Turgut Yenilmez Başvurusu (B. No: 2015/6402)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 25. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Seçimi’nde bağımsız aday olmak istenilen seçim bölgesinin

değiştirilmesi talebinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından reddedilmesinin seçilme

hakkını ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 15/4/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan

yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 5/5/2015 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına

gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, 7/4/2015 tarihinde İstanbul İl Seçim Kurulu

Başkanlığına verdiği dilekçe ile 7 Haziran 2015 tarihinde yapılacak olan 25.

Dönem Milletvekili Genel Seçimi’nde İstanbul ili 2.

seçim çevresinden bağımsız milletvekili adayı olabilmeyi talep etmiştir.

6. Daha sonra başvurucu 9/4/2015 tarihli dilekçesi ile

Yüksek Seçim Kurulu (YSK) Başkanlığına gönderilmek üzere İstanbul İl Seçim

Kurulu Başkanlığına başvuruda bulunarak İstanbul ili 2. seçim çevresinden

yaptığı bağımsız milletvekili adaylığı başvurusunun maddi hataya dayandığını

belirtmiştir. Başvurucu dilekçesinde kendi sorumluluğu dışında meydana gelen

maddi bir hata nedeniyle ailesinin ve kendisinin Bursa ili seçmen listesine

kayıt edildiğini, durumu 9/4/2015 tarihinde öğrendiğini, bu nedenle anılan

adaylık başvurusunun Bursa ili olarak değiştirilmesini talep etmiştir.

7. YSK 9/4/2015 tarihli kararı ile 7 Haziran 2015 Pazar günü

yapılacak olan 25. Dönem Milletvekili Genel Seçimleri’nde

uygulanacak seçim takviminde, bağımsız aday olarak katılmak isteyenlerin en geç

7 Nisan 2015 Salı günü saat 17.00'ye kadar ilgili il seçim kurulu

başkanlıklarına bizzat başvurmalarının gerektiği ve bu nedenle başvurunun

süresinde olmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar vermiştir.

8. Başvurucu, YSK tarafından verilen kararı 11/4/2015

tarihinde öğrendiğini beyan etmiş olup 15/4/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

9. 26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel

Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 11. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“Yüksek Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek

üyeden oluşur. Üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi

üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir.

Bu üyeler salt çoğunluk ve gizli oyla aralarından bir başkan ve bir başkanvekili

seçerler.

Yüksek Seçim Kurulu üyelerinin görev süresi

altı yıldır. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.

Yeni üyelerin tamamının seçilmelerine kadar

eski üyeler görevlerine devam ederler.

Başkanvekili, başkanlık görevlerinin

yapılmasında başkana yardım ve bulunmadığı zaman ona vekillik eder.

Başkanvekilinin de engeli halinde, asıl üyelerin en yaşlısı başkanlık görevini

yerine getirir.

Her yenileme seçiminden sonra, Yüksek Seçim

Kuruluna Yargıtay ve Danıştay'dan seçilmiş üyeler arasından ad çekme ile ikişer

yedek üye ayrılır. Başkan ve başkanvekili ad çekmeye girmezler.

…”

10. 298 sayılı Kanun’un 110. maddesi şöyledir:

“Bu kanunda gösterilen kurulların veya kurul

başkanlarının kesin olmayan kararlarına karşı seçme yeterliğine sahip

yurttaşlar, siyasi partiler veya bunların tüzüklerine göre kuruluş

kademelerinin başkanları veya vekilleri, müşahitler, adaylar ve Cumhuriyet

Senatosu üyeleri ile milletvekilleri itiraz edebilirler.”

11. 298 sayılı Kanun’un 111. maddesi şöyledir:

“Bu kanunda, kurulların kesin olduğu yazılı

bulunmayan kararlarına karşı, her kurulun bağlı olduğu üst kurul, itiraz

merciidir

Yüksek Seçim Kurulunun re'sen

veya itiraz üzerine vereceği kararlar kesindir.”

12. 298 sayılı Kanun’un 132. maddesi şöyledir:

“Yüksek Seçim Kurulu evrak üzerinde,

incelemeler yapar. Ayrıca lüzum gördüğü bilcümle tahkik ve her türlü tetkik

işlemlerini de yapar. Gerekli mercilerden her türlü bilgi ve belgeleri ister.

Bu mercilerin, en kısa bir zamanda ve en geç yedi gün içinde istenilen bilgi ve

belgeyi vermeleri mecburidir.

Kurul başkanı, lüzum ve ihtiyaca göre, bu

işlerde çalışmak üzere, Yargıtay ve Danıştay memurlarını da vazifelendirebilir.

