Ümit Özbek Başvurusu (B. No: 2014/14211)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, idari işlemin iptali için açılan dava sürecinde

gerçekleşen mevzuat değişikliklerinin mahkemelerce değerlendirilmemesi ve

mahkeme kararlarının gerekçesiz olması nedenleriyle adil yargılanma hakkının

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 25/8/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu; Sualtı Sporları Cankurtarma,

Sukayağı ve Paletli Yüzme Federasyonu Başkanlığınca

5-11 Nisan 2004 tarihlerinde Antalya'da düzenlenen rehber dalıcı kursu sonunda

başarılı olması üzerine Başbakanlık Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne (İdare)

başvurarak adına Rehber Dalıcı Kursu Belgesi düzenlenmesini istemiştir.

8. İdare; başvurucunun talebini 2/7/2003 tarihli ve 25156 sayılı

Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sualtı

Sporları, Cankurtarma, Sukayağı

ve Paletli Yüzme Federasyonu Aletli Dalış Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 9.

maddesini gerekçe göstererek reddetmiştir. İdareye göre başvurucunun durumu söz

konusu Yönetmelik'in dalıcılarda aranacak şartları belirleyen ''Dalıcı eğitimlerinde uyulacak ön koşullar''

kenar başlıklı 9. maddesinin (d) bendinde düzenlenen ''ağır para cezasıyla

mahkûm edilmemiş olmak'' şartına uymamaktadır. Çünkü başvurucunun 11/7/2003

tarihinde Alanya Sulh Ceza Mahkemesi tarafından ağır para cezasına mahkûm

edilmiştir.

9. Başvurucu; Yönetmelik'in ilgili maddesinde belirtilen şartın

27/2/2005 tarihli ve 25740 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe giren Sualtı Sporları, Cankurtarma,

Sukayağı ve Paletli Yüzme Federasyonu Aletli Dalış

Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Değişiklik Yönetmeliği)

ile "5 yıl veya daha fazla ağır hapis cezasıyla mahkum edilmemiş

olmak" şartı ile değiştirilmesi üzerine İdareden tekrar Rehber Dalıcı

Kursu Belgesi düzenlenmesi talebinde bulunmuştur.

10. İdare; başvurucunun talebi üzerine verdiği 28/4/2005 tarihli

cevabı ile yönetmelik değişikliğinin yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdiğini,

geriye yürümesinin söz konusu olamayacağını ifade etmiş ve talebi reddetmiştir.

11. Başvurucu; yönetmelik değişikliği sonrası ortaya koyduğu

talebin reddine ilişkin 28/4/2005 tarihli işlemin iptali için Ankara 9. İdare

Mahkemesinde dava açmış, ilk derece mahkemesince verilen 28/9/2006 tarihli

karar ile işlemin iptaline hükmedilmiştir. Mahkeme kararında yönetmelik

değişikliği ile başvurucuya Rehber Dalıcı Kurs Belgesi verilmesine engel olan

düzenleme ortadan kalktığından başvuru hakkında İdarece tesis edilen işlemin hukuka

uygun olmadığı belirtilmiştir.

12. İlgili İdarenin temyiz talebi üzerine yapılan inceleme

sonucu Danıştay Onuncu Dairesi, 15/10/2010 tarihli ilamı ile bozmaya

hükmetmiştir. Daire, bozma kararında Yönetmelik'in 9. maddesinin

değiştirilmeden önceki hükümlerine göre davacının kursa katılmasının hukuken

mümkün olmadığını; yapılan değişikliğin de yürürlüğe girdiği tarihten sonra

hüküm ifade edeceğini belirtmiştir. Bu doğrultuda Daire, başvurucu hakkında

tesis edilen işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddine karar verilmesi

gerekirken kursun düzenlendiği tarihten sonra Yönetmelik'in 9. maddesinde

yapılan değişiklik dikkate alınarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen

kararda hukuki isabet bulunmadığını açıklamıştır.

13. Bozma ilamı üzerine başvurucu tarafından karar düzeltme

talebinde bulunulmuştur. Karar düzeltme dilekçesinde; esasa ilişkin hususlar

ile birlikte iptali istenen işlemin İdarece gerçekleştirildiği ancak dava

sürecinde Türkiye Sualtı Sporları Federasyonunun özerklik ve dava ehliyeti

kazandığı, bu çerçevede iptali istenen işleme ilişkin davalı İdarenin karar

alma yetkisinin ortadan kalktığı belirtilmiştir. Bu kapsamda başvurucu, İdarece

yapılan temyiz başvurusunun yok hükmünde olduğunu ve incelenmesinin hukuken

mümkün olmadığını ileri sürmüştür.

14. Karar düzeltme talebi aynı Dairenin 1/6/2012 tarihli ilamı

ile reddedilmiştir.

