Yusuf Ziya Bayraktar Başvurusu (B. No: 2015/14290)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesi nedeniyle

mülkiyet hakkının, konut hakkının ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 13/8/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucunun da dâhil olduğu, bazı kimselere ait İstanbul ili

Maltepe ilçesi 13 pafta, 212 ada ve 12 parselde kayıtlı taşınmazın 120,62

metrekarelik kısmına yönelik olarak Ulaştırma Bakanlığınca inşa ettirilecek

olan ve yapım ihalesi gerçekleştirilen Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-Halkalı

banliyö hattının iyileştirilmesi ve Demiryolu Boğan Tüp Geçit İnşaatı Projesi

kapsamında 12/5/2004 tarihli ve 25460 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan Bakanlar Kurulunun 2004/7255 sayılı kararı gereğince acele

kamulaştırma kararı alınmıştır.

9. Ulaştırma Bakanlığı 2007 yılında Kartal 3. Asliye Hukuk

Mahkemesinden (Mahkeme) bedeli tespit edilmek kaydıyla anılan taşınmaza acele

el konulmasını talep etmiştir.

10. Mahkeme, ilgili tarihli kararı ile bilirkişi raporuna

dayanarak el koyma bedelini 885.995 TL olarak belirleyip bedelin davacılara

ödenmesine ve bahsedilen taşınmaza acele el konulmasına karar vermiştir.

11. Tarafların kamulaştırma bedelinde anlaşamamaları üzerine

idare, başvurucu ve diğer malikler adına kayıtlı olan tapu kaydının iptali ile

mezkûr taşınmazın kendi adına tapuya tesciline karar verilmesi ve kamulaştırma

bedelinin tespiti talebiyle 14/1/2008 tarihinde dava açmıştır.

12. Kartal 4. Asliye Hukuk Mahkemesi, taşınmazın değerinin

saptanması için bilirkişi raporu hazırlatmış; başvuru ve eki belgelerinden

tarihi anlaşılamayan bu ilk bilirkişi raporunda görülmekte olan davada

taşınmazın kısmi olarak kamulaştırılması durumunda imara uygun olmayacağından

tamamının kamulaştırılması yönünde görüş bildirilmiş ve yapılan

değerlendirmelere göre taşınmazın metrekare fiyatı 4.300 TL olarak tespit

edilmiştir. Bilirkişi Kurulu, emsal karşılaştırma yöntemini uygulayarak

kamulaştırma bedelini belirlemiştir.

13. Kartal 4. Asliye Hukuk Mahkemesindeki mezkûr dava devam

ederken başvurucu ve bazı malikler Kartal 4. Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak

taşınmazın giriş katında kafe olarak kullanılan kendi mülkiyetlerindeki bölümün

değerinin tespitini talep etmişlerdir. Mahkemece bilirkişiler kullanılmak

suretiyle yapılan inceleme neticesinde başvurucunun da hissedarı olduğu anılan

kafenin değeri 5.200.000 TL olarak tespit edilmiştir. Ayrıca taşınmaz

maliklerinden Y.B.nin başvurusu üzerine bir taşınmaz

müşavirlik firmasınca düzenlenen değerleme raporunda mezkûr kafenin metrekare

değeri 5.300 TL olarak tespit edilmiştir.

14. Kartal 4. Asliye Hukuk Mahkemesi, bu defa davanın 26/6/2009

tarihli duruşmasında ilk bilirkişi raporuna yapılan itirazlar üzerine yeniden

keşif yapılmasına karar vermiş; anılan karar doğrultusunda 7/8/2009 tarihinde

yapılan keşif sonucunda hazırlanan ve 15/10/2009 tarihinde Mahkemeye sunulan

ikinci bilirkişi raporunda taşınmazın metrekare fiyatı bu defa 6.200 TL olarak

belirlenmiştir.

15. Mahkeme bu kez davanın 21/5/2010 tarihli duruşmasında

bilirkişi raporlarında takdir olunan değerler arasında mübayenet oluştuğundan

yeniden keşif yapılmasına karar vermiş, anılan karar doğrultusunda 3/6/2010

tarihinde yapılan keşif sonucunda hazırlanan üçüncü ve son bilirkişi raporunda

taşınmazın metrekare fiyatı 4.500 TL olarak tespit edilmiştir. Buna göre

Bilirkişi Kurulu, arsa bedelini 2.218.725 TL ve bina bedelini de 429.975 TL

olarak belirlemek suretiyle kamulaştırma bedelini toplamda 2.648.700 TL olarak

tespit etmiştir.