İtiraz dilekçesinin bir sureti, tutanağına

itiraz edilene tebliğ olunur. Tutanağına itiraz olunan kimse, isterse yazı ile

savunabileceği gibi, isteği üzerine, Yüksek Seçim Kurulunun tayin edeceği günde

bizzat veya bir vekil marifetiyle kendini kurul huzurunda savunabilir. Kurul,

yapılan itiraz ve ihbarları kendisine verildiği tarihten itibaren en geç üç ay

içinde bir karara bağlar.

Kurulun kararı kesindir. Aleyhine hiçbir

mercie ve kanun yoluna başvurulamaz.

Seçimin özelliğine göre seçim sonuçları

hakkında kesin karar vermeye yetkili mercie yapılacak itirazlarda da yukarıki 1 inci ve 3 üncü fıkralar

hükümleri uygulanır.

Ancak, bu kurul itirazları onbeş

gün içinde kesin karara bağlar.

Yukarıki fıkralarda yazılı kararlar aleyhine hiçbir mercie ve kanun yoluna

başvurulamaz.

Tutanakların iptali halinde özel

kanunlarındaki hükümler uygulanır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 19/11/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 15/4/2015 tarihli ve 2015/6402 numaralı bireysel başvurusu

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

14. Başvurucu, 7/4/2015 tarihinde İstanbul ili 2. seçim

bölgesinden bağımsız milletvekili adayı olmak için başvuru yaptığını, 9/4/2015

tarihinde YSK'nın sorgulama sistemine baktığında kendisi ile ailesinin seçmen

kayıtlarının Bursa ili Kestel ilçesinde göründüğünü, kendisinin bağımsız

milletvekili adayı olmasından dolayı dilediği seçim bölgesinde oy

kullanabileceğini ancak ailesinin farklı bir seçim bölgesine kayıtlı olmasından

dolayı kendisine destek olamayacağını, bu sebeple İstanbul İl Seçim Kurulu

Başkanlığı vasıtasıyla YSK'ya başvurarak adaylığının Bursa ili olarak değiştirilmesini

talep ettiğini, İstanbul İl Seçim Kurulu tarafından talebi hakkında bir karar

verilmesi gerekirken herhangi bir değerlendirme yapılmadan dilekçesinin YSK'ya

gönderildiğini, diğer taraftan YSK'nın 9/4/2015 tarihli kararında 3/4/2015

tarihinde seçim çevresi değişikliği talep ettiği bilgisinin yer aldığını oysa

kendisinin 7/4/2015 tarihinde adaylık başvurusu yaptığı dikkate alındığında

belirtilen tarihte seçim çevresi değişikliği talebinde bulunmuş olmasının

mümkün olamayacağını, ayrıca 2015/68 olan başvuru numarasının YSK'nın anılan

kararında 2015/47 olarak yer aldığını, bu durumun dilekçesinin okunmadığını

gösterdiğini, YSK'nın siyasi partilere tanıdığı düzeltme hakkını bağımsız aday

olarak kendisine tanımadığını belirterek seçim çevresi değişikliği talebinin

reddedilmesi nedeniyle Anayasa'nın 10., 36., 67. ve 74. maddelerinde güvence

altına alınan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve 25. Dönem

Milletvekili Genel Seçimleri’ne ilişkin liste

kesinleşmeden kendisinin Bursa ilinden bağımsız aday olarak gösterilmesi

talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

15. Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde başvurunun,

seçilme hakkının ihlali iddiasına yönelik olduğu görülmektedir. Başvurucu her

ne kadar Anayasa’nın 10., 36., 67. ve 74. maddelerinin ihlal edildiğini ileri

sürmüş ise de iddialarının özü, bağımsız aday olmak istediği seçim bölgesinin

değiştirilmesi talebinin reddedilmesi ile ilgilidir. Anayasa Mahkemesi,

olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay

ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu sebeple

başvurucunun bütün iddialarının seçilme hakkı çerçevesinde değerlendirilmesi

gerekir.

16. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

"Herkes, Anayasada güvence altına alınmış

temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa

Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının

tüketilmiş olması şarttır."

17. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf

olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal

edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

18. Anılan Anayasa ve Kanun hükmüne göre Anayasa Mahkemesine

yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için kamu gücü

tarafından müdahale edildiği iddia edilen hakkın, Anayasa’da güvence altına

alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve

Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin kapsamına da girmesi gerekir. Bir

başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün

değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §

18).