15. Bozma ilamı sonrası dava dosyasını tekrar inceleyen Ankara

9. İdare Mahkemesi bozma ilamına uyarak verdiği 1/11/2012 tarihli kararı ile

davanın reddine hükmetmiştir.

16. İlk derece mahkemesinin davanın reddi yönündeki kararına

karşı başvurucu tarafından temyiz talebinde bulunulmuş ancak talep Danıştay

Onuncu Dairesinin 30/5/2013 tarihli ilamı ile reddedilerek ilk derece mahkemesi

kararı onanmıştır.

17. Başvurucu, onama ilamına karşı karar düzeltme yoluna

başvurmuştur. Bu kapsamda 1/8/2013 tarihli karar düzeltme dilekçesinde; esasa

ilişkin hususlar ile birlikte iptali istenen işlemi gerçekleştiren ve davanın

tarafı olan İdarenin Başbakanlık Gençlik ve Spor Müdürlüğü olduğu ancak

yargılama sürecinde Türkiye Sualtı Federasyonunun özerklik kazandığı ve dava

ehliyetine kavuştuğu, davalı İdarenin dava konusu işleme ilişkin karar alma

yetkisinin ortadan kalktığı, yargılama sürecinde daha önce de ortaya koyduğu bu

hususa ilişkin bir değerlendirme yapılmadığını belirtmiştir. Ayrıca 21/5/1986

tarihli ve 3289 sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında

Kanun'a 4/3/2004 tarihli ve 5105 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen ek 9.

maddenin 8. fıkrası ile incelenmekte olan türden uyuşmazlıklarda Tahkim

Kurulunun görevli kılındığı, resen dikkate alınması gereken bu durumun ise

yargılama sürecinde değerlendirilmediği ileri sürülmüştür.

18. Karar düzeltme talebi, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından

incelenmiş ve talep 20/5/2014 tarihli ilam ile reddedilmiştir.

19. Bu ilam başvurucuya 25/7/2014 tarihinde tebliğ edilmiş,

başvurucu 25/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

20. 3289 sayılı Kanun'a 5105 sayılı Kanun ile eklenen ek 9.

maddenin 8. fıkrası şöyledir:

"Tahkim

Kurulu, federasyon ile kulüpler; federasyon ile hakemler;

federasyon ile teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik direktör ve

antrenörler; kulüpler ile oyuncular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak

ihtilaflar hakkında yönetim kurulunca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza

kurulu kararlarını, ilgililerin itirazı üzerine inceleyerek kesin karara

bağlar."

21. 27/5/2007 tarihli ve 5674 sayılı Kanun'un 2. maddesi

değiştirilen 3289 sayılı Kanun'un ek 9. maddesinin yürürlükte olan 8. fıkrası

şöyledir:

"Tahkim Kurulu, federasyon ile kulüpler,

sporcular, hakemler, teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik

direktörler, antrenörler ve sporcular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak

ihtilaflarla, federasyonlarca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza kurulu

kararlarını, ilgililerin itirazı üzerine inceleyerek sonuçlandırır. Tahkim

Kurulu; itiraz üzerine Genel Müdürlük ile federasyonlar ve federasyonların

birbirleri arasında çıkacak ihtilafları inceleyerek sonuçlandırır."

22. Yönetmelik'in "Dalıcı

eğitimlerinde uyulacak ön koşullar" kenar başlıklı 9.

maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Federasyon tarafından tutulan kayıtlar esas olmak

üzere dalıcı eğitiminde uyulacak ön koşullar şunlardır:

...

8) Zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,

sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref

ve haysiyeti kırıcı bir suçtan veya kaçakçılık, devlet sırlarını açığa vurma

suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak, 5 yıl

ve daha fazla ağır hapis veya hapis veya ağır para cezasıyla mahkum edilmemiş

olmak,

..."

23. Yönetmelik'in "Dalıcı

eğitimlerinde uyulacak ön koşullar" kenar başlıklı 9.

maddesinin Değişiklik Yönetmeliği ile

yapılan değişiklikten sonraki hâlinin ilgili kısmı şöyledir:

"Federasyon tarafından tutulan kayıtlar

esas olmak üzere dalıcı eğitiminde uyulacak ön koşullar şunlardır:

...

Zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık,

dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz

kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı bir suçtan veya kaçakçılık, devlet

sırlarını açığa vurma suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak, 5 yıl veya daha fazla ağır hapis cezasıyla mahkum

edilmemiş olmak,

..."

