve yargı merciinin uyuşmazlık konusu talep

hakkında karar vermesini engelleyecek şekilde davayı ortadan kaldıran ya da

davanın incelenmesini durdurarak karara bağlanmasına mâni olan yasalar

çıkarılması karar hakkının ihlaline yol açabilir (İbrahim Demiroğlu, §

52).

b. İlkelerin

Olaya Uygulanması

54. Başvurucu haklarında tesis edilen disiplin cezasının

iptali talebiyle açtığı davada derece mahkemesi tarafından başvurucunun kamu

görevinden ihraç edilmiş olduğu gerekçesiyle davanın esası incelenmemiştir.

55. Yukarıda yer verilen Danıştay içtihatlarında ortaya

konulduğu üzere iptal davalarının ilk inceleme aşamasında kabul edilebilirlikleri

için başka bir deyişle davanın esasının incelenebilmesi için 2577 sayılı Kanun

kapsamında aranan menfaat şartının davanın açıldığı sırada bulunması yeterli

olmakta, menfaatin davanın sonuna kadar devam etmesi aranmamaktadır. Anılan

içtihatlardaki yaklaşımın kamu görevlileri hakkında tesis edilen işlemler

hakkında açılan davaların yargılama sırasında kamu görevlisi statülerinin

herhangi bir nedenle sona ermesi durumunda dahi idari işlemle olan menfaat

bağının ortadan kalkmayacağı yönünde olduğu görülmektedir. Böylece alınacak

yeni bir idari kararla davacının iptalini istediği işlemle ilişkisini kesmek

suretiyle dava konusu işlemin yargı denetimi dışına çıkarılması engellenmiş

olacaktır. Buna göre Danıştayın söz konusu içtihatlarındaki çıkarımın dava şartı

olarak kabul edilen menfaat ihlali yorumundan hareketle dava konusu

edilebilirliğinin tespitinde kamu yararı ile bireyin menfaatleri arasındaki

adil dengeyi gözeten, objektif ve hukuken kabul edilebilir ölçütler içerdiği

görülmektedir.

56. Anılan içtihattaki yaklaşımın öz itibarıyla statü

hukukuna göre çalışan kamu görevlilerinin kamu personel hukuku kapsamında

haklarında tesis edilen idari işlemlerin onların aktif meslek yaşamları

haricinde maddi ve manevi varlıkları üzerinde de birtakım etki ve sonuçlar

gösterebilmesi, öte yandan meri mevzuatın emeklilik/istifa/ihraç vb. sebeplerle

kaybedilen kamu görevliliği statüsünün belirli koşullar altında yeniden

kazanılmasına imkân sağlaması karşısında böyle bir durumda idari işlemin kişi

üzerinde etkilerini devam ettirecek olması gibi gerekçelere dayandığı

anlaşılmaktadır (Levent Tütüncü, B. No: 2015/3690, 18/7/2018, § 59).

57. Danıştay içtihadında benimsenen bu yaklaşıma göre

somut olayda başvurucunun Komisyona başvurabileceği, Komisyon kararına karşı

yargı yolunun açık olduğu tespit edilmiştir. Bu durumda başvurucunun yeniden

kamu görevliliği statüsünü kazanabileceği ihtimalinde dava konusu disiplin

cezasının başvurucu üzerinde bir etkisinin bulunmayacağı söylenemez. Bu

itibarla disiplin cezasının iptali talebiyle açılan davanın yargılaması davam

ederken başvurucunun kamu görevinden ihraç edilmesinin davaya konu idari işlem

ile ihlal edilen menfaatinin ortadan kalkmadığı, bu durumda davanın esasının

incelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

58. Bireysel başvuruya konu mahkeme kararında ise

Danıştay içtihadında belirtilen ölçütler kapsamında herhangi bir irdelemeye

gidilmeksizin salt kamu görevinden ihraç edilme sebebiyle davanın konusunun

ortadan kalktığı yönünde şekilci bir yaklaşımla hareket edilerek davanın

esasının incelenmediği, başka bir deyişle davaya konu idari işlemin esası

hakkında karar verilmediği görülmektedir.

59. Mahkemenin somut olayda davanın esasının

incelenebilmesine ilişkin değerlendirmesi konusunda 2577 sayılı Kanun'da

düzenlenen usul kurallarının uygulanmasıyla ilgili bu şekilci yorumun

başvurucunun hukuksal durumunu etkileyen disiplin cezasından doğan uyuşmazlık

hakkında karar verilmemesi sebebiyle başvurucuya ağır bir külfet yüklediği, bu

sebeple başvurucunun karar hakkının ihlal edildiği değerlendirilmiştir.

60. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36.

maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki karar

hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

4. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

61. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"(1)Esas inceleme sonunda,

başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal

kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme

kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir."

62. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yargılama

yapılmasına karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

63. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B.

No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl

ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi

diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine

getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına

geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret

etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

64. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal

edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından

söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani

ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle

ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan

karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması,

varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu

bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet

Doğan, §§ 55, 57).

65. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda

Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 79. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi

uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama

yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder.

Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı

olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve

bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle

Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama

kararı verildiğinde, usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan

farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul

hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir

karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini

beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama

kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri

yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§ 58, 59; Aligül Alkaya ve

diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

66. İncelenen başvuruda başvurucunun açtığı dava hakkında

karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş olması sebebiyle Anayasa'nın

36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki karar

hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin mahkeme

kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

67. Bu durumda karar hakkının ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü

düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına

göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda

yapılması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini

ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere

uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin

yeniden yargılama yapılmak amacıyla dosyanın ilgili mahkemeye gönderilmesine

karar verilmesi gerekmektedir.

68. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç

ile 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin

başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil

yargılanma hakkı kapsamındaki karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin karar hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak amacıyla

Siirt İdare Mahkemesine (E.2017/227, K.2017/1206) GÖNDERİLMESİNE,

D. 294,70 TL harç ile 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 16/12/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Turgay DABAKOĞLU Vekili : Av. Erkan ŞENSES