16. Yapılan tüm bu tespitler ışığında Mahkeme 13/10/2010 tarihli

kararı iletoplanan delillere, mahallinde yapılan

keşifler ve son bilirkişi raporuna dayanarak taşınmaza ait kamulaştırma bedelini

2.648.700 TL olarak belirlemiştir. Mahkeme, belirlenen kamulaştırma bedelinden

daha önce ödenen tutarın mahsubu ile idare tarafından bloke edilen 1.762.705

TL'nin davalılara hisseleri oranında verilmesine de karar vermiştir. Mahkeme

ayrıca, bedelin başvurucunun da dâhil olduğu söz konusu davalılara ödenmesine

ve bunlar adına olan tapu kaydının iptali ile mezkûr taşınmazın idare adına

tapuya kayıt ve tesciline karar vermiştir.

17. Temyiz edilen karar Yargıtay 5. Hukuk Dairesince 13/10/2010

tarihinde düzeltilerek onanmıştır. Onama kararında, kamulaştırılan taşınmazın

Hazine yerine davacı idare adına tescil edilmesinin doğru olmadığı belirtilerek

temyiz edilen hüküm bu yönüyle düzetilmiştir.

18. Anılan karara karşı karar düzeltme yoluna gidilmesi üzerine

aynı Dairenin 20/5/2015 tarihli kararı ile bu defa "Gerekçeli kararın hüküm fıkrasının a) Tescile dair 3. bendindeki

(davacı) kelimesinin çıkartılmasına, yerine (Hazine) kelimesinin yazılmasına, b)Bedelin

ödenmesine ilişkin 5. bendinin sonuna (iş bu bloke edilen toplam fark bedel

(1.762.705,00) TL'dan temyiz eden davalılar Yusuf

Ziya, Yüksel Mustafa Yalçın ve Fatma Bayraktar ile Aysel Kırali

hisselerine düşen bedellere 15.05.2008 tarihinden karar tarihi olan 13.10.2010

gününe kadar yasal faiz işletilmesine) cümlesinin eklenmesine, hükmün

böylece" düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.

19.Nihai karar, başvurucuya 14/7/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

20. Başvurucu 13/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

21. 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un “Kamulaştırma şartları” kenar başlıklı 3.

maddesi şöyledir:

“İdareler,

kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya

teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve

irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen

hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler.

Bakanlar Kurulunca kabul olunan, büyük enerji

ve sulama projeleri ile iskan projelerinin

gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve

turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, bir gerçek veya özel hukuk

tüzelkişisine ödenecek kamulaştırma bedelinin o yıl Genel Bütçe Kanununda

gösterilen miktarı, nakden ve peşin olarak ödenir. Bu miktar, kamulaştırma

bedelinin altıda birinden az olamaz. Bu miktarın üstünde olan kamulaştırma

bedelleri, peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde

faiziyle birlikte ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır. Taksitlere, peşin

ödeme gününü takip eden günden itibaren, Devlet borçları için öngörülen en

yüksek faiz haddi uygulanır.

Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan

doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanların bedeli, her halde peşin ödenir.

(Ek : 24/4/2001 -

4650/1 md.) İdarelerce yeterli ödenek temin edilmeden

kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz.”

22. 2942 sayılı Kanun'un "Kamulaştırma

bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili"

kenar başlıklı 10. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Kamulaştırmanın satın alma usulü ile

yapılamaması halinde idare, 7 nci maddeye göre

topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel

tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek

taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz

malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, peşin veya kamulaştırma 3

üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitle ödenmesi

karşılığında, idare adına tesciline karar verilmesini ister."

23. 2942 sayılı Kanun'un

"Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları" kenar başlıklı

11. maddesi şöyledir:

“15

inci madde uyarınca oluşturulacak bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz

mal veya kaynağın bulunduğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır

bulunan ilgilileri de dinledikten sonra taşınmaz mal veya kaynağın;

a) Cins ve nevini,

b) Yüzölçümünü.

c) Kıymetini ektileyebilecek bütün nitelik ve unsarlarını

ve her unsurun ayrı ayrı değerini,

d) Varsa vergi beyanını,

e) Kamulaştırma

tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerini,

f) Arazilerde, taşınmaz

mal veya kaynağın mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması halinde

getireceği net gelirini.

g) Arsalarda,

kamulaştırılma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış

değerini,

h) Yapılarda, resmi birim

fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,

ı) Bedelin tespitinde

etkili olacak diğer objektif ölçüleri,

Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu

unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını da

dikkate alarak gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz

malın değerini tespit ederler.