24. 10/9/2008 tarihli ve 26993 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Sualtı Federasyonu Donanımlı Dalış

Yönetmeliği'nin "Üç yıldız dalış eğitmeni,

uzman dalıcı eğitmeni ve rehber dalıcı eğitimleri" kenar

başlıklı 10. maddesi şöyledir:

"(1) Üç yıldız dalış eğitmeni, uzman dalıcı eğitmeni ve rehber

dalıcıların eğitimlerini düzenlemek ve bu eğitimlerin sonunda yapılacak sınavda

başarılı olanlara belge vermek Federasyonun yetkisindedir. Eğitim ve sınavda

uygulanacak kurallar ve şartlar Federasyonun talimatı ile belirlenir.

Federasyon bu eğitimleri her yıl gerekli görüldüğü sayıda düzenler. Bu eğitimde

Federasyonun eğitim sistemi uygulanır. İki yıldız dalış eğitmenleri,

Federasyonun düzenleyeceği uzman dalıcı eğitmeni eğitimlerine katılarak uzman

dalıcı eğitmeni belgesi alabilirler. Belgelerini aldıktan sonra uzman dalıcı

eğitimi verebilirler."

25. 10/9/2008 tarihli ve 26993 sayılı Yönetmelik'in "Mevcut belgelerin geçerliliği" kenar

başlıklı geçici 1. maddesi şöyledir:

"(1) 2/7/2003 tarihli ve 25156 sayılı Resmî Gazete’de

yayımlanan Sualtı Sporları, Cankurtarma, Su Kayağı ve

Paletli Yüzme Federasyonu Aletli Dalış Yönetmeliği hükümlerine göre 1/3/2005

tarihinden önce Sualtı Sporları, Cankurtarma, Su

Kayağı ve Paletli Yüzme Federasyonundan alınmış olan dalıcı, rehber dalıcı,

eğitmen belgeleri, eğitim düzeyi hakkı saklı kalmak kaydıyla, bu Yönetmeliğin

yürürlüğe girmesinden itibaren 30 gün içerisinde yapılacak dalış ve eğitim

faaliyetlerinde kullanılabilir. Bu tarihten sonra söz konusu yönetmelik

hükümlerine göre 1/3/2005 tarihinden önce alınmış olan belgelerle dalış

yapılmaz, yaptırılmaz ve eğitim verilmez.

(2)

TSSF/CMAS belgesi olmayan dalıcılar mevcut belgelerini bu Yönetmeliğin

yürürlüğe girmesinden itibaren 30 gün içerisinde yapılacak dalış ve eğitim

faaliyetlerinde kullanabilir. Bu tarihten sonra dalış izin kimliği olmayan

dalıcılar dalış yapamazlar ve dalıştan men edilirler.

(3) Bu

Yönetmeliğin yayımından önce alınmış olan yetki belgeleri, yetki belgesinde

belirtilen sürenin sonuna kadar geçerlidir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

26. Mahkemenin 7/2/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine

İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiası

27. Başvurucu; açtığı dava devam ederken yapılan mevzuat

değişiklikleri ile dava konusu iptali istenen işlemi gerçekleştirme yetkisinin

davalı İdareden alınarak Türkiye Sualtı Federasyonuna verildiği, bu kapsamda

açtığı davayı kabul eden ilk derece mahkemesinin 28/9/2006 tarihli kararına

karşı davalı İdarece temyiz yoluna başvurulamayacağı, ayrıca yapılan mevzuat

değişikleri uyarınca dava konusu türden uyuşmazlıklarda Tahkim Kurulunun

görevlendirildiği, dolayısıyla mahkemelerin görevsizlik kararı vermesi

gerektiği kapsamındaki itirazlarını yargılama boyunca ortaya koymasına karşın

bu itirazlarına ilişkin olarak derece mahkemelerinin değerlendirme yapmadan

gerekçesiz olarak karar verdiğini belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

28. Anayasa'nın 36.

maddesinin birinci fıkrasında, herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu

belirtilmiş ancak gerekçeli karar hakkından açıkça söz edilmemiştir. Bununla

birlikte Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin

eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası

sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine

dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin

(Sözleşme) 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma

hakkının kapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhil olduğu Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesinin birçok kararında vurgulanmıştır. Dolayısıyla Anayasa’nın

36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının gerekçeli karar hakkı

güvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir (Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, § 75).

29. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fıkrasında da “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli

olarak yazılır.” denilerek mahkemelere kararlarını gerekçeli yazma

yükümlülüğü verilmiştir. Anayasa’nın bütünlüğü ilkesi gereği anılan Anayasa

kuralı da gerekçeli karar hakkının değerlendirilmesinde gözönünde

bulundurulmalıdır (Abdullah Topçu,

§ 76).

30. Gerekçeli karar hakkı, yargılamada ileri sürülen tüm

iddialara ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Bu

nedenle gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı, kararın niteliğine göre

değişebilir (Mehmet Yavuz, B. No:

2013/2995, 20/2/2014, § 51). Ancak ileri sürülen iddialardan biri kabul

edildiğinde davanın sonucuna etkili olması hâlinde mahkeme bu hususa belirli ve

açık bir yanıt vermek zorunda olabilir (Yasemin

Ekşi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, § 56).