19. Anayasa Mahkemesi, serbest seçim hakkı yönünden Anayasa

ve Sözleşme’nin ortak koruma alanının “yasama organı” seçimleri ile sınırlı

olduğuna karar vermiş ve bunun dışındaki seçimlere ilişkin başvuruları “konu

bakımından” yetkisi dışında görmüştür (Nejdet Atalay, B. No: 2014/184, 16/7/2014; Mansur Yavaş ve Cumhuriyet Halk Partisi,

B. No: 2014/5425, 23/7/2014; Mustafa Ekici,

B. No: 2014/13675, 8/9/2014; Ahmet Çalışkan,

B. No: 2014/11717, 4/11/2014). Başvurucunun 25. Dönem Milletvekili Genel

Seçimine ilişkin iddialarının “yasama organı” seçimlerine ilişkin olduğu ve bu

bağlamda Anayasa Mahkemesinin yetkisi kapsamında olduğu hususunda herhangi bir

tereddüt yoktur.

20. Anayasa’nın “Seçme, seçilme

ve siyasî faaliyette bulunma hakları” başlıklı 67. maddesinin

birinci fıkrası şöyledir:

“Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara

uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içinde

siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir.”

21. Anayasa'nın 79. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları

şöyledir:

“Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve

denetimi altında yapılır.

Seçimlerin başlamasından bitimine kadar,

seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve

yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün

yolsuzluklar, şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Türkiye

Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklarını ve Cumhurbaşkanlığı seçimi

tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur. Yüksek Seçim

Kurulunun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz.”

22. 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45. maddesinin

(3) numaralı fıkrası şöyledir:

"(3) Yasama işlemleri ile düzenleyici

idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi Anayasa

Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de

bireysel başvurunun konusu olamaz."

23. Anayasa’nın 79. maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi

ile YSK kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamayacağı kabul edilmiş,

6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince de

Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemlerin bireysel başvuru konusu

olamayacağı belirtilmiştir.

24. Öte yandan Anayasa’nın 79. maddesinde seçimlerin yargı

organlarının yönetim ve denetimi altında yapılacağı ve anılan ifadenin hemen

ardından gelen fıkrada, bu yönetim ve denetimle görevli organın YSK olduğu belirtilmiştir.

Anayasa’nın 79. maddesinin gerekçesinde ise “…Yüksek

Seçim Kurulu kararlarının kesinliği ve bunlara uyulması tereddütlere yol

açtığından bu maddeye Yüksek Seçim Kurulu kararları aleyhine başka bir mercie

başvurulamayacağı esası getirilmiştir.” denilmiştir. Gerekçeden de

anlaşılacağı üzere Anayasa koyucu, YSK kararlarının kesin olmasını ve bu

kararlar aleyhine başka merci ve kanun yollarına başvurulmamasını öngörmüştür (Atila Sertel [GK], B. No: 2015/6723,

14/7/2015, § 39; Oğuz Oyan [GK],

B. No: 2015/8818, 14/7/2015, § 27).

25. Anayasa’nın 79. maddesinin ikinci fıkrasının son

cümlesinde geçen “Yüksek Seçim Kurulunun kararları aleyhine başka bir

mercie başvurulamaz.” hükmü ile 298 sayılı Kanun’un 132. maddesinde

geçen “Kurulun kararı kesindir. Aleyhine

hiçbir mercie ve kanun yoluna başvurulamaz.” hükmünde yer alan “merci” ifadesiyle başvurulacak idari ve

yargısal tüm yer veya makamların kastedildiği anlaşılmaktadır ve Anayasa

Mahkemesi de buna dâhildir. Buna göre anılan hükümler karşısında YSK kararlarının

Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuruya konu olması mümkün değildir (Atila Sertel, § 39; Oğuz Oyan, § 27).

26. Başvuru konusu olayda başvurucu, 7 Haziran 2015 tarihinde

yapılacak 25. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Seçimi’nde

maddi hata sonucu İstanbul ili 2. seçim çevresinden bağımsız aday olma

başvurusunda bulunmuş ve başvurusunun Bursa ili olarak değiştirilmesini talep

etmiştir. Ancak başvurucunun talebi seçim takvimi gözetilerek süresinde

yapılmadığı gerekçesiyle YSK tarafından reddedilmiştir. Dolayısıyla

başvurucunun iddialarının bireysel başvuruda incelenmesi mümkün değildir.

27. Açıklanan nedenlerle başvurunun, Anayasa'nın yargısal

denetim dışında bıraktığı bir işleme karşı yapıldığı anlaşıldığından konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun

konu bakımından yetkisizlik

nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B.

Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına

19/11/2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Engin YILDIRIM Üyeler : Recep KÖMÜRCÜ Alparslan ALTAN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Raportör : Murat ŞEN Başvurucu : Turgut YENİLMEZ