...”

V. İNCELEME VE GEREKÇE

24. Mahkemenin 12/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

25. Başvurucu, karar tarihi itibarıyla taşınmazın gerçek

değerinin tespit edilmemesi suretiyle kamulaştırma bedelinin düşük

belirlendiğini iddia etmiştir. Başvurucuya göre Mahkeme tarafından

görevlendirilen bilirkişilerce yapılan incelemeler yeterli değildir. Başvurucu,

Kartal 4. Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan değer tespit işlemi ile bir taşınmaz

müşavirlik firmasınca düzenlenen değerleme raporunda hissedarı olduğu

taşınmazın giriş katındaki kafenin değerinin bilirkişi raporlarındaki

tespitlerin çok üzerinde belirlendiğini ifade etmiştir. Başvurucu, Mahkemenin

ödenmesine hükmettiği bedelle o dönemde aynı şartlarda bir taşınmaza sahip

olmanın imkânı bulunmadığını ifade ederek bu durum nedeniyle mağduriyet

yaşadığını belirtmiştir. Başvurucu; bu gerekçelerle mülkiyet, konut ve adil

yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

26. Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz."

27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan, B.

No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu konut ve adil yargılanma haklarının

da ihlal edildiğini ileri sürmekte ise de başvurucunun temel şikâyetinin

kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesi nedeniyle maddi kayba uğratılması olduğu

gözetilerek belirtilen şikâyetin mülkiyet hakkının ihlali iddiası kapsamında değerlendirilmesiuygun görülmüştür.

28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,

açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul edilemezliğine

karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialarını

kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya

müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama

şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

29. Kamulaştırılan taşınmazın başvurucu adına tapuda kayıtlı

olduğu dikkate alındığında mülkün varlığında tereddüt bulunmamaktadır.

Kamulaştırma yoluyla başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin mülkten

yoksun bırakmaya ilişkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir.

30. Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddeleri uyarınca kamu yararı

bulunması, kamulaştırma kararının kanunda gösterilen esas ve usullerine

uyulması, gerçek karşılığın peşin ve nakden ödenmesi kamulaştırmanın anayasal

ögeleridir. Kamulaştırılan taşınmazın gerçek karşılığı olan bedelinin tespiti

ise uzman mahkemelerin ve Yargıtayın bu konudaki

uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Mülkiyet hakkına yapılan müdahale ile

ödenen bedel arasındaki ilişki yönünden Anayasa Mahkemesinin yapacağı tespit,

orantılılık incelemesinden ibarettir (Mukadder

Sağlam ve diğerleri, B. No: 2013/2511, 22/1/2015, § 49; Abdülkerim Çakmak ve diğerleri, B. No:

2014/1964, 23/2/2017, § 52).

31. Somut olayda kamulaştırılan taşınmaz yönünden emsal

karşılaştırma yöntemi esas alınarak yapılan keşifler sonucu uzman

bilirkişilerce yapılan hesaplamaya göre derece mahkemelerince başvurucu

yararına tazminata hükmedilmiştir. Başvurucu, taşınmazına yapılan müdahale

nedeniyle daha fazla tazminat alması gerektiğini iddia etse de davada 2942

sayılı Kanun'da öngörülen bedel tespiti prensiplerine uygun olarak kamulaştırma

bedelinin hesaplandığı anlaşılmaktadır. Mahkeme; bedel tespitini keşif yaparak,

konusunda uzman bilirkişilerin görüşlerini dikkate alarak ve başvurucunun her

aşamada itirazlarını sunmasına imkân vermek suretiyle bu itirazları dikkate

alarak sonuçlandırmıştır. Dolayısıyla derece mahkemelerince hükmedilen tazminat

miktarının başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyi orantılı kıldığı,

müdahalenin taşıdığı kamu yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının korunması

arasında olması gereken adil dengeyi bozmadığı sonucuna varılmıştır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

12/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Raportör

:

M. Emin

ŞAHİNER

Başvurucu

:

Yusuf Ziya

BAYRAKTAR

Vekili : Av. Cemal Baykan BAYRAKTAR