31. Somut olayda işlemi tesis eden İdarenin işlem tarihi

itibarıyla bu konuda işlem tesis etme yetkisinin bulunmadığına dair

başvurucunun bir iddiası bulunmamaktadır. Başvurucu, sonradan yapılan mevzuat

değişikliği dikkate alındığında işlemi tesis eden İdarenin davayı takip

yetkisinin sona erdiğini ileri sürmektedir. İşlem tesis etme yetkisine ilişkin

olarak mevzuatta değişiklik yapılmasının dava takip ehliyetini ortadan kaldırıp

kaldırmadığının takdiri ise derece mahkemelerine aittir. Anayasa Mahkemesinin

-bariz takdir hatası ve keyfîlik içermesi hariç-

derece mahkemelerinin bu husustaki takdirine müdahale etmesi bireysel

başvurunun amacıyla bağdaşmaz. Bu çerçevede başvuruya konu olayda derece

mahkemelerinin ulaştığı sonucun bariz takdir hatası veya keyfîlik

içerdiğini gösteren herhangi bir bulgu tespit edilememektedir.

32. Öte yandan başvurucunun belirttiği gibi yargılama

sürecindeki mevzuat değişiklikleri ile benzer türden uyuşmazlıklarda Tahkim

Kurulu görevli kılınmış ise de ilgili mevzuatın incelenmesinden (bkz. §§ 20,

21) Tahkim Kurulunun görevli kılındığı uyuşmazlıkların federasyon ile kulüpler,

sporcular, hakemler, teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik

direktörler, antrenörler ve sporcular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak

ihtilaflara; federasyonlarca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza kurulu

kararlarına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvuruya konu davada,

İdare tarafından gerçekleştirilen ilgili işleme karşı Tahkim Kuruluna başvuru

yapılmasının öngörülmediğinin kabulü gerekmektedir.

33. Sonuç olarak başvurucu tarafından ileri sürülen itirazların

davanın sonucuna etki yaratabilecek hususlara ilişkin olmadığı kanaatine

varılmakta ve gerekçeli karar hakkına yönelik bir ihlal olmadığının açık olduğu

anlaşılmaktadır.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil

Olmadığına İlişkin İddia

35. Başvurucu; Yönetmelik'te 2005 yılında yapılan değişiklik ile

kendisine Rehber Dalıcı Kursu Belgesi verilmesine engel oluşturan şartın

kaldırıldığını ancak değişikliğin ardından İdareye yaptığı başvurunun

reddedildiğini, ret işleminin iptali için açtığı davada ise ilk derece mahkemesinin

kabul kararı vermesine karşın Danıştayca kararın

bozulduğunu belirtmiştir. Oysa başvurucuya göre açtığı dava devam ederken

yapılan değişiklik ile kaldırılan şart bir ceza hukuku düzenlemesi olduğundan

lehine değerlendirilme yapılması ve yeni oluşan hukuki durumdan yararlanması

gerekmektedir. Ayrıca başvurucuya göre kursa katılmadan önce hakkında para

cezasına ilişkin hüküm bulunduğunun İdarece bilinmesi gerekmektedir. Ancak

eğitime katılıp başarı sağlamışken belge düzenlenmesi aşamasında bu durumun

ortaya konulması kendisinin emek ve zaman kaybı yaşamasına yol açmıştır. Bu

kapsamda başvurucu, adil yargılanma hakkı ve eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

36. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile uyuşmazlıkla

ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak

bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz

takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve

sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam,

B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

37. Yukarıda yer verilen içtihat kapsamında (bkz. § 36) somut

olayda başvurucu tarafından ileri sürülen bu başlık altındaki iddiaların derece

mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına

ilişkin kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda

derece mahkemelerinin kararlarında da bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı

görülmektedir.

38. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

39. Öte yandan başvurucunun Anayasa’nın 10. maddesinde

düzenlenen eşitlik ilkesinin ihlal edildiğine yönelik iddiasının -anılan

Anayasa maddesindeki ifadeler dikkate alındığında- soyut olarak değerlendirilmesi

mümkün olmayıp mutlaka Anayasa ve Sözleşme kapsamında yer alan diğer temel hak

ve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 33). Bu çerçevede

başvurucunun adil yargılanma hakkına yönelik bir müdahalenin bulunmadığının

anlaşılması nedeniyle eşitlik ilkesi yönünden değerlendirme yapılmasına gerek

görülmemiştir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

7/2/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah

PERDECİOĞLU

Başvurucu : Ümit ÖZBEK Vekili : Av. Mertay KUĞAY